Sáng 25/4, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh phối hợp với Hội đồng Gia tộc dòng họ Nguyễn Huy Trường Lưu tổ chức Tọa đàm khoa học “Trường học Phúc Giang - Di sản có giá trị về văn hóa, giáo dục thế kỷ XVIII”.
Dự tọa đàm có đại diện UBND tỉnh Hà Tĩnh, Cục Di sản Văn hóa (Bộ VH,TT&DL), lãnh đạo các sở, ban, ngành, các nhà khoa học, chuyên gia cùng đại diện dòng họ Nguyễn Huy Trường Lưu và chính quyền địa phương.
Trường học Phúc Giang được xem là biểu tượng tiêu biểu cho truyền thống hiếu học của vùng đất Trường Lưu và Hà Tĩnh trong thế kỷ XVIII. Không chỉ là một trường tư thục danh tiếng, đây còn là một thiết chế học thuật hoàn chỉnh với các chức năng giảng dạy, lưu trữ, biên soạn và phổ biến tri thức.
Trong lịch sử, nhà trường từng đào tạo hàng nghìn môn sinh, nhiều người đỗ đạt cao. Đặc biệt, hoạt động biên soạn, khắc in mộc bản, phát hành sách phục vụ dạy và học đã vượt ra ngoài phạm vi địa phương, lan tỏa tới các trung tâm giáo dục lớn của cả nước. Năm 2016, Mộc bản Trường học Phúc Giang được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Tuy nhiên, trải qua biến động lịch sử, Trường học Phúc Giang đã bị hủy hoại, để lại nhiều trăn trở trong công tác bảo tồn.
Phát biểu khai mạc, ông Trần Xuân Lương – Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh nhấn mạnh: Tọa đàm nhằm đánh giá khách quan, khoa học các giá trị của Trường học Phúc Giang, đồng thời tạo cơ sở cho việc phục hồi di sản gắn với Đề án phát triển công nghiệp văn hóa tỉnh Hà Tĩnh đến năm 2030, tầm nhìn 2045.
Tại báo cáo đề dẫn, G.S T.S Nguyễn Huy Mỹ (hậu duệ đời thứ 16 dòng họ Nguyễn Huy Trường Lưu) nhấn mạnh, phục dựng Trường học Phúc Giang là nhiệm vụ then chốt trong bảo tồn di sản văn hóa làng Trường Lưu. Đây không chỉ là việc khôi phục một di tích, mà còn là tái tạo một sản phẩm văn hóa có giá trị, góp phần hình thành nguồn tài nguyên du lịch đặc sắc cho Hà Tĩnh và cả nước.
Quá trình này phải đảm bảo tính nguyên bản về kiến trúc, không gian, với quy hoạch và thiết kế bài bản theo mô hình đền – trường học thế kỷ XVIII, tái hiện đầy đủ các hạng mục chính. Việc triển khai đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ của các cấp, ngành và giới chuyên gia.
Phục dựng cần gắn với Đề án phát triển công nghiệp văn hóa Hà Tĩnh đến năm 2030, tầm nhìn 2045, ưu tiên hoàn thành hạng mục trọng tâm giai đoạn 2026–2027, góp phần hiện thực hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW năm 2026.
Tọa đàm cũng ghi nhận nhiều tham luận, ý kiến chuyên sâu làm rõ giá trị lịch sử – văn hóa của Trường học Phúc Giang, đồng thời đề xuất giải pháp phục dựng theo hướng giữ nguyên bản, gắn với phát huy giá trị bền vững.
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh cho biết sẽ tiếp tục tham mưu UBND tỉnh huy động nguồn lực, hoàn thiện cơ chế chính sách triển khai hiệu quả công tác phục dựng, đưa di sản Trường học Phúc Giang trở thành điểm nhấn trong phát triển văn hóa – du lịch của địa phương.
