Gỡ vướng tài sản do phụ huynh đóng góp từ những năm học trước

Bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình

Trên phương diện pháp lý, Luật sư Đặng Văn Cường - Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) – cho rằng, việc xác định quyền sở hữu, trách nhiệm bảo quản, sửa chữa và xử lý các thiết bị, đồ dùng, cơ sở vật chất do phụ huynh đóng góp trong những năm học trước là vấn đề có ý nghĩa cả về pháp lý lẫn quản trị giáo dục.

Đây không đơn thuần là câu chuyện quản lý tài sản mà còn liên quan trực tiếp đến tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và niềm tin giữa gia đình với nhà trường.

Theo Luật sư Đặng Văn Cường, trước hết, cần khẳng định rằng, tài sản do phụ huynh đóng góp không mặc nhiên thuộc sở hữu của Ban đại diện cha mẹ học sinh, cũng không thể chỉ căn cứ vào việc ai bỏ tiền mua để kết luận tài sản thuộc quyền sở hữu của người đó.

Việc xác định chủ thể có quyền đối với tài sản phải căn cứ vào mục đích đóng góp, thỏa thuận giữa các bên, hồ sơ tiếp nhận, chứng từ mua sắm, biên bản bàn giao và quy định pháp luật có liên quan.

“Chẳng hạn, nếu phụ huynh tự nguyện tài trợ một bộ máy tính, máy chiếu, bàn ghế hoặc thiết bị dạy học cho nhà trường, với mục đích để nhà trường quản lý và sử dụng lâu dài phục vụ hoạt động giáo dục, thì cần xác định rõ việc tài trợ đã được tiếp nhận như thế nào, quyền sở hữu hoặc quyền quản lý tài sản được xác lập ra sao, trách nhiệm của đơn vị tiếp nhận là gì” - Luật sư Đặng Văn Cường dẫn chiếu.

Đối với trường công lập, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp nhấn mạnh, việc tiếp nhận, ghi sổ, quản lý, sử dụng và xử lý tài sản còn phải tuân thủ quy định về tài sản công và chế độ kế toán có liên quan. Không thể vì tài sản hình thành từ sự đóng góp của phụ huynh mà bỏ qua các yêu cầu quản lý này.

Bên cạnh đó, cần phân biệt rõ tài sản đã được tài trợ, bàn giao cho nhà trường với tài sản phụ huynh cho mượn hoặc giao quản lý, sử dụng theo một thỏa thuận cụ thể. theo Luật sư Đặng Văn Cường, hai trường hợp này có bản chất pháp lý khác nhau và dẫn đến cách xử lý khác nhau.

Nếu tài sản đã được tài trợ hợp pháp cho nhà trường và hoàn tất việc tiếp nhận theo quy định, nhà trường phải thực hiện trách nhiệm quản lý, bảo quản, khai thác đúng mục đích.

Khi tài sản hư hỏng, xuống cấp hoặc không còn nhu cầu sử dụng, nhà trường phải kiểm kê, đánh giá hiện trạng và thực hiện sửa chữa, điều chuyển, thanh lý hoặc xử lý theo đúng thẩm quyền, trình tự pháp luật. Việc xử lý phải có hồ sơ, căn cứ rõ ràng và được công khai theo quy định; không được tự ý bán, chuyển nhượng, sử dụng sai mục đích hoặc để tài sản thất thoát.

Ngược lại, nếu tài sản thuộc sở hữu của cá nhân, tổ chức tài trợ nhưng chỉ được giao cho nhà trường mượn hoặc quản lý, sử dụng có thời hạn, thì quyền và nghĩa vụ của các bên phải được xem xét theo thỏa thuận và pháp luật có liên quan.

Không thể tự coi tài sản đó là tài sản thuộc quyền sở hữu của trường chỉ vì đã sử dụng trong thời gian dài. Đối với những tài sản được hình thành từ nhiều nguồn đóng góp, hoặc hồ sơ của các năm học trước chưa đầy đủ, nhà trường cần chủ động rà soát, kiểm kê, đối chiếu chứng từ và làm rõ nguồn gốc, quá trình tiếp nhận, mục đích sử dụng.

Trường hợp phát sinh tranh chấp, các bên cần căn cứ vào chứng cứ và quy định pháp luật để giải quyết, không nên suy đoán hoặc quy kết trách nhiệm khi chưa có đầy đủ thông tin.

Xác lập đúng ranh giới trách nhiệm

Theo Luật sư Đặng Văn Cường, Thông tư số 81/2026/TT-BGDĐT của Bộ GD&ĐT “Ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh” (Thông tư 81) cần được nhìn nhận như một cơ hội để củng cố nguyên tắc tự nguyện, công khai, minh bạch và xác lập đúng ranh giới trách nhiệm giữa phụ huynh với nhà trường.

Thông tư yêu cầu không đặt ra khoản đóng góp bắt buộc, không ấn định mức hỗ trợ và không gây áp lực đối với phụ huynh. Đáng chú ý, việc hỗ trợ hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh không được sử dụng để xây dựng, cải tạo, sửa chữa cơ sở vật chất hoặc mua sắm, sửa chữa, bảo dưỡng thiết bị, đồ dùng thuộc trách nhiệm của cơ sở giáo dục.

Tuy nhiên, Luật sư Đặng Văn Cường cho rằng, cần phân biệt giữa khoản hỗ trợ hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh với việc tài trợ hợp pháp cho cơ sở giáo dục. Đây là hai nội dung khác nhau.

Quy định về hỗ trợ hoạt động của Ban đại diện không thay thế và không điều chỉnh việc vận động, tiếp nhận, quản lý, sử dụng tài trợ cho nhà trường; việc tài trợ cho cơ sở giáo dục phải tuân thủ quy định pháp luật tương ứng.

Vì vậy, không nên hiểu rằng, khi Thông tư 81 có hiệu lực, mọi khoản đóng góp trước đây đều đương nhiên không hợp pháp, hoặc tất cả tài sản do phụ huynh đóng góp đều phải chuyển giao, hoàn trả hay xử lý lại.

Theo Luật sư Đặng Văn Cường, cần xem xét từng trường hợp cụ thể, căn cứ vào thời điểm đóng góp, mục đích tài trợ, hồ sơ tiếp nhận và quy định pháp luật áp dụng. Đồng thời, các cơ sở giáo dục cần chủ động rà soát hoạt động quản lý tài sản để bảo đảm việc thực hiện quy định mới được thống nhất, thực chất.

Cùng với đó, việc minh bạch tài sản phải đi cùng với xác định đúng trách nhiệm tài chính của Nhà nước và nhà trường, tránh đẩy gánh nặng duy trì cơ sở vật chất sang phụ huynh.

Trong điều kiện Nhà nước tiếp tục quan tâm đầu tư trường lớp, thiết bị dạy học và cải thiện điều kiện giáo dục, việc huy động đóng góp từ phụ huynh cần được đặt đúng vị trí.

Sự đồng hành của gia đình là nguồn lực xã hội đáng quý, nhưng không thể trở thành căn cứ để thay thế trách nhiệm đầu tư, bảo đảm điều kiện giáo dục của cơ quan quản lý và cơ sở giáo dục theo quy định.

Những công việc như: sửa chữa hạng mục xuống cấp thuộc trách nhiệm của nhà trường, bảo dưỡng thiết bị phục vụ dạy học, bảo đảm an toàn trường học hoặc mua sắm thiết bị thiết yếu phải được xác định rõ nguồn kinh phí và chủ thể chịu trách nhiệm.

Nhà trường cần chủ động xây dựng kế hoạch, đề xuất cơ quan có thẩm quyền bố trí kinh phí, sử dụng hiệu quả ngân sách và các nguồn lực hợp pháp khác. Không nên mặc nhiên coi phụ huynh là nguồn tài chính để bù đắp mọi thiếu hụt về cơ sở vật chất.

Nếu có nhu cầu tiếp nhận tài trợ hợp pháp để bổ sung điều kiện dạy và học, nhà trường phải làm rõ sự cần thiết, mục tiêu, dự toán, phương thức tiếp nhận và trách nhiệm quản lý, sử dụng.

Phụ huynh có quyền được cung cấp thông tin, quyền cân nhắc và quyền từ chối hỗ trợ. Việc không đóng góp không được trở thành lý do để học sinh bị phân biệt đối xử, bị gây áp lực hoặc chịu bất lợi trong học tập.

“Công khai phải trở thành một quy trình quản lý thực chất, chứ không chỉ dừng lại ở việc thông báo các khoản thu, chi” - Luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh, đồng thời cho rằng, mỗi cơ sở giáo dục nên có hồ sơ quản lý đầy đủ đối với tài sản được hình thành từ nguồn tài trợ, đóng góp hợp pháp.

Hồ sơ cần thể hiện nguồn hình thành, giá trị tài sản, chủ thể tài trợ, mục đích tiếp nhận, tình trạng bàn giao, đơn vị hoặc cá nhân chịu trách nhiệm quản lý, quá trình sử dụng, bảo dưỡng, sửa chữa và phương án xử lý khi tài sản không còn nhu cầu sử dụng.

Đối với tài sản đã được tiếp nhận từ nhiều năm trước nhưng hồ sơ chưa đầy đủ, cần tiến hành kiểm kê và lập biên bản xác nhận hiện trạng, đối chiếu các tài liệu còn lưu giữ, lấy ý kiến các bên có liên quan khi cần thiết.

Nếu có sai sót trong quản lý, phải xác định nguyên nhân, trách nhiệm và biện pháp khắc phục trên cơ sở pháp luật; không nên né tránh hoặc hợp thức hóa hồ sơ một cách hình thức.

Việc công khai cần được thực hiện bằng hình thức phù hợp để phụ huynh có thể tiếp cận, giám sát và phản ánh ý kiến. Thông tin phải dễ hiểu, có căn cứ, tránh những bảng kê chung chung khiến phụ huynh không biết tài sản đã được sử dụng ra sao, hiện còn hay mất, ai đang quản lý và kinh phí sửa chữa được lấy từ đâu.

Đối với trường công lập, Luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh, các nội dung thuộc phạm vi quản lý tài sản công còn phải tuân thủ đầy đủ chế độ công khai và trách nhiệm giải trình theo quy định hiện hành.

Cách làm này không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tài trợ, mà còn bảo vệ chính nhà trường, cán bộ quản lý và giáo viên trước những nghi ngờ, phản ánh hoặc tranh chấp có thể phát sinh.

“Mục tiêu quan trọng nhất là xây dựng mối quan hệ bình đẳng, tôn trọng và tin cậy giữa gia đình với nhà trường. Giáo dục là trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường và xã hội, nhưng trách nhiệm chung không có nghĩa là các bên có thể thay thế trách nhiệm pháp lý của nhau” - Luật sư Đặng Văn Cường nêu quan điểm và cho rằng, một môi trường giáo dục văn minh không được đo bằng số tiền phụ huynh đóng góp, mà phải được đo bằng chất lượng giáo dục, sự công bằng đối với học sinh, tinh thần trách nhiệm của nhà trường và niềm tin mà xã hội dành cho thầy cô giáo.

Khi Nhà nước đầu tư đúng mức, quản lý minh bạch, phụ huynh tham gia trên tinh thần tự nguyện và các bên tôn trọng trách nhiệm lẫn nhau, thì sẽ giảm được gánh nặng tài chính cho gia đình và hạn chế những tiêu cực không đáng có; trên hết là tạo dựng nền tảng vững chắc cho sự đồng thuận của xã hội với giáo dục.