Sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, ngành Giáo dục Phú Thọ từng bước ổn định tổ chức bộ máy, duy trì hoạt động dạy học thông suốt và thích ứng với yêu cầu quản trị mới.
Việc thay đổi mô hình quản lý không chỉ tác động đến hệ thống điều hành mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao tính tự chủ của cơ sở giáo dục, đổi mới quản trị và đẩy mạnh chuyển đổi số toàn ngành.
Tăng phân cấp, nâng trách nhiệm cơ sở
Phú Thọ hiện có trên 1.900 cơ sở giáo dục, đào tạo với hơn 1 triệu học sinh, sinh viên. Đây là một trong những địa phương có quy mô giáo dục lớn của cả nước.
Quy mô lớn tạo dư địa phát triển nhưng cũng đặt ra áp lực trong quản lý nhà nước, bảo đảm chất lượng giáo dục đồng đều giữa các khu vực, nhất là miền núi, vùng sâu, vùng xa.
Một trong những thay đổi lớn của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là việc bỏ phòng GD&ĐT cấp huyện. Việc giảm tầng nấc trung gian giúp rút ngắn quy trình báo cáo, chỉ đạo và triển khai nhiệm vụ chuyên môn. Những chủ trương từ cấp tỉnh có điều kiện triển khai trực tiếp, thống nhất hơn tới cơ sở giáo dục.
Trong mô hình mới, Sở GD&ĐT Phú Thọ trực tiếp quản lý chuyên môn đối với toàn bộ cơ sở giáo dục từ mầm non đến THPT và giáo dục thường xuyên. Điều này giúp công tác chỉ đạo được thực hiện tập trung, đồng bộ hơn giữa các cấp học và địa bàn.
Cùng với đó, nhiều nhiệm vụ được phân cấp mạnh hơn cho UBND cấp xã và trực tiếp cho cơ sở giáo dục đủ điều kiện về năng lực và nguồn lực. Chính quyền cơ sở trở thành đầu mối phối hợp trong tuyển sinh, huy động học sinh ra lớp và triển khai chính sách giáo dục tại địa phương.
Việc tăng phân cấp cũng đặt ra yêu cầu mới đối với đội ngũ quản lý trường học. Hiệu trưởng không chỉ thực hiện nhiệm vụ chuyên môn mà phải chủ động hơn trong quản trị, điều hành, phối hợp với địa phương và xử lý các vấn đề phát sinh tại cơ sở.
Ông Bùi Vĩnh Tuy - Hiệu trưởng Trường THPT Thanh Sơn (xã Thanh Sơn) cho rằng, khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khối lượng công việc của nhà trường tăng lên đáng kể. Tuy nhiên, đổi lại, các cơ sở giáo dục chủ động hơn trong triển khai nhiệm vụ chuyên môn, quản trị dữ liệu và phối hợp với địa phương. Điều này đòi hỏi đội ngũ cán bộ quản lý phải thay đổi tư duy điều hành, nâng cao khả năng thích ứng.
Đối với giáo viên, mô hình mới đặt ra yêu cầu cao hơn về chuyên môn và kỹ năng công nghệ thông tin. Ngoài giảng dạy, giáo viên còn tham gia quản trị dữ liệu, hồ sơ điện tử và đổi mới kiểm tra, đánh giá theo Chương trình GDPT 2018.
Việc tinh gọn đầu mối quản lý cũng góp phần rút ngắn quy trình xử lý các vấn đề phát sinh trong dạy và học. Khi cơ chế phối hợp giữa Sở GD&ĐT, UBND cấp xã và nhà trường được thực hiện đồng bộ, quyền lợi học tập của học sinh được bảo đảm tốt hơn.
Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng cho thấy nhiều khó khăn. Sau khi bỏ cấp trung gian, khối lượng công việc của Sở GD&ĐT tăng lên đáng kể. Trong khi đó, cơ chế phối hợp giữa các cấp, các ngành cần tiếp tục hoàn thiện để tránh chồng chéo hoặc bỏ sót nhiệm vụ trong quản lý giáo dục.
Chuyển đổi số thúc đẩy quản trị hiện đại
Song song với đổi mới tổ chức bộ máy, Phú Thọ xác định mô hình phát triển giáo dục giai đoạn 2025 - 2030 theo hướng “toàn diện - hiện đại - nhân văn - hiệu quả”, tập trung vào ba khâu đột phá gồm chuyển đổi số, dạy học ngoại ngữ - tin học và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Tỉnh tiếp tục rà soát, quy hoạch mạng lưới trường lớp theo hướng tinh gọn, hiệu quả; ưu tiên vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc; đẩy nhanh xây dựng trường chuẩn quốc gia và khắc phục tình trạng thiếu giáo viên. Ngành Giáo dục thực hiện phương châm “Lấy học sinh làm trung tâm, chủ thể, thầy cô là động lực, nhà trường là bệ đỡ, gia đình là điểm tựa, xã hội là nền tảng”.
Hiện nay, 100% cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh đã triển khai chuyển đổi số; tỷ lệ văn bản điện tử đạt 98%. Hệ thống văn bản điện tử được kết nối liên thông từ tỉnh đến các đơn vị trực thuộc, phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành và giải quyết thủ tục hành chính.
Ngành Giáo dục tỉnh Phú Thọ đặt mục tiêu xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung từ mầm non đến THPT và giáo dục thường xuyên; triển khai học bạ điện tử, sổ điểm điện tử, tuyển sinh trực tuyến và tăng cường quản trị dữ liệu phục vụ công tác quản lý.
Với quy mô hơn 1 triệu học sinh, sinh viên, chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà trở thành nền tảng cho quản trị giáo dục hiện đại. Dữ liệu liên thông giúp giảm thủ tục hành chính, nâng hiệu quả điều hành và hỗ trợ các nhà trường tổ chức dạy học linh hoạt hơn.
Ông Nguyễn Hoàng Hải - Hiệu trưởng Trường THCS Phú Hộ (phường Phong Châu) chia sẻ, chuyển đổi số tạo chuyển biến rõ trong quản trị và tổ chức dạy học. Giáo viên chủ động hơn trong xây dựng học liệu số, ứng dụng công nghệ thông tin và đổi mới kiểm tra, đánh giá học sinh. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả, cần tiếp tục đầu tư hạ tầng công nghệ, thiết bị dạy học và tăng cường tập huấn cho giáo viên.
Ông Phùng Quốc Lập - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Phú Thọ cho biết, giai đoạn 2026 - 2030, ngành giáo dục tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền chủ trương đổi mới giáo dục; tham mưu UBND tỉnh rà soát, bổ sung các quy định liên quan đến lĩnh vực giáo dục; tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và bổ sung biên chế giáo viên đáp ứng yêu cầu triển khai Chương trình GDPT 2018.
Thực tiễn triển khai cho thấy, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang tạo động lực mới cho giáo dục Đất Tổ phát triển theo hướng hiện đại, tinh gọn và hiệu quả hơn. Quan trọng hơn, quá trình đổi mới này đang thúc đẩy thay đổi tư duy quản trị giáo dục theo hướng lấy chất lượng và hiệu quả phục vụ người học làm trung tâm.
Việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp giúp rút ngắn quy trình chỉ đạo, điều hành trong giáo dục. Các cơ sở giáo dục chủ động hơn trong triển khai nhiệm vụ chuyên môn, quản trị dữ liệu và phối hợp với địa phương.
