Đưa di sản đến gần người học bằng công nghệ số
Ngày 18/5, tại Hà Nội, Viện Thông tin Khoa học xã hội (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức trưng bày chuyên đề “Di sản tư liệu EFEO: Từ dấu ấn lịch sử đến giá trị đương đại”.
Sự kiện diễn ra nhân Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam (18/5), nhằm giới thiệu và lan tỏa giá trị của khối tư liệu quý do Viện Viễn Đông Bác cổ (EFEO) chuyển giao lại cho Việt Nam từ năm 1957.
Điểm đáng chú ý của trưng bày lần này là việc kết hợp giữa phương thức giới thiệu truyền thống với các ứng dụng công nghệ số hiện đại, tạo trải nghiệm tương tác trực tiếp cho người xem.
Nhiều bộ sưu tập giá trị như thần tích, thần sắc, bản đồ cổ, ảnh tư liệu, tranh cổ, sắc phong và tài liệu Hán Nôm được số hóa và tích hợp trên nền tảng trưng bày tương tác.
Thông qua công nghệ thực tế ảo VR3D, không gian lưu trữ của Viện Thông tin Khoa học xã hội được tái hiện dưới dạng “digital twins” (bản sao số), cho phép người dùng tham quan và trải nghiệm từ xa.
Cùng với đó, nền tảng trưng bày tương tác số Live Heritage hỗ trợ tra cứu tư liệu, xem hình ảnh, nghe thuyết minh số và khám phá từng bộ sưu tập theo nhu cầu cá nhân.
Theo ghi nhận tại không gian trưng bày, nhiều học sinh, sinh viên bày tỏ hứng thú khi lần đầu được tiếp cận tư liệu lịch sử thông qua màn hình cảm ứng và không gian số hóa trực quan.
Giáo dục di sản không thể chỉ dừng ở cách truyền đạt một chiều
Theo các chuyên gia, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, vấn đề không còn nằm ở việc “đưa tư liệu lên môi trường số”, mà là làm thế nào để di sản trở thành nguồn học liệu mở, có khả năng kết nối với giáo dục và đời sống đương đại.
Thực tế cho thấy, nhiều tư liệu quý hiện vẫn chủ yếu phục vụ nghiên cứu chuyên sâu và khó tiếp cận với công chúng, đặc biệt là học sinh, sinh viên.
Việc ứng dụng công nghệ số giúp các tài liệu, hình ảnh, bản đồ hay sắc phong không còn tồn tại rời rạc, mà được kết nối theo chủ đề, tích hợp dữ liệu, hình ảnh và thuyết minh, từ đó tạo ra trải nghiệm học tập trực quan và sinh động hơn.
Một bản đồ cổ hay một sắc phong khi được gắn với dữ liệu lịch sử, hình ảnh minh họa và nội dung tương tác sẽ giúp người học dễ tiếp cận và hiểu sâu hơn về giá trị văn hóa, lịch sử.
Theo giới chuyên môn, giáo dục di sản hiện nay cần chuyển từ cách truyền đạt một chiều sang phương thức học tập trải nghiệm, nơi người học trực tiếp khám phá và tương tác với tri thức.
Mở hướng phát triển học liệu số trong nhà trường
Không chỉ phục vụ trưng bày, các nền tảng số hóa di sản còn mở ra khả năng xây dựng hệ thống học liệu số phục vụ giáo dục.
Thông qua không gian trưng bày ảo, dữ liệu số và công nghệ tương tác, học sinh, sinh viên có thể tiếp cận di sản ngay trong môi trường học tập mà không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý.
Đây được xem là hướng đi phù hợp trong bối cảnh nhiều cơ sở giáo dục đang thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới phương pháp dạy học và tăng cường hoạt động trải nghiệm.
Các chuyên gia cho rằng, công nghệ không thay thế giá trị nguyên gốc của di sản, mà đóng vai trò cầu nối giúp bảo tồn tốt hơn, khai thác hiệu quả hơn và lan tỏa sâu rộng hơn các giá trị văn hóa tới cộng đồng.
Từ câu chuyện số hóa di sản tư liệu EFEO, có thể thấy chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa không chỉ là bài toán công nghệ, mà còn là bài toán giáo dục, truyền thông và phát huy giá trị tri thức trong xã hội hiện đại.
