Thu hút nhân tài không chỉ bằng thu nhập
Sáng 6/11, tại Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TPHCM, Bộ GD&ĐT tổ chức tọa đàm tham vấn chính sách về cơ chế phối hợp và tài trợ cạnh tranh nhằm thu hút, trọng dụng nhân tài trong giáo dục đại học. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Bộ GD&ĐT, Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT), đại diện các cơ quan quản lý nhà nước Trung ương, địa phương cùng các trường đại học, chuyên gia, nhà khoa học.
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân nhìn nhận, để phát triển giáo dục đại học, yếu tố rất quan trọng là con người, đặc biệt là nhà khoa học. Ông cho biết, thời gian qua những cơ sở giáo dục đại học thành công đều là những trường có chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài tốt.
Nêu quan điểm về vấn đề thu nhập nhà khoa học, Thứ trưởng Lê Quân đánh giá, nhiều chuyên gia nói thu nhập không phải là yếu tố quan trọng hàng đầu và thực tế điều này đúng. Tuy nhiên, trách nhiệm của cơ sở giáo dục, cơ quan quản lý không đảm bảo bài toán thu nhập, sẽ khó thu hút nhân tài.
Thứ trưởng Lê Quân cho rằng, thu nhập không phải là yếu tố tiên quyết, nhưng thiếu nó sẽ rất khó khăn. Quan trọng hơn cả là cơ hội để nhà khoa học phát huy vai trò, năng lực khi được thu hút về làm việc.
“Họ phải được giao những việc khó, có độ hấp dẫn, tạo đam mê nghiên cứu chứ không phải mời về để có vị trí, chức danh làm việc, thu nhập cao để làm công việc bình thường”, Thứ trưởng Lê Quân nói.
Theo lãnh đạo Bộ GD&ĐT, cơ chế thu hút nhân tài cũng cần chia thành nhiều lớp khác nhau. Với nhà khoa học trẻ, họ cần được quan tâm, có lộ trình cử đi đào tạo trong và ngoài nước.
Thứ trưởng Lê Quân đánh giá, nhiều học sinh, sinh viên có thành tích cao, đạt huy chương học thuật quốc tế nếu không chủ động tạo môi trường thúc đẩy họ sẽ khó khăn thu hút về sau. Ông cho rằng, nhà khoa học trẻ cần thời gian, được giao công việc để trưởng thành, đủ năng lực tìm kiếm nguồn lực khác nhau trong các công việc nghiên cứu, tạo cơ hội, thu nhập cho họ.
Với những người có thâm niên nghiên cứu hơn như các trưởng nhóm nghiên cứu mạnh, chủ trì các đề tài nghiên cứu trọng điểm, Thứ trưởng Lê Quân cho rằng, cần có chính sách riêng, đầu tư dài hạn trong ít nhất 5 năm. Ông chỉ ra thực tế hiện nay, nhiều nhà khoa học chạy theo những đề tài chỉ kéo dài 1 - 2 năm, sau đó làm đề tài khác ở lĩnh vực khác để tìm kiếm nguồn lực, tài trợ.
Về cơ chế thu hút nhân tài, Thứ trưởng Lê Quân nhìn nhận, cơ chế mời gọi nhiều nhà khoa học giỏi cùng với việc làm tốt chính sách, chính họ sẽ mang về nhiều nguồn lực khác nhau thông qua hợp tác trong nước và quốc tế.
“Lãnh đạo nhà trường, hiệu trưởng đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu, thiết kế các cơ chế phù hợp. Nếu chính sách hay đến mấy mà người đứng đầu trường đại học và nhà trường ít quan tâm sẽ rất khó triển khai”, Thứ trưởng Lê Quân đúc kết.
Theo TS Nguyễn Thanh Giang, Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TPHCM, đào tạo, bồi dưỡng và thu hút nhân tài không chỉ là nhiệm vụ cấp thiết mà là chiến lược lâu dài để đại học là nơi nghiên cứu, sáng tạo, kết nối các nhà khoa học.
Ông cho rằng, để phát huy tối đa năng lực của nhà khoa học cần chính sách đột phá với tính khả thi cao, không chỉ là chế độ đãi ngộ mà là môi trường làm việc, điều kiện nghiên cứu, cũng như cơ chế tự chủ, đánh giá chính xác...
Làm gì để thu hút nhân tài
Theo bà Nguyễn Thị Thu Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT), vấn đề thu hút nhân tài trong giáo dục đại học được các cấp Trung ương quan tâm, cải thiện, điều chỉnh nhiều chính sách để việc này hiệu quả hơn, giúp cơ sở giáo dục đại học có nhiều nguồn nhân lực chất lượng cao, phục vụ nghiên cứu phát triển.
Hiện nay, Bộ GD&ĐT xây dựng mô hình thu hút nhân tài gắn với các nhóm nghiên cứu mạnh, năng lực làm khoa học bền vững, hàng đầu tại Việt Nam với các nhiệm vụ cụ thể giải quyết những bài toán của doanh nghiệp, địa phương.
Nhóm nghiên cứu mạnh được cấu thành bởi 4 thành tố gồm: nguồn nhân lực xuất sắc, có khả năng dẫn dắt, đào tạo đội ngũ kế cận; nhóm nghiên cứu mạnh được quyền đề xuất và lựa chọn đối tác nghiên cứu, tổ chức thực hiện và duy trì nhóm; nhóm nghiên cứu mạnh được tài trợ kinh phí nghiên cứu do Bộ GD&ĐT và các cơ quan quản lý điều phối và theo dõi kết quả; nhóm nghiên cứu sẽ nhận đặt hàng từ doanh nghiệp, địa phương giải quyết các bài toán thực tiễn và có thể nhận tài trợ từ doanh nghiệp để cùng thực hiện đề tài.
Theo bà Thủy, quy trình xây dựng nhóm nghiên cứu mạnh gồm 6 bước chính gồm: xác định nhu cầu thực tế từ doanh nghiệp, địa phương; lựa chọn nhân lực thực hiện; xây dựng hồ sơ nhiệm vụ, dự toán đối ứng và cam kết đầu ra; xét chọn cạnh tranh; triển khai nhiệm vụ; đánh giá, đề xuất giai đoạn sau. Dự kiến có 4 nhóm công nghệ ưu tiên cho nhóm nghiên cứu mạnh gồm AI - khoa học dữ liệu, vi mạch bán dẫn, công nghệ sinh học - y sinh, năng lượng mới - vật liệu.
“Mô hình này được kỳ vọng phát triển các nhóm nghiên cứu có các công bố, bằng sở hữu trí tuệ nắm giữ công nghệ; đào tạo thúc đẩy nhà khoa học trẻ giúp tăng năng lực nghiên cứu của Việt Nam”, bà Thủy nói.
Tại Đại học Quốc gia TPHCM, chương trình VNU350 được xem là chính sách thu hút nhân tài nổi bật của đại học này vài năm trở lại đây. Đến nay, chương trình đã thu hút 109 nhà khoa học nghiên cứu, công bố hơn 300 bài báo khoa học quốc tế uy tín. Chương trình VNU350 đã bổ nhiệm 102 giáo sư thỉnh giảng, nâng cao năng lực nghiên cứu, đào tạo, trong đó có nhiều người làm việc ở các cơ sở giáo dục đại học lớn ở nước ngoài.
Theo bà Trần Thị Tố Uyên, Phó Ban Tổ chức - cán bộ (Đại học Quốc gia TPHCM), cơ chế thu hút nhân tài cần giải quyết 3 điểm nghẽn lớn. Đầu tiên đó là việc đơn giản hóa hồ sơ, thủ tục hành chính, tạo cơ chế linh hoạt cho nhà khoa học để trao quyền tự chủ cho họ trong nghiên cứu.
Tiếp đến, bà Uyên cho rằng, cần có cơ chế tài trợ nghiên cứu theo tiêu chí cạnh tranh bằng chất lượng, tính khả thi của đề tài và có những hỗ trợ tài chính giai đoạn đầu 3 - 5 năm. Bà Uyên cũng đề xuất cơ chế phối hợp từ Trung ương đến địa phương, đại học và doanh nghiệp theo nhiệm vụ nghiên cứu, trách nhiệm các bên.
“Những cơ chế này tạo lập môi trường để nhân tài làm chủ tri thức, dẫn dắt nhóm nghiên cứu và phát triển đội ngũ kế cận”, bà Uyên nói.
