Thị trường lao động đang chuyển dịch mạnh dưới tác động của công nghệ, kinh tế số và tăng trưởng xanh, đặt ra yêu cầu mới đối với giáo dục nghề nghiệp. Để giải bài toán vừa thừa, vừa thiếu nhân lực, các cơ sở đào tạo cần tăng cường gắn kết với doanh nghiệp, đổi mới chương trình và siết chặt chuẩn đầu ra.
Nghịch lý thị trường và sự phân hóa nguồn nhân lực
Đánh giá bức tranh tổng quan của thị trường lao động hiện nay, ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM cho rằng, thị trường đang tồn tại một nghịch lý lớn. Việt Nam đang trong thời kỳ cơ cấu dân số vàng, nguồn cung lao động dồi dào nhưng lại rơi vào tình trạng “vừa thừa, vừa thiếu”. Cụ thể, lực lượng lao động phổ thông, lao động có trình độ chuyên môn thấp đang dư thừa, trong khi nguồn nhân lực chất lượng cao, có khả năng ứng dụng công nghệ hiện đại lại thiếu hụt.
Sự mất cân đối cung - cầu không chỉ thể hiện ở số lượng mà còn ở sự phù hợp giữa năng lực và vị trí việc làm. Thực tế cho thấy, một bộ phận không nhỏ người lao động đang làm công việc không đúng chuyên môn hoặc những công việc đòi hỏi trình độ kỹ thuật thấp hơn so với văn bằng được đào tạo. Trong khi đó, dưới tác động ngày càng mạnh của công nghệ số, máy móc và tự động hóa, lao động giản đơn đang trở nên yếu thế và đứng trước nguy cơ bị thay thế.
Ông Trần Anh Tuấn dự báo, từ nay đến năm 2030, tầm nhìn 2035, xu hướng tuyển dụng sẽ dịch chuyển mạnh sang các nhóm ngành gắn với nền tảng công nghệ và kỹ năng mềm. Nhu cầu nhân lực được dự báo tăng cao ở các lĩnh vực trọng điểm như công nghệ thông tin (trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu, an ninh mạng); kinh tế - thương mại điện tử; logistics; kỹ thuật cơ khí tự động hóa; đặc biệt là nhóm ngành dịch vụ - y tế - chăm sóc sức khỏe.
Để thích ứng với một thị trường lao động nhiều biến động, người lao động tương lai cần đáp ứng 6 tiêu chuẩn chất lượng nghề nghiệp cốt lõi: năng lực chuyên môn vững vàng; kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm; kỷ luật, đạo đức lao động; khả năng ứng dụng công nghệ; giao tiếp tốt ít nhất một ngoại ngữ; am hiểu thị trường và pháp luật lao động.
Chiến lược “tuyển đúng người, đào tạo trúng nhu cầu”
Nhận thức rõ những áp lực và chuyển dịch của thị trường, nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại TPHCM đang nỗ lực đổi mới, từng bước rời xa cách đào tạo nặng lý thuyết để tiến gần hơn với thực tiễn sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Chia sẻ về hướng đi này, bà Phan Thị Lệ Thu - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Viễn Đông cho biết, thời gian tới, nhà trường sẽ tập trung vào những chiến lược trọng tâm nhằm định vị lại giá trị của người học. Trong đó, nguyên tắc xuyên suốt là lấy chất lượng đào tạo làm nền tảng, gắn chương trình đào tạo với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, hướng tới mục tiêu sinh viên sau khi tốt nghiệp có việc làm đúng chuyên ngành. “Chúng tôi không đặt mục tiêu chỉ tuyển đủ chỉ tiêu, mà hướng đến mục tiêu tuyển đúng người học, đào tạo đúng nhu cầu xã hội và cam kết đầu ra chất lượng”, bà Phan Thị Lệ Thu nhấn mạnh.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Trường Cao đẳng Viễn Đông đang đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào các khâu quản lý, giảng dạy và tuyển sinh, qua đó xây dựng môi trường học tập hiện đại, linh hoạt. Đồng thời, trường mở rộng quy mô đào tạo ở những nhóm ngành đang “khát” nhân lực, gồm khối sức khỏe, sắc đẹp, công nghệ, công nghệ thông tin, logistics, thương mại điện tử, marketing và các ngành dịch vụ.
Chiến lược phát triển nguồn nhân lực cũng được nhà trường mở rộng ra thị trường quốc tế. Bà Phan Thị Lệ Thu cho biết, trường đang đẩy mạnh hợp tác với doanh nghiệp trong và ngoài nước, đặc biệt thông qua các chương trình đào tạo gắn với những thị trường lao động có yêu cầu cao như Đức, Úc, Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản... Theo bà Thu, hướng đi này mang lại lợi ích kép: vừa mở thêm cơ hội học tập, làm việc xuyên quốc gia cho sinh viên, vừa tạo điều kiện để giảng viên ra nước ngoài tu nghiệp, cập nhật kiến thức, chuyên môn và nâng cao chất lượng giảng dạy.
Siết chặt chuẩn đầu ra, bảo vệ giá trị văn bằng
Một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái phát triển nguồn nhân lực là tạo điều kiện để người học liên thông và học tập suốt đời. Tuy nhiên, thị trường lao động chỉ thực sự đánh giá cao những văn bằng phản ánh đúng năng lực thực chất của người học.
Giải quyết bài toán này, bà Phan Thị Lệ Thu cho biết, Trường Cao đẳng Viễn Đông đã xây dựng quy trình thẩm định, công nhận kết quả học tập theo hướng chặt chẽ, minh bạch. Quy trình được thực hiện trên cơ sở nhà trường phối hợp trực tiếp với doanh nghiệp và chuyên gia nghề nghiệp để thiết lập chuẩn chương trình đào tạo bậc cao đẳng chính quy cho từng chuyên ngành. Đây là căn cứ để đối chiếu, phân biệt với chương trình văn bằng hai hoặc các hình thức đào tạo khác. Trên cơ sở đó, nhà trường quy định cụ thể số lượng học phần, mô-đun bắt buộc và tự chọn, chuẩn đầu ra cùng các yêu cầu bổ sung về ngoại ngữ, tin học và kỹ năng nghề.
“Quan điểm của Trường Cao đẳng Viễn Đông là tạo điều kiện tối đa cho người học nhưng không đánh đổi chất lượng đào tạo. Người học có thể rút ngắn thời gian nhờ tín chỉ đã tích lũy, nhưng bắt buộc phải hoàn thành đầy đủ chương trình, đạt chuẩn đầu ra và đáp ứng khối lượng học tập tối thiểu. Chỉ khi đó, nhà trường mới cấp bằng tốt nghiệp, bảo đảm giá trị văn bằng đáp ứng đúng yêu cầu khắt khe của doanh nghiệp”, bà Thu khẳng định.
