Đề xuất hoàn thiện cơ chế tạo cầu nối giữa gia đình và nhà trường

Nhà giáo, phụ huynh đề xuất hoàn thiện cơ chế phối hợp, để Ban đại diện thực sự là cầu nối giữa gia đình và nhà trường, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục.

PGS.TS Ngô Vũ Thu Hằng – Hiệu trưởng Trường Tiểu học Thực hành Nguyễn Tất Thành: Quy định cụ thể hơn những việc không được làm

Dự thảo Thông tư quy định “Những việc Ban đại diện cha mẹ học sinh không được làm” (Điều 11) là cần thiết, nhưng cần cụ thể hơn.

Theo dự thảo, Ban đại diện cha mẹ học sinh không được can thiệp vào tổ chức bộ máy, quản trị, điều hành, chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục, kiểm tra, đánh giá và hoạt động chuyên môn của nhà trường; không được ép buộc đóng góp, gây áp lực, phân biệt đối xử hoặc sử dụng thông tin trái quy định.

Từ thực tiễn các trường tiểu học, có thể quy định rõ hơn một số hành vi không được thực hiện như: Can thiệp vào phân công giáo viên, xếp lớp, bố trí chuyên môn; yêu cầu thay đổi giáo viên chỉ dựa trên ý kiến của một nhóm phụ huynh khi chưa thực hiện quy trình phản ánh; gây áp lực đối với đánh giá học sinh, khen thưởng, kỷ luật; tổ chức lấy phiếu “tín nhiệm giáo viên” hoặc khảo sát giáo viên khi chưa được nhà trường thống nhất.

Ban đại diện cha mẹ học sinh cũng không được công khai thông tin, hình ảnh hoặc nội dung phản ánh liên quan đến học sinh, cán bộ, giáo viên, phụ huynh khác trên nhóm lớp, mạng xã hội; không nhân danh tập thể phụ huynh khi chưa có căn cứ cho thấy đó là ý kiến của tập thể.

Dự thảo có thể bổ sung nguyên tắc giao tiếp giữa cha mẹ học sinh và cơ sở giáo dục theo hướng: Tôn trọng, thiện chí, đúng người, đúng việc, đúng kênh và hướng tới giải pháp; không xúc phạm, gây áp lực, đe dọa, quy kết cá nhân hoặc công khai thông tin chưa được kiểm chứng. Nhà trường, giáo viên không được né tránh, xem nhẹ hoặc có thái độ bất lợi với học sinh vì cha mẹ có ý kiến, phản ánh, kiến nghị.

Kênh thông tin của lớp, trường chủ yếu dùng để cung cấp thông tin chung và phối hợp giáo dục; vấn đề liên quan đến cá nhân học sinh, giáo viên hoặc phụ huynh cần được trao đổi qua kênh riêng phù hợp. Cha mẹ học sinh không yêu cầu giáo viên phản hồi ngay ngoài thời gian làm việc, trừ tình huống liên quan đến an toàn hoặc khẩn cấp.

Khi phát sinh bất đồng, các bên ưu tiên trao đổi trực tiếp, đối thoại, tìm giải pháp trên cơ sở lợi ích của người học trước khi thực hiện các bước khiếu nại, kiến nghị tiếp theo, trừ trường hợp liên quan đến an toàn, xâm hại, vi phạm pháp luật hoặc cần xử lý khẩn cấp.

Tôi cũng cho rằng cần cân nhắc quy định Hội nghị cha mẹ học sinh được tổ chức “ít nhất 02 lần/năm”. Với cấp tiểu học, quy định này nhìn chung khả thi, nhưng không nên tạo cách hiểu rằng hai cuộc họp tập thể là phương thức phối hợp chủ yếu giữa nhà trường và cha mẹ học sinh.

Hiệu quả phối hợp có thể nâng cao qua nhiều hình thức như họp chung, trao đổi cá nhân, hội thảo dành cho cha mẹ học sinh, tư vấn trực tuyến và trao đổi theo nhu cầu. Do đó, có thể quy định linh hoạt: Cơ sở giáo dục tổ chức hội nghị cha mẹ học sinh định kỳ và các hình thức trao đổi phù hợp, bảo đảm mỗi cha mẹ học sinh có cơ hội tiếp cận thông tin và trao đổi về sự phát triển của con.

Ngoài ra, cần khẳng định quyền góp ý của cha mẹ học sinh không đồng nghĩa với quyền đồng quyết định những nội dung thuộc thẩm quyền quản trị, quản lý và chuyên môn của cơ sở giáo dục. Nguyên tắc này sẽ hạn chế xung đột từ cách hiểu “nhà trường đã hỏi ý kiến phụ huynh thì phải thực hiện theo ý kiến phụ huynh”.

Cần bảo vệ giáo viên trước hành vi gây áp lực, đồng thời bảo đảm quyền phản ánh chính đáng của phụ huynh. Dự thảo nên quy định theo nguyên tắc đối xứng: Cha mẹ học sinh có quyền được lắng nghe, cung cấp thông tin phù hợp, biết quy trình xử lý và phản ánh mà không khiến con bị đối xử bất lợi. Giáo viên có quyền được tôn trọng, không bị xúc phạm, đe dọa, quay phim, ghi âm hoặc công khai thông tin trái pháp luật, cũng như không phải đáp ứng những yêu cầu liên lạc không hợp lý.

Ông Nguyễn Vinh San, Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng: Được đồng hành nhưng không điều hành

Với tư cách vừa là phụ huynh, vừa công tác trong ngành Giáo dục, tôi cho rằng Ban đại diện cha mẹ học sinh cần được xác định đúng bản chất là tổ chức đại diện cho phụ huynh, cầu nối giữa gia đình và nhà trường vì lợi ích tốt nhất của học sinh. Ban đại diện không phải cấp quản lý, không phụ thuộc giáo viên chủ nhiệm và không phải bộ phận làm việc cho nhà trường.

Về vị trí, Ban đại diện cần có tính độc lập tương đối trong tập hợp, phản ánh ý kiến, nguyện vọng của phụ huynh. Độc lập không có nghĩa đối lập với nhà trường, mà là không chịu sự sắp đặt, chi phối của giáo viên và cán bộ quản lý. Việc giới thiệu nhân sự, bầu, miễn nhiệm và xây dựng chương trình hoạt động cần do phụ huynh quyết định dân chủ, công khai, tự nguyện.

Về chức năng, Ban đại diện nên tập trung vào ba nhóm nhiệm vụ: Đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của học sinh, phụ huynh; phối hợp với nhà trường trong chăm sóc, giáo dục, bảo đảm an toàn, sức khỏe và tâm lý học sinh; thúc đẩy đối thoại, xây dựng niềm tin giữa gia đình và nhà trường. Hiệu quả hoạt động phải được đánh giá bằng chất lượng phối hợp, khả năng giải quyết vấn đề của học sinh, không phải kinh phí huy động được.

Giới hạn hoạt động cũng cần quy định rõ. Ban đại diện không tham gia quyết định nhân sự, phân công giáo viên, chương trình, nội dung, phương pháp dạy học; không can thiệp vào kiểm tra, đánh giá, xếp loại, khen thưởng, kỷ luật học sinh; không gây sức ép để nâng điểm hoặc ưu tiên một nhóm học sinh. Ban đại diện cũng không thay nhà trường thực hiện nhiệm vụ quản trị, mua sắm, sửa chữa cơ sở vật chất hay tổ chức các khoản thu thuộc trách nhiệm của nhà trường.

Qua nghiên cứu dự thảo, tôi đánh giá Bộ GD&ĐT đã tiếp cận đúng hướng. Điều 3 xác định Ban đại diện không thực hiện chức năng quản trị, quản lý, điều hành hoặc hoạt động chuyên môn của cơ sở giáo dục. Điều 4 khẳng định Ban đại diện không phải bộ phận trong cơ cấu tổ chức của nhà trường, không có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng. Điều 7 giới hạn Hội nghị cha mẹ học sinh ở những nội dung thuộc phạm vi Điều lệ. Điều 11 cấm can thiệp vào tổ chức bộ máy, chương trình, phương pháp giáo dục, kiểm tra và đánh giá học sinh. Đây là những quy định cần thiết để khắc phục tình trạng hoạt động sai vai trò.

Tuy nhiên, dự thảo cần phân biệt rõ “can thiệp” với quyền góp ý, giám sát chính đáng. Nếu quy định chung chung, nhà trường có thể viện lý do không được can thiệp chuyên môn để từ chối phản ánh về bạo lực học đường, thiếu công bằng trong đánh giá hoặc ứng xử chưa phù hợp của giáo viên. Theo tôi, cần khẳng định Ban đại diện không có quyền quyết định hay yêu cầu thay đổi quyết định chuyên môn, nhưng được tiếp cận thông tin phù hợp, phản ánh, kiến nghị, yêu cầu đối thoại và đề nghị cơ quan có thẩm quyền kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm.

Dự thảo cũng nên cấm giáo viên, cán bộ quản lý giao hoặc tác động để Ban đại diện truyền đạt yêu cầu đóng tiền, vận động theo chỉ tiêu hoặc gây áp lực với phụ huynh. Đồng thời, cần có cơ chế miễn nhiệm thành viên hoạt động sai chức năng, quy định thời hạn giải quyết kiến nghị, thiết lập kênh phản ánh độc lập và bảo vệ học sinh, phụ huynh khỏi việc bị gây bất lợi sau phản ánh.

Theo tôi, nguyên tắc xuyên suốt phải là: Ban đại diện được đồng hành nhưng không điều hành; được góp ý, giám sát nhưng không quyết định thay nhà trường; được huy động sự tham gia tự nguyện nhưng không biến ý kiến đa số thành nghĩa vụ của tất cả phụ huynh.

Thầy Trần Công Nhật - Trường THCS Phạm Văn Đồng (TP Huế): Cần xác lập cơ chế phối hợp rõ ràng ngay từ đầu năm học

Từ thực tiễn nhiều năm công tác tại trường học, tôi cho rằng Dự thảo có bước tiến đáng ghi nhận trong xác định giới hạn hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh, kiểm soát thu chi và bảo vệ ranh giới chuyên môn của nhà trường, giáo viên. Tuy nhiên, để quy định đi vào cuộc sống, cần xác lập cơ chế phối hợp rõ ràng ngay từ đầu năm học. Sau khi Ban đại diện cha mẹ học sinh được bầu, nên cùng nhà trường thống nhất quy chế phối hợp, xác định nội dung phụ huynh có thể tham gia, nội dung cần phối hợp và vấn đề thuộc thẩm quyền chuyên môn của nhà trường.

Phụ huynh có thể đồng hành trong các hoạt động trải nghiệm, giáo dục kỹ năng sống, hướng nghiệp, chăm sóc sức khỏe, giáo dục truyền thống, giới thiệu văn hóa địa phương hoặc chia sẻ kiến thức nghề nghiệp. Những vấn đề như phân công giáo viên, phương pháp giảng dạy, kiểm tra, đánh giá, cho điểm, xếp loại học sinh phải thuộc trách nhiệm chuyên môn của nhà trường và giáo viên.

Nên có một buổi trao đổi giữa nhà trường với Thường trực Ban đại diện cha mẹ học sinh ngay đầu năm để thống nhất rõ “được làm gì” và “không được làm gì”. Đây không phải cách hạn chế vai trò phụ huynh mà giúp sự đồng hành đúng chỗ, hiệu quả hơn, hạn chế mâu thuẫn do khác biệt về quyền hạn.

Một vấn đề khác là đưa các cuộc họp cha mẹ học sinh về đúng bản chất. Đây trước hết phải là dịp để gia đình và nhà trường trao đổi về giáo dục học sinh. Thực tế ở một số nơi, cuộc họp dành quá nhiều thời gian cho các khoản đóng góp, quỹ lớp, quỹ trường, trong khi kết quả học tập, tâm lý lứa tuổi, kỹ năng sử dụng mạng xã hội hay cách cha mẹ đồng hành cùng con chưa được quan tâm tương xứng.

Đồng thời, nên duy trì đối thoại định kỳ giữa Ban Giám hiệu và Thường trực Ban đại diện cha mẹ học sinh cấp trường để vấn đề phát sinh được trao đổi trực tiếp, thay vì tạo áp lực qua các nhóm phụ huynh tự phát.

Đặc biệt, cần nhìn nhận đúng nguồn lực của phụ huynh. Nguồn lực ấy không nhất thiết bắt đầu từ tiền bạc. Phụ huynh là bác sĩ có thể chia sẻ kiến thức chăm sóc sức khỏe; chiến sĩ công an hướng dẫn kỹ năng phòng tránh nguy hiểm; nghệ nhân giới thiệu văn hóa địa phương; doanh nhân chia sẻ kinh nghiệm nghề nghiệp, định hướng tương lai. Đây mới là những nguồn lực có giá trị giáo dục lâu dài.

Nếu phụ huynh hỗ trợ vật chất cho nhà trường, việc tiếp nhận cần đúng quy định về tài trợ, trên tinh thần tự nguyện, công khai, minh bạch. Không nên để Ban đại diện cha mẹ học sinh trở thành “kênh vận động” tài chính, dễ làm sai lệch bản chất tổ chức và tạo áp lực cho phụ huynh.

Theo tôi, mục tiêu của Điều lệ không phải đưa phụ huynh “đứng ngoài” nhà trường, mà tạo hành lang pháp lý rõ ràng để phụ huynh đồng hành đúng chỗ, nhà trường chủ động thực hiện trách nhiệm chuyên môn và học sinh là đối tượng hưởng lợi nhiều nhất. Khi quyền hạn, trách nhiệm của mỗi bên được xác định rõ, sự phối hợp gia đình - nhà trường sẽ thực chất, văn minh và bền vững hơn.