Nói cách khác, nhận thức và hành vi lệch chuẩn nhiều người hiện nay không hoàn toàn xuất phát từ đặc điểm tâm lý bẩm sinh, mà phần lớn là kết quả tự thân của thời đại mạng bùng nổ với các mô hình xấu lây lan.
Động lực cốt lõi thực sự đẩy người bình thường từng bước vượt qua ranh giới về đạo đức, sức khỏe, sinh lý, chính là môi trường mạng hỗn loạn và sự dẫn dắt của các nhóm xã hội.
Các biểu hiện điển hình của rối loạn tâm lý mạng chủ yếu bao gồm phụ thuộc cảm xúc, suy giảm chức năng nhận thức, né tránh giao tiếp xã hội, mất kiểm soát hành vi,...
Phụ thuộc cảm xúc
Phụ thuộc cảm xúc thể hiện qua việc sau khi rời khỏi không gian mạng xã hội là ngay lập tức xuất hiện lo âu, khó chịu hoặc cảm giác trống rỗng.
Phụ thuộc lâu dài vào không gian ảo để điều tiết cảm xúc có thể làm giảm khả năng trải nghiệm cảm xúc trong cuộc sống thực tế, thậm chí kích thích trầm cảm hoặc rối loạn lo âu. Giới chuyên gia đề xuất giảm phụ thuộc bằng cách giảm dần thời gian lên mạng và phát triển sở thích trong đời sống thực.
Nếu bạn đời hoặc người thân của bạn trở nên phụ thuộc cảm xúc và có cảm giác thiếu an toàn, hãy thử gợi ý họ hiện diện nhiều hơn trong đời sống thực, tình yêu thương cần được đầu tư thời gian và rất nhiều tâm sức.
Giảm chức năng nhận thức
Việc liên tục xử lý thông tin và nội dung trên mạng xã hội có thể dẫn đến phân tán chú ý, giảm trí nhớ, một số bệnh nhân xuất hiện tình trạng suy yếu khả năng suy nghĩ logic. Điều này liên quan đến việc ức chế chức năng vỏ não trước trán, biểu hiện bằng việc hiệu quả làm việc hoặc học tập giảm rõ rệt.
Đối với tình trạng này, luyện tập hành vi nhận thức và hạn chế tiếp nhận thông tin rời rạc sẽ giúp cải thiện triệu chứng.
Dị hóa thẩm mỹ hình thể
Dưới sự dẫn dắt của các nhóm xã hội lệch lạc, sở thích thẩm mỹ dần lệch khỏi chuẩn mực đại chúng, bắt đầu từ phong cách ăn mặc, rồi mở rộng sang lời nói, cử chỉ, dáng đi cho tới quá trình thay đổi cơ thể.
Đó là lý do chúng ta nhận thấy ngày càng nhiều người theo đuổi trào lưu phẫu thuật thẩm mỹ, thậm chí “nghiện” làm đẹp bằng dao kéo ngay cả khi vẻ ngoài của họ hoàn toàn ổn.
Tránh né xã hội
Bệnh nhân có xu hướng dùng mạng xã hội thay thế giao tiếp thực tế, gặp khó khăn khi giao tiếp trực tiếp, giảm khả năng nhận diện biểu cảm. Người nặng có thể phát triển chứng sợ xã hội, biểu hiện là cố tình tránh các buổi họp mặt gia đình hoặc hoạt động xã hội nơi làm việc.
Phản ứng cơ thể
Việc giữ tư thế cố định trong thời gian dài khi sử dụng thiết bị điện tử có thể gây ra thoái hóa cột sống cổ, hội chứng khô mắt, một số người còn bị đau đầu, chán ăn do rối loạn chu kỳ giấc ngủ.
Những triệu chứng cơ thể này thường liên quan đến sự bất thường trong tiết melatonin và rối loạn chức năng thần kinh tự chủ, cần kết hợp liệu pháp vận động và liệu pháp ánh sáng để điều chỉnh.
Mất kiểm soát hành vi
Biểu hiện điển hình là không thể tự kiểm soát thời gian lướt mạng, biết là có hại nhưng vẫn tiếp tục sử dụng, có thể kèm theo hành vi mua sắm bốc đồng. Mô hình hành vi này liên quan đến rối loạn cơ chế kích thích dopamine, khi nghiêm trọng cần thực hiện liệu pháp tăng cường động lực hoặc can thiệp bằng thuốc.
Để phòng ngừa các rối loạn tâm lý liên quan đến mạng xã hội, cần xây dựng thói quen sinh hoạt đều đặn, mỗi ngày giữ thói quen tập thể dục ngoài trời trên 30 phút giúp điều chỉnh cân bằng chất dẫn truyền thần kinh.
Đối với lứa tuổi học sinh, phụ huynh nên quan tâm đến thói quen sử dụng mạng của con cái, khuyến nghị thiết lập thời gian sử dụng theo từng khoảng và thường xuyên trò chuyện trực tiếp với con.
Đối với người lớn, hãy thử tập thiền chánh niệm, khi cần nên tìm đến đánh giá tâm lý chuyên nghiệp. Khi xuất hiện bất thường về cảm xúc hoặc hành vi kéo dài hơn hai tuần, nên kịp thời đến khoa tâm thần để khám.
