Việc làm có tay nghề và ba trụ cột kỹ năng
Dưới góc độ quản lý giáo dục nghề nghiệp, ông Hoàng Quốc Long, Hiệu trưởng Trường Trung cấp Nguyễn Tất Thành, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM khẳng định việc làm có tay nghề và sự tham gia vào thị trường lao động chính thức chính là chốt chặn an sinh vững chắc nhất, mang tính căn cơ và bền vững nhất.
Phân tích cụ thể, ông chỉ rõ lao động không tay nghề có thu nhập bấp bênh, dễ bị tự động hóa thay thế và chịu tổn thương nặng nề nhất khi thị trường lao động suy giảm. Ngược lại, người có tay nghề qua đào tạo bài bản sở hữu năng lực chuyên môn, sự linh hoạt và khả năng thích ứng cao, giúp họ giữ vững việc làm hoặc dễ dàng tái gia nhập thị trường khi có biến động.
Bên cạnh đó, việc tham gia thị trường lao động chính thức đảm bảo cho người lao động được thụ hưởng đầy đủ các chế độ an sinh xã hội theo Luật Lao động như bảo hiểm xã hội với chế độ hưu trí và tử tuất, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và các chế độ ốm đau, thai sản. Đây chính là chiếc phao cứu sinh tài chính khi người lao động gặp sự cố về sức khỏe hay đời sống, ngăn chặn tình trạng vì một trận ốm mà khánh kiệt tài sản.
Hơn thế nữa, thu nhập ổn định từ khu vực chính thức còn tạo nền tảng để con em họ được tiếp tục đến trường, cắt đứt hoàn toàn vòng tròn đồng tâm của đói nghèo đa chiều qua các thế hệ.
Ngoài ra, sự chuyển dịch mạnh mẽ của TPHCM sang kinh tế số, kinh tế tuần hoàn và các tiêu chuẩn sản xuất xanh đang tạo ra sức ép rất lớn. Nếu chỉ có tay nghề kỹ thuật truyền thống, người mới thoát nghèo sẽ rất dễ bị tụt lại phía sau và rơi vào nhóm lao động dễ bị tổn thương trước làn sóng tự động hóa. Để bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau, hệ thống trường nghề cần triển khai chiến lược trang bị kỹ năng toàn diện với ba trụ cột cơ bản.
Trụ cột thứ nhất là phổ cập kỹ năng số căn bản, đưa vào chương trình các học phần ứng dụng thực tế như tra cứu việc làm, nộp hồ sơ trực tuyến, thanh toán điện tử, sử dụng phần mềm quản lý kho, vận đơn cơ bản hoặc kỹ năng bán hàng trên các nền tảng thương mại điện tử.
Trụ cột thứ hai là lồng ghép ý thức sản xuất xanh và an toàn lao động, giúp người học nắm vững tiêu chuẩn vận hành tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, phân loại rác thải và an toàn vệ sinh lao động theo đòi hỏi của các doanh nghiệp FDI và xuất khẩu lớn.
Trụ cột thứ ba là rèn luyện tác phong công nghiệp, kỹ năng giao tiếp ứng xử, làm việc nhóm, quản lý thời gian và tinh thần cầu tiến nhằm giúp người lao động giữ vững việc làm và có lộ trình thăng tiến rõ ràng.
Thiết kế đào tạo linh hoạt và đồng hành tài chính
Trường Trung cấp Nguyễn Tất Thành luôn đặt chiến lược đào tạo gắn với an sinh xã hội lên hàng đầu trong dạy nghề cho học sinh. Để giải quyết bài toán mưu sinh này, nhà trường triển khai phương thức đào tạo theo mô-đun, tín chỉ tích lũy linh hoạt. Chương trình học được chia nhỏ thành các học phần kỹ năng độc lập như mô-đun điện dân dụng, kỹ thuật pha chế, chăm sóc sắc đẹp, kỹ thuật thương mại điện tử. Người học sau khi hoàn thành mô-đun nào sẽ nhận chứng chỉ mô-đun đó để đi làm ngay kiếm thu nhập, sau đó tiếp tục quay lại tích lũy để hoàn thiện trình độ trung cấp mà không bị mất thời gian hay gặp áp lực đứt quãng sinh kế.
Song song đó, nhà trường đa dạng hóa khung thời gian đào tạo bằng các lớp học vào buổi tối hoặc vào các ngày cuối tuần, giúp người lao động ban ngày vẫn đi làm duy trì sinh kế gia đình. Các lớp đào tạo lưu động ngắn hạn cũng được tổ chức tại các trung tâm văn hóa cộng đồng, nhà văn hóa các phường, xã ven, hoặc phối hợp trực tiếp với các xí nghiệp, hợp tác xã trên địa bàn. Việc này giúp người dân tiết kiệm tối đa thời gian di chuyển, giảm bớt chi phí học tập và được học tập ngay trên các trang thiết bị thực tế của ngành nghề.
Đi đôi với giải pháp học tập linh hoạt, Trường Trung cấp Nguyễn Tất Thành luôn xem chính sách hỗ trợ tài chính là chìa khóa then chốt để không một học sinh nào vì hoàn cảnh khó khăn mà phải từ bỏ ước mơ lập nghiệp. Hưởng ứng các chương trình an sinh xã hội của TPHCM, nhà trường thực hiện nghiêm túc các chính sách miễn, giảm học phí theo quy định đối với học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở học trung cấp. Đồng thời, nhà trường thiết lập Quỹ học bổng Đồng hành cùng tương lai, trao hàng trăm suất học bổng toàn phần và bán phần cho con em các gia đình hộ nghèo, cận nghèo mới thoát nghèo.
“Bên cạnh việc hỗ trợ ký túc xá giá rẻ hoặc miễn phí cho học sinh xa nhà, thông qua Trung tâm Quan hệ Doanh nghiệp và Hỗ trợ Sinh viên, nhà trường liên kết chặt chẽ với hệ thống nhà hàng, khách sạn, siêu thị, doanh nghiệp logistics để bố trí việc làm bán thời gian phù hợp, giúp các em trang trải học phí và sinh hoạt phí, giảm bớt gánh nặng gia đình”, ông Long thông tin.
Đơn đặt hàng kép và cơ chế kiềng ba chân
Trong những năm gần đây, sự gắn kết giữa các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại TPHCM với các hiệp hội doanh nghiệp, khu chế xuất và khu công nghiệp đã có những bước tiến vượt bậc theo phương châm đào tạo những gì doanh nghiệp cần chứ không phải đào tạo những gì trường có. Tuy nhiên, để đưa đơn đặt hàng tuyển dụng đến thẳng nhóm lao động yếu thế, chuỗi liên kết này cần tiếp tục được tối ưu hóa. Trước hết là việc xây dựng sàn giao dịch việc làm chuyên biệt cho lao động qua đào tạo nghề, thông qua sự phối hợp giữa Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM với các cơ quan quản lý để tổ chức các phiên giao dịch định kỳ, phân luồng rõ nhóm lao động mới thoát nghèo nhằm kết nối trực tiếp với các doanh nghiệp cam kết trách nhiệm xã hội cao.
Cùng với sàn giao dịch việc làm, mô hình ký kết đơn đặt hàng kép gắn đào tạo với cam kết việc làm cần được nhân rộng. Khi doanh nghiệp gửi đơn đặt hàng tuyển dụng, trường nghề sẽ phối hợp cùng doanh nghiệp tuyển chọn ngay đầu vào là con em hộ nghèo, cận nghèo mới thoát nghèo. Doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng chuẩn đầu ra, tài trợ một phần học bổng hoặc học phí, đồng thời cam kết nhận học sinh vào làm việc ngay khi tốt nghiệp với mức lương khởi điểm ổn định. Cách làm này giúp người học yên tâm hoàn thành khóa đào tạo và có việc làm ngay khi ra trường.
Theo ông Long, một chính sách dù nhân văn đến đâu nhưng nếu thực hiện theo kiểu mạnh ai nấy làm, rời rạc và thiếu liên thông thì hiệu quả sẽ bị hạn chế. Do đó, các cơ quan ban ngành tại TPHCM gồm các sở ngành liên quan, Ngân hàng Chính sách Xã hội, Liên đoàn Lao động, Thành Đoàn và UBND các phường, xã cần vận hành một cơ chế liên thông đồng bộ theo mô hình kiềng ba chân gồm tín dụng ưu đãi, đào tạo nghề và thông tin thị trường lao động. Cơ chế phối hợp này tập trung vào ba trọng tâm chủ yếu, cụ thể:
Thứ nhất, liên thông giữa tín dụng ưu đãi và đào tạo nghề, giải ngân nguồn vốn vay giải quyết việc làm từ Ngân hàng Chính sách Xã hội song hành cùng việc xác nhận nhập học để hỗ trợ học phí, sinh hoạt phí và mua sắm trang thiết bị hành nghề sau khi tốt nghiệp. Thứ hai, gắn kết chặt chẽ với dữ liệu thông tin thị trường lao động bằng việc hoàn thiện hệ sinh thái dữ liệu số, kết nối thông tin giữa Trung tâm Dịch vụ Việc làm TPHCM, các hội giáo dục nghề nghiệp và hệ thống dữ liệu hộ nghèo, giúp người dân lựa chọn nghề học phù hợp trước khi vay vốn đầu tư.
Thứ ba, thực hiện hậu kiểm và đồng hành sau giải ngân và đào tạo, với sự tham gia giám sát chặt chẽ của các tổ chức chính trị xã hội tại cơ sở trong việc theo dõi quá trình học tập, nhận việc làm và sử dụng vốn vay, bảo đảm nguồn lực an sinh xã hội phát huy hiệu quả cao nhất.
"Đào tạo nghề gắn liền với việc làm chính thức chính là con đường căn cơ nhất để thu hẹp khoảng cách từ chính sách an sinh đến đời sống thực tế của người dân. Khi rào cản sinh kế được tháo gỡ bằng mô hình học tập mở, học phí được trợ lực bằng nguồn vốn chính sách và đầu ra được bảo chứng bởi các đơn đặt hàng tuyển dụng, người mới thoát nghèo tại TPHCM sẽ có đủ điểm tựa để tự tin làm chủ cuộc sống, chặn đứng nguy cơ tái nghèo và hòa nhập bền vững vào sự phát triển phồn vinh của thành phố", ông Long nhấn mạnh.
