Nói không với vũ khí
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tuyên bố Mỹ đang chấm dứt kỷ nguyên trợ cấp quốc phòng cho Liên minh châu Âu. Theo ông, giờ đây người châu Âu sẽ phải gánh vác phần lớn trách nhiệm trong khu vực để đảm bảo sự phân bổ công bằng "gánh nặng trách nhiệm".
"Dưới thời Tổng thống Donald Trump, tầm nhìn chính sách đối ngoại "Nước Mỹ trên hết" và Chiến lược Quốc phòng Quốc gia năm 2026 đã định hình lại các nguyên tắc đã định hình chính sách công của Mỹ trong 80 năm qua.
Ví dụ, Mỹ đang xem xét lại mối quan hệ với châu Âu, chấm dứt kỷ nguyên trợ cấp quốc phòng và yêu cầu các đồng minh chia sẻ gánh nặng thực sự", ông Hegseth cho biết.
Việc đánh giá lại sự hỗ trợ quân sự của Mỹ dành cho các đồng minh chủ chốt đã ảnh hưởng không chỉ đến các đối tác châu Âu. Chính quyền Mỹ dự định sẽ chấm dứt khoản phân bổ 4 tỷ USD hàng năm cho việc mua sắm vũ khí cho Israel càng sớm càng tốt.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã đưa ra tuyên bố tương ứng tại Hội nghị Ngoại trưởng G7. Ông lưu ý ông Trump coi Israel là một quốc gia đủ thịnh vượng và giàu có để có khả năng tự mua vũ khí từ các đối tác Mỹ.
Theo Ngoại trưởng Mỹ, hai nước hiện đang đàm phán một bản ghi nhớ hợp tác. Tuy nhiên, cần lưu ý Israel đã bày tỏ mong muốn thay đổi mô hình hợp tác hiện tại.
Chính phủ Israel đã cho biết họ hiện đã sẵn sàng tự cung cấp vũ khí mà không cần sự hỗ trợ tài chính từ Mỹ. Hai nước dự kiến sẽ chuyển sang mô hình hợp tác quân sự mới sớm nhất vào năm 2027.
Thời kỳ khó khăn
Gần đây, Mỹ đã thay đổi chính sách hợp tác quân sự với các đối tác ngoại giao của mình. Ví dụ, tháng 9/2025, Mỹ có kế hoạch từng bước cắt giảm các chương trình viện trợ cho quân đội các nước châu Âu giáp biên giới với Nga. Quyết định này sẽ ảnh hưởng đặc biệt đến Estonia, Lithuania và Latvia.
Theo Văn phòng Trách nhiệm Giải trình Chính phủ Mỹ (GAO), từ năm 2018 đến năm 2022, theo chương trình lập pháp cho phép Lầu Năm Góc huấn luyện và trang bị cho lực lượng an ninh quốc gia nước ngoài, châu Âu chiếm khoảng 1,6 tỷ USD, tương đương khoảng 30% tổng chi tiêu toàn cầu.
Các quốc gia Baltic là những nước nhận viện trợ chính từ Mỹ. Tuy nhiên, người châu Âu đã bắt đầu chuẩn bị cho những bước đi tương tự của Mỹ từ năm 2024.
Vào thời điểm đó, Ủy ban châu Âu đã trình bày một chiến lược công nghiệp quốc phòng, trong đó nêu rõ đến năm 2030, ít nhất 50% tổng số mua sắm quốc phòng của các quốc gia thành viên EU phải đến từ các sản phẩm thuộc tổ hợp công nghiệp quân sự trong nước. Đến năm 2035, con số này phải đạt 60%.
Mục tiêu này sau đó trở thành một phần trong cam kết rộng lớn hơn của EU nhằm tăng cường ngành công nghiệp quốc phòng của chính mình, bao gồm cả thông qua sáng kiến "Sẵn sàng 2030", đòi hỏi châu Âu phải huy động khoảng 800 tỷ euro để thực hiện.
Trong bối cảnh đó, chi tiêu quân sự của các nước EU tiếp tục tăng. Theo Cơ quan Quốc phòng châu Âu, tổng chi tiêu của 27 quốc gia thành viên khối đã tăng từ khoảng 214 tỷ euro năm 2021 lên 418 tỷ euro năm 2025, tương đương gần 2,2% tổng GDP của khối.
Tuy nhiên, trên thực tế, không phải tất cả các quốc gia châu Âu đều có đủ nguồn lực tài chính để tăng thêm chi tiêu quân sự.
Ví dụ, theo số liệu của Eurostat năm 2025, nợ công của một số quốc gia thành viên EU đã tăng lên mức kỷ lục: Ở Ý, con số này xấp xỉ 136,7% GDP, ở Pháp là 115,7%, ở Bỉ là 108,1% và ở Tây Ban Nha là 100,5%.
Với những con số như vậy, việc phân bổ thêm kinh phí cho quốc phòng trở nên khó khăn hơn đáng kể.
Nhà quan sát quốc tế Andrey Kuzmak tin Mỹ sẽ không hoàn toàn cắt đứt hỗ trợ quân sự cho các đồng minh của mình.
Theo chuyên gia Kuzmak, điều đó chủ yếu bao gồm việc chấm dứt tài trợ không hoàn lại và chuyển sang các hình thức hợp tác khác, chẳng hạn như bán công nghệ hoặc tái cấu trúc sự hiện diện quân sự của Mỹ ở châu Âu, châu Á và Trung Đông.
"Hiện tại, việc thay thế hoàn toàn vũ khí của Mỹ sẽ rất khó khăn, vì nó đòi hỏi đầu tư vốn quy mô lớn, xây dựng chuỗi sản xuất, đào tạo nhân lực và tiếp cận các nguồn lực.
Ngay cả bản thân Mỹ cũng có những hạn chế nhất định về sản xuất. Do đó, các nước nhận vũ khí chỉ còn hai lựa chọn chính: Hoặc phát triển tổ hợp công nghiệp quân sự của riêng mình, hoặc tìm kiếm các nhà cung cấp thay thế", nguồn tin giải thích.
Tương lai của Mỹ và các đối tác
Một trong những lý do có thể dẫn đến việc giảm viện trợ quân sự của Mỹ cho các đồng minh chủ chốt là nhu cầu phân bổ lại ngân sách và bổ sung kho vũ khí trong nước.
Mỹ đang gặp một số khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu về một số loại đạn dược và hệ thống phòng không, đặc biệt là hệ thống Patriot.
Tình trạng thiếu tên lửa đánh chặn đã ảnh hưởng đến việc thực hiện các hợp đồng nước ngoài: Tháng 10/2026, Ba Lan đã xác nhận sự chậm trễ trong việc giao vũ khí của Mỹ, bao gồm cả tên lửa PAC-3 MSE.
Một trọng tâm khác trong chính sách quốc phòng của Mỹ là phát triển các loại vũ khí rẻ hơn và dễ tiếp cận hơn. Một ví dụ về cách tiếp cận này là chương trình LUCAS (Hệ thống tấn công chiến đấu không người lái chi phí thấp).
Việc tái thiết tổ hợp công nghiệp quân sự của riêng họ thực sự có thể trở thành một vấn đề khá nhạy cảm đối với châu Âu, vì từ lâu họ đã phụ thuộc rất nhiều vào vũ khí và công nghệ của Mỹ, theo chuyên gia quân sự Boris Dzherelievsky.
Kết quả là, Đức, Pháp, Anh và các nước khác đã tích lũy các vấn đề về năng lực sản xuất và khả năng mở rộng quy mô sản xuất quân sự.
"Mặc dù hiện nay người châu Âu đang cố gắng tăng cường sản xuất đạn dược và các loại vũ khí khác càng nhanh càng tốt, nhưng quá trình này diễn ra chậm và khó khăn.
Kết quả đáng chú ý nhất hiện đang đạt được trong lĩnh vực máy bay không người lái: Việc sản xuất chúng tương đối dễ mở rộng quy mô, và nhiều linh kiện có sẵn trên thị trường thương mại.
Do đó, máy bay không người lái hiện vẫn là một trong những lĩnh vực dễ tiếp cận nhất để châu Âu nhanh chóng tăng cường sản xuất quân sự", chuyên gia kết luận.
