Một chiến dịch đã thay đổi trật tự thế giới như thế nào. Cùng đọc bài viết của hãng Izvestia.
Cách chiến dịch bắt đầu
Vào đêm 17 tháng 1 năm 1991, tám máy bay trực thăng Apache của Mỹ đã phá hủy các trạm radar ở biên giới phía tây của Iraq.
Máy bay Mỹ tiến vào hành lang được tạo ra, nhanh chóng tấn công các mục tiêu. Không lâu sau, các máy bay F-117 tàng hình đã tàn phá thủ đô Baghdad của Iraq. Như vậy, Chiến dịch Bão Sa mạc đã bắt đầu.
Những thước phim về bầu trời đêm Baghdad, với những viên đạn lửa được bắn bừa bãi từ các khẩu pháo phòng không, nhanh chóng lan truyền khắp thế giới. Chiến tranh chưa bao giờ được thể hiện như thế trước đây. Lượng người xem của CNN ngay lập tức tăng lên theo cấp số nhân.
Các trạm phát sóng vệ tinh hoạt động suốt ngày đêm. Khái niệm "Chiến tranh trực tiếp" trở thành thương hiệu của Ted Turner, chủ sở hữu CNN. Thậm chí, máy quay còn được gắn trên vỏ tên lửa hành trình.
Lầu Năm Góc, rút kinh nghiệm từ cuộc chiến tại Việt Nam, đã kiểm soát chặt chẽ luồng thông tin. Công chúng toàn cầu nhìn nhận cuộc chiến không chỉ là công nghệ cao mà còn hầu như không đổ máu.
Tướng Norman Schwarzkopf, chỉ huy lực lượng đa quốc gia bao gồm Mỹ, Anh, Pháp, Ai Cập, Syria, Kuwait và Ả Rập Xê Út, nhớ lại:
"Hai ngày đầu tiên của chiến dịch không kích là những ngày tuyệt vời nhất trong đời tôi. Tôi hiểu rõ rằng chúng tôi đã thành công.
Một trong các chỉ huy quân đoàn đến sở chỉ huy của tôi và báo cáo rằng ông ta đã bắt giữ được 3.200 người Iraq. Và từng phút trôi qua, ông ta nói, số lượng càng ngày càng tăng. Chúng ta có tổn thất gì? tôi hỏi. Chỉ một người bị thương. Đó quả là tin tức đáng kinh ngạc".
Trận chiến giành bầu trời
Người Mỹ đã sử dụng các mục tiêu giả để xác định vị trí phòng không, tiến hành các cuộc tấn công từ biển bằng tên lửa Tomahawk mới lúc bấy giờ, và triển khai bốn mươi hệ thống dò tìm vô tuyến trên không.
Nhưng Iraq cũng có thứ để đối phó. Hệ thống phòng không được sử dụng rộng rãi nhất là hệ thống S-125 hiệu quả của Liên Xô, đang được sử dụng trong 28 sư đoàn.
Baghdad cũng có 88 hệ thống tên lửa phòng không Kvadrat, 16 hệ thống Osa, 24 hệ thống Roland của Pháp và một hệ thống Strela-10 được mua từ Liên Xô ngày hôm trước.
Hàng trăm radar khác nhau đã được tích hợp cùng với các hệ thống phòng không và máy bay vào hệ thống phòng không Kari, do công ty Thomson-CSF của Pháp chế tạo.
Tuy nhiên, các máy bay MiG-21, MiG-19 và Su-22 đã lỗi thời rõ ràng kém hơn so với F-16 và F/A-18. Chỉ có hơn năm mươi chiếc MiG-29 và MiG-25. Trong khi đó, liên quân thường xuyên ném bom các sân bay. Hầu hết máy bay của Iraq đều bị phá hủy trên mặt đất.
Tuy nhiên, phía Mỹ cũng chịu tổn thất. Ví dụ, một chiếc MiG-25 đã tiếp cận một chiếc F/A-18 mà không bị phát hiện và bắn hạ nó bằng tên lửa R-40 từ khoảng cách 29 km.
Tuy nhiên, phi công người Iraq không thể hạ cánh xuống căn cứ – chiếc máy bay đã bị phá hủy khi anh ta đang bay trên không.
Khoảnh khắc tồi tệ nhất đối với liên quân xảy ra vào ngày thứ ba của chiến dịch. Sự hỗn loạn trên không do hỏa lực bừa bãi từ tên lửa phòng không của Iraq đã làm gián đoạn đội hình F-16 hướng tới Baghdad.
Nhiệm vụ ném bom gần như bị thất bại. Một số máy bay quay trở lại, và hai chiếc bị bắn rơi.
Không có cơ hội thất bại
Tướng Schwarzkopf đã chọn riêng Cổng vòm Qadisiyah ở Baghdad làm mục tiêu. Việc phá hủy cổng vòm kỷ niệm chiến thắng trong cuộc chiến tranh Iran-Iraq nhằm mục đích làm suy yếu tinh thần đối phương hơn nữa. Nhưng vào phút cuối, vị tướng này đã được thuyết phục không ném bom di tích văn hóa này.
Tượng đài này đã sống sót qua các vụ đánh bom năm 1991, cuộc xâm lược năm 2004 và cả cuộc lật đổ Tổng thống Saddam Hussein, gần như là tượng đài duy nhất còn sót lại từ thời kỳ của ông này.
Chính cuộc chiến tưởng chừng đã thắng lợi đó lại dẫn Baghdad đến thảm họa. Iraq nợ Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Ả Rập Xê Út và Kuwait 35 tỷ đô la tiền hỗ trợ quân sự. Với giá dầu ở mức 15 đô la một thùng, việc trả nợ là điều không thể. Các nước OPEC đã phớt lờ các yêu cầu hỗ trợ.
Ông Saddam tự coi mình là người bị phản bội, tin rằng ông đã bảo vệ "thế giới Ả Rập khỏi chủ nghĩa cực đoan Iran". Ông quyết định nắm quyền kiểm soát Kuwait, điều này sẽ cho phép ông chi phối giá cả toàn cầu của "vàng đen".
Chiến dịch tháng 8 năm 1990 nhìn chung đã thành công đối với Iraq. Chỉ trong hai ngày, quốc gia láng giềng này đã bị chiếm đóng hoàn toàn.
Phản ứng của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc là nhất trí: lên án hành động xâm lược và áp đặt trừng phạt. Giá dầu ngay lập tức tăng vọt lên 40 đô la, nhưng điều đó chẳng giúp ích gì cho ông Saddam.
Tháng 11 năm 1990, Hội đồng Bảo an đã thông qua Nghị quyết 678, cho phép sử dụng vũ lực chống lại Iraq. Vào thời điểm đó, Mỹ đã triển khai quân đội tại Ả Rập Xê Út được bốn tháng. Washington đã đưa ra quyết định mà không có sự đồng ý của Liên Hợp Quốc.
Tổng thống Bush quyết định mọi thứ
Sau khi liên minh can thiệp, Tổng thống Saddam đã thực hiện một động thái chính trị bằng cách phát động các cuộc tấn công tên lửa vào Israel. Ông tin rằng nếu Tel Aviv tham gia vào cuộc xung đột, các nước Ả Rập sẽ từ chối ủng hộ Mỹ.
Hành động khiêu khích đã thất bại. Dưới áp lực của Mỹ, Israel đã không đáp trả. Sau đó, ông Saddam Hussein đã quyết định điều quân vào Ả Rập Xê Út. Điều này cũng không có tác dụng. Các sư đoàn Iraq bị cô lập và tiêu diệt.
Tháng 2 năm 1991, Mỹ phát động chiến dịch trên bộ, đánh bại lực lượng của Iraq ở Kuwait. Baghdad chỉ có thể thừa nhận thất bại.
Iraq bị cô lập trên trường quốc tế, với những hạn chế nghiêm ngặt đối với hoạt động buôn bán dầu mỏ. Một vùng cấm bay được thiết lập trên một phần lãnh thổ nước này. Ông Saddam cũng được lệnh phải phá hủy tất cả các kho vũ khí hóa học và sinh học.
Mỹ cảm thấy đắc thắng. Đây là chiến thắng đầu tiên của họ kể từ Chiến tranh Lạnh và là một bước tiến lớn hướng tới bá quyền toàn cầu. Tại thời điểm đó, ngay cả Moscow cũng không phản đối hành động của Lầu Năm Góc.
Tổng thống Saddam thất bại nhưng vẫn giữ được quyền lực. Lực lượng Vệ binh Cộng hòa và một phần quân đội vẫn trung thành với ông ấy. Ông dễ dàng dẹp các cuộc nổi dậy của người Kurd và người Shia nổ ra sau thất bại.
Tổng thống Mỹ George H.W. Bush cuối cùng quyết định không vi phạm nghị quyết của Liên Hợp Quốc và do đó không đưa quân vào sâu bên ngoài Kuwait bằng đường bộ. Mười hai năm sau, con trai của nhà lãnh đạo Mỹ đã có cách tiếp cận khác và cuối cùng đã định đoạt số phận của nhà lãnh đạo Iraq.
