Để đưa học sinh từ vùng khó đến phòng thi an toàn, công bằng về cơ hội học tập, phía sau đó là sự bền bỉ của thầy cô, đồng hành của xã hội và những phương án được chuẩn bị từ sớm của ngành Giáo dục.
Giữ học sinh giữa mùa nương rẫy
Tại Trường THPT Krông Nô (Lâm Đồng), giáo viên không chỉ lo chuyện kiến thức, mà còn thấp thỏm nỗi lo học sinh nghỉ ôn để theo gia đình thu hoạch mùa màng. Bà Lê Thị Chung - Hiệu trưởng, cho biết trong số 526 học sinh lớp 12, có 14 em thuộc diện khó khăn, đối diện nguy cơ bỏ thi, nhà lại ở xa trường.
Trường đã lên phương án hỗ trợ kinh phí ăn ở, đồ dùng ôn tập và dự thi. “Nhiều em vừa ôn tập vừa phải phụ giúp gia đình. Có em đi học hơn 20km, nhà cần công lao động nên các em có thể nghỉ ôn bất kỳ lúc nào”, bà Chung chia sẻ.
Thuận lợi là 100% học sinh ôn tập theo các môn tự chọn từ lớp 10. Số chọn lại môn được thầy cô hỗ trợ tối đa. Một số giáo viên sẵn sàng dạy thêm buổi tối, gọi điện cho phụ huynh động viên con em tiếp tục đến lớp. Câu chuyện ấy cũng diễn ra ở Trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm – Nam Dong (Lâm Đồng), nơi hơn 70% học sinh là con em đồng bào M’Nông, Tày, Nùng.
Theo Hiệu trưởng Lý Anh Quyết, trường duy trì phân nhóm ôn tập theo năng lực, môn học và khu vực cư trú. “Trường có phương án hỗ trợ từ ôn tập đến tham gia kỳ thi với phương châm không để học sinh vì khó khăn mà không dự thi”, ông Quyết nhấn mạnh.
Ông Phan Thanh Hải - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Lâm Đồng, cho hay câu chuyện giữ học sinh ở lại lớp ôn thi chưa bao giờ dễ dàng. Với nhiều gia đình, một lao động phụ giúp mùa vụ đôi khi quan trọng không kém việc học. Vì vậy, ngoài kiến thức, giáo viên phải kiên trì thuyết phục phụ huynh, đồng hành bằng cả trách nhiệm và tình thương.
“Kịch bản” đặc biệt cho học sinh vùng sâu
Tại Trường THPT Nguyễn Chí Thanh (Đắk Lắk), khó khăn dường như là “bạn đồng hành” quen thuộc. Trường nằm ở khu vực giáp ranh giữa Đắk Lắk, Lâm Đồng và Đắk Nông (cũ), nhiều buôn làng cách trường hàng chục cây số đường rừng. Năm học 2025 - 2026, trường có 147/163 học sinh lớp 12 là người dân tộc thiểu số, nhưng chỉ 24 em ở nội trú.
Ông Bùi Quang Định - Phó Hiệu trưởng, bày tỏ: “Có những em vượt hơn 30km, thậm chí 40km đường rừng mới tới trường. Nhiều em ở lại học được ít hôm lại phải về phụ giúp gia đình”. Để giữ vững thành tích 3 năm liên tiếp đạt 100% đỗ tốt nghiệp, giáo viên phải xây dựng những “kịch bản” rất riêng.
Học sinh yếu được phụ đạo miễn phí ngoài giờ; tài liệu ôn tập được tinh giản ngắn gọn, dễ hiểu; bộ đề bám sát cấu trúc đề minh họa. Trường còn xây dựng mô hình “đôi bạn cùng tiến”, chú trọng tư vấn tâm lý, giảm áp lực cho học sinh.
Thầy Chu Văn Đường - Tổ trưởng Sử, Địa, Giáo dục thể chất chọn cách ứng dụng công nghệ để tăng hiệu quả ôn tập. “Chúng tôi xây dựng bài tập trên Azota, Quizizz, Kahoot rồi gửi link cho học sinh. Nếu các em sai nhiều câu dễ, giáo viên sẽ hướng dẫn đọc lại lý thuyết kỹ hơn”, thầy Đường cho hay.
Song, việc học trực tuyến ở vùng sâu không thuận lợi. Nhiều học sinh không có điện thoại thông minh hoặc sóng Internet chập chờn. Giáo viên phải động viên các em học nhóm, mượn điện thoại của bạn để làm bài. Những điều tưởng nhỏ như chiếc điện thoại, đường truyền Internet hay vài chục nghìn đồng tiền xăng xe… ở vùng khó lại có thể quyết định cơ hội tiếp cận tri thức.
Nỗ lực từ nhà trường đến cộng đồng
Tại Trường THPT Trần Hưng Đạo (Đắk Lắk), năm học này có 244 học sinh lớp 12, trong đó 48 em hộ nghèo, 49 em cận nghèo và 84 em cách trường trên 10km. Ông Dương Xuân Vỹ - Hiệu trưởng, khẳng định ngoài tổ chức ôn thi từ đầu năm, trường đặc biệt chú trọng phụ đạo học sinh yếu, tư vấn tâm lý và phối hợp chặt với phụ huynh.
Trường tổ chức thi thử nhiều đợt để sớm nhận diện học sinh có nguy cơ rớt tốt nghiệp, qua đó xây dựng kế hoạch phụ đạo chuyên sâu theo từng nhóm năng lực. Đặc biệt, nhà trường hướng dẫn học sinh ứng dụng AI trong hỗ trợ học tập, giải đề và hệ thống hóa kiến thức.
Trong khi đó, Trường THPT Krông Bông (Đắk Lắk), nơi có hơn 1.470 học sinh, khoảng 30% ở xa nhà, công tác “tiếp sức mùa thi” được triển khai từ sớm. Ông Dương Kim Thạch - Hiệu trưởng, chia sẻ trường tổ chức ôn tập miễn phí cho học sinh lớp 12 bằng cách tận dụng số tiết còn thiếu của giáo viên.
Qua các đợt thi thử, trường xác định hơn 40 học sinh thuộc nhóm nguy cơ cao trượt tốt nghiệp để tổ chức ôn tập chuyên sâu. Không chỉ hỗ trợ học tập, trường còn kêu gọi mạnh thường quân trao học bổng, tặng xe máy, laptop cho học sinh khó khăn; đồng thời phối hợp với địa phương chuẩn bị điểm lưu trú, suất ăn miễn phí và phương tiện đưa đón học sinh trong những ngày thi.
Ở những vùng khó Tây Nguyên, kỳ thi không chỉ là câu chuyện của riêng ngành Giáo dục, mà còn là hành trình của cả cộng đồng cùng chung tay để học sinh không lỡ cơ hội đổi đời.
Không để học sinh nào bị bỏ lại phía sau
Sở GD&ĐT Lâm Đồng đã hướng dẫn cụ thể để các trường tổ chức ôn tập khoa học, chú trọng phân nhóm và hỗ trợ học sinh yếu thế. “Do kỳ thi thường rơi vào giai đoạn mưa lũ, sở đã xây dựng phương án dự phòng để hỗ trợ học sinh trong mọi hoàn cảnh đến dự thi an toàn”, ông Phan Thanh Hải cho biết.
Bà Võ Thị Minh Duyên - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Đắk Lắk, chia sẻ từ vùng biển đến biên giới đất liền, các nhà trường đang khẩn trương ôn tập, chủ động dự phòng nhiều tình huống để tổ chức kỳ thi an toàn, nghiêm túc, tạo thuận lợi nhất cho học sinh.
Ông Nguyễn Hoa Nam - nguyên Trưởng phòng Khảo thí và Kiểm định chất lượng giáo dục, Sở GD&ĐT Đắk Lắk, nhận định ở Tây Nguyên, hành trình đến phòng thi của học sinh đôi khi phải đánh đổi bằng những ngày đi bộ đường xa, buổi lên rẫy cùng cha mẹ hay cả những lần học nhờ điện thoại của bạn bè.
Do vậy, “công bằng cơ hội” trong giáo dục không đơn thuần là cùng một đề thi hay quy chế thi. Công bằng còn là việc mọi học sinh, dù ở thành phố hay vùng sâu, đều có cơ hội được ôn tập, tiếp cận tri thức và bước vào phòng thi với tâm thế tự tin nhất.
Để làm được điều đó, phía sau mỗi mùa thi là sự âm thầm của những người thầy không quản ngày đêm, là chuyến vận động học sinh trở lại lớp, các suất cơm miễn phí, điểm lưu trú tạm thời và cả sự sẻ chia của cộng đồng. Khi những cánh cửa phòng thi mở ra, điều học sinh vùng khó mang theo không chỉ kiến thức, mà còn cả niềm tin các em không bị bỏ lại phía sau trên hành trình học tập.
