Cơ hội để chuẩn hoá và 'thực chiến hoá' cho người dạy nghề

Tác động tích cực

Từ thực tiễn quản lý, TS Trịnh Thị Thu Hà - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch Hà Nội, cho rằng thay vì tư duy “xem bằng cấp trước, xét tay nghề sau”, việc mở rộng cơ chế đánh giá dựa trên năng lực thực tế đang tạo luồng sinh khí mới cho giáo dục nghề nghiệp, đồng thời đặt các nhà trường trước yêu cầu cao hơn về tính minh bạch và chất lượng.

Theo bà Hà, nhiều năm qua, một nghịch lý của giáo dục nghề nghiệp là thiếu vắng những “bàn tay vàng” trực tiếp đứng lớp. Nhiều kỹ sư, nghệ nhân có hàng chục năm kinh nghiệm thực tiễn tại doanh nghiệp không thể tham gia giảng dạy chính quy chỉ vì thiếu bằng cấp hoặc chứng chỉ sư phạm theo quy định. Hệ quả là người học chủ yếu tiếp cận lý thuyết, trong khi khoảng cách giữa nhà trường và môi trường sản xuất ngày càng lớn.

“Thông tư số 43/2026/TT-BGDĐT đã tháo gỡ nút thắt này. Lần đầu tiên, năng lực thực hành nghề và năng lực sư phạm thực tế được lấy làm thước đo cốt lõi, mở rộng cơ hội để các chuyên gia từ doanh nghiệp tham gia giảng dạy. Tư duy quản lý cũng chuyển từ việc kiểm tra người dạy có giấy tờ gì sang đánh giá họ làm được gì và hướng dẫn người học làm được gì”, TS Trịnh Thị Thu Hà nhận định.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Hạng - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Lý Thái Tổ (Bắc Ninh), cho rằng cơ chế mới giúp các cơ sở giáo dục nghề nghiệp chủ động thu hút chuyên gia từ doanh nghiệp, nhà máy và các tập đoàn công nghệ mà không còn bị ràng buộc bởi các điều kiện hành chính về văn bằng.

Theo ông Hạng, sự tham gia của đội ngũ chuyên gia thực tiễn sẽ giúp chương trình đào tạo được cập nhật theo sự phát triển của công nghệ và nhu cầu thị trường. Người học được tiếp cận trực tiếp với quy trình sản xuất, qua đó rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và việc làm, giảm thời gian doanh nghiệp phải đào tạo lại sau tuyển dụng.

Tuy nhiên, khi văn bằng không còn là tiêu chí duy nhất, trách nhiệm của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng lớn hơn. Các trường phải xây dựng quy trình, tiêu chí và công cụ đánh giá đủ chặt chẽ để xác định đúng năng lực của người dạy. Nếu thực hiện thiếu nghiêm túc, cơ chế mở của Thông tư 43 có thể bị lợi dụng, ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo và uy tín của chính nhà trường.

Nhận diện thách thức

Dưới góc nhìn của ông Trần Phương - Hiệu trưởng Trường Trung cấp Việt Giao (TPHCM), Thông tư 43 mở ra cơ hội để những nhà giáo có tay nghề xuất sắc nhưng trước đây gặp hạn chế về bằng cấp được ghi nhận đúng năng lực. Thay vì chỉ dựa vào văn bằng, năng lực thực tế sẽ được đánh giá thông qua các tiêu chí và quy trình cụ thể, tạo động lực để đội ngũ nhà giáo tiếp tục nâng cao tay nghề và chất lượng giảng dạy.

Theo ông Phương, nhà trường xem đây là cơ hội để chuẩn hóa và “thực chiến hóa” đội ngũ giảng viên. Trường đang xây dựng khung đánh giá năng lực phối hợp với các doanh nghiệp đối tác, bảo đảm giảng viên không chỉ vững chuyên môn, mà còn có kinh nghiệm thực tiễn, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.

Tuy nhiên, Hiệu trưởng Trường Trung cấp Việt Giao cũng cho rằng thách thức lớn nhất là đánh giá năng lực thực chất. Nếu bằng cấp là yếu tố dễ xác định thì năng lực nghề nghiệp và khả năng truyền đạt lại khó lượng hóa hơn. Vì vậy, các cơ sở giáo dục cần phối hợp với doanh nghiệp và hiệp hội nghề nghiệp thành lập hội đồng đánh giá, xây dựng bộ tiêu chí về kỹ năng nghề và năng lực sư phạm, chuyển hóa kinh nghiệm thực tế thành những tiêu chí có thể đo lường.

Đồng quan điểm, TS Trịnh Thị Thu Hà cho biết Thông tư 43 tạo hành lang pháp lý thuận lợi để nhà trường phát triển các ngành mới như Thương mại điện tử, Logistics, Digital Marketing, khi có thể linh hoạt tuyển chọn, mời các chuyên gia đang làm việc trong doanh nghiệp tham gia giảng dạy, đồng thời giảm thủ tục và tiết kiệm chi phí.

Quy định cho phép công nhận kết quả đánh giá của cơ sở khác và miễn, giảm một số nội dung đánh giá trên cơ sở minh chứng giúp các trường rút ngắn thời gian kiện toàn đội ngũ. Quy định chuyển tiếp và việc tiếp tục công nhận các chứng chỉ kỹ năng dạy học đã cấp cũng góp phần bảo đảm sự ổn định, đồng thời khuyến khích đội ngũ nhà giáo tiếp tục nâng cao năng lực.

Dù vậy, bà lưu ý việc triển khai sẽ đặt ra yêu cầu cao đối với các cơ sở đào tạo. Các trường phải thành lập hội đồng đánh giá với sự tham gia thực chất của nhà giáo, chuyên gia và đại diện doanh nghiệp; đồng thời xây dựng bộ tiêu chí, quy trình và biểu mẫu phù hợp cho từng nhóm ngành nghề.

“Để bảo đảm minh bạch, cần ban hành bộ tiêu chí và thang đánh giá cụ thể theo từng ngành nghề, quy trình tổ chức vấn đáp, thực hành cùng hệ thống hồ sơ minh chứng đầy đủ. Đây là khối lượng công việc không nhỏ đối với các cơ sở đào tạo. Bên cạnh đó, cơ chế đánh giá nội bộ cũng cần quy trình chặt chẽ và thành phần hội đồng độc lập để bảo đảm tính khách quan”, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch Hà Nội nhấn mạnh.