Xylitol là một chất tạo ngọt nhân tạo phổ biến, có mặt trong nhiều sản phẩm thông dụng như thực phẩm và đồ uống chế biến sẵn, kẹo cao su không đường và kem đánh răng.
Một nghiên cứu mới đã phát hiện mối liên hệ giữa nồng độ xylitol trong máu và nguy cơ gia tăng các cơn đau tim, đột quỵ cũng như tử vong do các biến cố tim mạch.
Trong một nhóm đối tượng nghiên cứu, những người có nồng độ xylitol cao nhất nguy cơ gặp các biến cố tim mạch nghiêm trọng cao hơn 57% so với những người có nồng độ xylitol thấp nhất.
Cũng theo nghiên cứu, một loại chất tạo ngọt ít calo thường thấy trong thực phẩm và đồ uống chế biến sẵn có thể liên quan đến nguy cơ cao hơn về các biến cố tim mạch nghiêm trọng như đau tim và đột quỵ.
Nghiên cứu này được trình bày tại Hội nghị của Hiệp hội Tim mạch Châu Âu năm 2026, đã xem xét liệu xylitol có liên quan đến nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch ở dân số nói chung hay không.
Xylitol là một loại rượu đường (sugar alcohol), một dạng carbohydrate kết hợp giữa các phân tử đường và rượu. Các nhà sản xuất thường sử dụng chất này để tạo vị ngọt cho thực phẩm và các sản phẩm chăm sóc răng miệng mà không gây ra lượng calo dư thừa hay nguy cơ sâu răng như đường thông thường.
"Trong các nghiên cứu trước đây, chúng tôi đã chứng minh rằng xylitol có thể tăng cường khả năng hình thành cục máu đông của tiểu cầu", Bác sĩ Marco Witkowski – tác giả nghiên cứu đến từ Bệnh viện Đại học Charité ở Berlin, Đức – cho biết trong một thông cáo báo chí.
"Chúng tôi cũng nhận thấy rằng nồng độ xylitol cao trong máu có liên quan đến các biến cố tim mạch ở những người có nguy cơ cao trong khoảng thời gian ba năm", ông nói.
Điều chưa được xác định rõ ràng là liệu xylitol có làm tăng nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch ở dân số nói chung hay không. Đây chính là vấn đề mà nghiên cứu mới này hướng tới việc làm sáng tỏ.
Nghiên cứu đã xem xét những gì?
Các nhà nghiên cứu muốn khảo sát một nhóm đối tượng lớn hơn so với các nghiên cứu trước đây và theo dõi họ trong một khoảng thời gian dài hơn.
Để thực hiện điều này, họ đã phân tích dữ liệu từ hai nghiên cứu quan sát quy mô lớn tại Bắc Mỹ và Châu Âu, với tổng cộng 17.710 người tham gia có độ tuổi trung bình là 60,9.
Hai nghiên cứu này bao gồm: Nghiên cứu Dài hạn về Lão hóa tại Canada (CLSA) – theo dõi người tham gia trong 6 năm, và Nghiên cứu Tiền cứu Châu Âu về Ung thư (EPIC)-Norfolk – theo dõi người tham gia trong 30 năm.
Các nhà nghiên cứu đã hiệu chỉnh dữ liệu để tính đến các yếu tố nguy cơ truyền thống gây bệnh tim mạch, chẳng hạn như tuổi tác, tình trạng hút thuốc, bệnh tiểu đường và huyết áp cao. Sau đó, họ chia các nhóm đối tượng thành 4 nhóm dựa trên nồng độ xylitol trong huyết tương.
Sau khi thực hiện các hiệu chỉnh này, họ nhận thấy rằng nhóm người tham gia có nồng độ xylitol trong máu cao nhất có nguy cơ bị đau tim, đột quỵ hoặc tử vong do biến cố tim mạch cao hơn đáng kể so với nhóm có nồng độ xylitol thấp nhất.
Nguy cơ tim mạch đã thay đổi như thế nào theo thời gian?
Trong giai đoạn theo dõi 6 năm của nghiên cứu CLSA, các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng những người có nồng độ xylitol cao nhất có nguy cơ gặp phải biến cố tim mạch bất lợi nghiêm trọng (MACE) cao hơn 57% so với những người có nồng độ xylitol thấp nhất.
Giai đoạn theo dõi 30 năm của nghiên cứu EPIC-Norfolk cũng cho thấy nồng độ xylitol cao nhất có liên quan đến nguy cơ MACE gia tăng so với mức thấp nhất. Cụ thể, nguy cơ liên quan ở nhóm có nồng độ cao nhất nhiều hơn đến 18%.
Khi xem xét tổng thể dữ liệu, các nhà nghiên cứu đã tìm thấy mối quan hệ phụ thuộc vào liều lượng giữa xylitol và MACE. Khi nồng độ xylitol tăng lên, tỷ lệ xảy ra các cơn đau tim, đột quỵ và tử vong do biến cố tim mạch cũng tăng theo.
Mối liên hệ giữa xylitol và MACE này cũng độc lập với các yếu tố khác có thể dẫn đến những biến cố bất lợi kể trên cũng như khả năng sử dụng chất tạo ngọt nhân tạo. Các yếu tố này bao gồm chỉ số khối cơ thể (BMI) cao, bệnh tiểu đường và huyết áp cao.
“Những phát hiện dài hạn của chúng tôi trên dân số nói chung cho thấy, chúng ta còn biết quá ít về độ an toàn của xylitol đối với hệ tim mạch, đồng thời chỉ ra rằng cần có thêm các nghiên cứu sâu hơn", Witkowski cho biết: “Đặc biệt là khi hàm lượng xylitol trong các sản phẩm vẫn đang tiếp tục gia tăng".
Nên xem xét lại việc sử dụng chất tạo ngọt nhân tạo?
Nhiều người coi xylitol và các loại rượu đường khác là giải pháp thay thế lành mạnh cho đường.
"Chất tạo ngọt nhân tạo được xã hội hiện đại đón nhận rộng rãi, và độ an toàn của chúng đã được các cơ quan quản lý công nhận và đánh giá tích cực", Dan Atar - thành viên Ủy ban Truyền thông của Hiệp hội Tim mạch Châu Âu cho biết khi bình luận về nghiên cứu trong thông cáo báo chí.
"Tuy nhiên, trong nghiên cứu quan sát này, dường như xylitol có tác động tiêu cực lâu dài đối với các biến cố tim mạch ở cộng đồng dân cư nói chung", ông nói.
Medical News Today đã hỏi ý kiến của Tiến sĩ, Bác sĩ Stanley Hazen – Trưởng Khoa Nghiên cứu Tim, Mạch máu & Thận tại phòng khám Cleveland (Ohio), người không tham gia vào nghiên cứu này – về cách mọi người nên nhìn nhận xylitol trước những phát hiện mới.
"Ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy các loại rượu đường như xylitol và erythritol có thể không đơn thuần là chất thay thế đường để cắt giảm calo", ông nói: "Có dữ liệu chỉ ra rằng chúng có thể làm tăng nguy cơ xảy ra các biến cố đông máu như đau tim hoặc đột quỵ. Tôi khuyên bệnh nhân của mình nên tránh các loại chất tạo ngọt không sinh năng lượng này – đặc biệt là những người mắc bệnh tim mạch hoặc có nguy cơ cao. Tất nhiên, đây cũng chính là nhóm đối tượng thường có xu hướng sử dụng chất tạo ngọt nhân tạo nhiều nhất".
Người mắc bệnh tiểu đường có nên lo ngại về chất tạo ngọt?
Medical News Today cũng đặt câu hỏi tương tự với Bác sĩ Cheng-Han Chen, bác sĩ tim mạch can thiệp được cấp chứng chỉ hành nghề và là Giám đốc y khoa của Chương trình Tim cấu trúc tại Trung tâm Y tế MemorialCare Saddleback ở Laguna Hills, California; ông cũng không tham gia vào nghiên cứu này.
"Khi có thể, tôi khuyên mọi người nên chọn các loại thực phẩm có vị ngọt tự nhiên, chẳng hạn như trái cây nguyên quả; chúng vừa mang lại vị ngọt, vừa cung cấp chất xơ cùng các dưỡng chất có lợi khác", ông nói.
Bác sĩ Chen cũng lưu ý rằng chất tạo ngọt nhân tạo vẫn có vai trò thiết thực đối với người mắc bệnh tiểu đường, vì nhìn chung chúng ít làm tăng đường huyết tức thì hơn so với đường thông thường.
"Tuy nhiên, việc tránh được tình trạng đường huyết tăng vọt trong ngắn hạn không đồng nghĩa với việc tiêu thụ lượng lớn chất tạo ngọt nhân tạo sẽ mang lại lợi ích cho sức khỏe lâu dài", ông nói.
"Bức tranh toàn cảnh mới là điều quan trọng: chất lượng chế độ ăn uống tổng thể, khẩu phần ăn, hoạt động thể chất, kiểm soát cân nặng và kiểm soát đường huyết đều là những yếu tố quan trọng đối với sức khỏe tim mạch", bác sĩ Chen kết luận.
Những lưu ý về nghiên cứu
Cần lưu ý rằng đây là một nghiên cứu quan sát, do đó các nhà nghiên cứu chỉ có thể nhận định rằng xylitol dường như làm tăng nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch chính, chứ không thể khẳng định chắc chắn nó là nguyên nhân trực tiếp.
“Điều quan trọng cần nhấn mạnh là những phát hiện này không chứng minh chất tạo ngọt nhân tạo gây ra đau tim hay đột quỵ. Thay vào đó, chúng cho thấy chúng ta cần thận trọng hơn thay vì tự động cho rằng chất tạo ngọt nhân tạo luôn là lựa chọn lành mạnh hơn" - Bác sĩ Cheng-Han Chen nói.
“Cần có thêm các nghiên cứu, đặc biệt là các nghiên cứu tiền cứu được thiết kế bài bản và thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên (nếu khả thi), để xác định xem liệu có mối quan hệ nhân quả trực tiếp hay không", bác sĩ Chen cho biết.
“Cần thực hiện thêm các nghiên cứu tiền lâm sàng (trên mô hình động vật)", Hazen nói: “Các nghiên cứu trên người và mô hình động vật hiện có cho đến nay đều ủng hộ giả thuyết về mối liên hệ trực tiếp giữa việc tiêu thụ xylitol với tình trạng tăng độ nhạy của tiểu cầu và nguy cơ hình thành huyết khối".
