Đào tạo phải đi cùng nhu cầu sử dụng
Theo ông Lê Hải Hòa, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng, quy mô kinh tế của tỉnh còn nhỏ, kết cấu hạ tầng chưa đồng bộ; trong khi nguồn nhân lực chất lượng cao, năng lực nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao khoa học công nghệ còn hạn chế. Vì vậy, con người, tri thức và khoa học công nghệ được xác định là những yếu tố nền tảng để chuyển hóa tiềm năng thành kết quả phát triển.
Năm 2025, toàn tỉnh tuyển sinh, đào tạo nghề cho gần 4.000 người; 7 tháng đầu năm 2026 tuyển sinh trên 2.100 người, đạt hơn 53% kế hoạch năm. Trong đó, hơn 1.900 lao động nông thôn được hỗ trợ đào tạo trình độ sơ cấp và dưới 3 tháng.
Năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu tuyển sinh khoảng 4.000 người, gồm 100 người trình độ cao đẳng, 400 người trình độ trung cấp và hơn 3.500 người ở trình độ sơ cấp, ngắn hạn.
Quy mô đào tạo cho thấy nhu cầu học nghề hiện hữu, song vấn đề đặt ra là kỹ năng được đào tạo có đáp ứng nhu cầu việc làm hay không. Đây là yêu cầu ngày càng rõ khi Cao Bằng xác định kinh tế cửa khẩu, du lịch, nông - lâm nghiệp, dược liệu, chế biến và chuyển đổi số là những động lực phát triển.
Tại Trường Trung cấp nghề Cao Bằng, các ngành đào tạo tập trung vào điện công nghiệp, điện dân dụng, tự động hóa công nghiệp, may thời trang, khuyến nông, khuyến lâm. Phương pháp đào tạo được điều chỉnh theo hướng tăng thực hành, đưa tình huống nghề nghiệp vào quá trình học.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động vẫn còn. Theo đánh giá của ngành Giáo dục và Đào tạo Cao Bằng, ở một số lĩnh vực, đào tạo chưa thực sự gắn chặt với nhu cầu việc làm; năng lực tổ chức đào tạo của một số cơ sở còn hạn chế; mạng lưới trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên phân tán, quy mô nhỏ; đội ngũ giáo viên dạy nghề còn thiếu. Một số thiết bị được đầu tư từ nhiều năm trước chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu chương trình mới.
Các chuyên gia cho rằng Cao Bằng cần đặt giáo dục nghề nghiệp trong tổng thể phát triển nguồn nhân lực. Đào tạo kỹ thuật viên, nhân lực thực hành cần xuất phát từ nhu cầu cụ thể của từng ngành, địa bàn và doanh nghiệp.
Những vấn đề về nguồn nhân lực, chuyển đổi số, nông nghiệp, dược liệu, du lịch, kinh tế cửa khẩu, y tế, giáo dục, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo cần được cụ thể hóa thành những bài toán để nhà trường, nhà khoa học và doanh nghiệp cùng tham gia giải quyết.
Khi du lịch phát triển, nhu cầu nhân lực dịch vụ, lưu trú, chế biến thực phẩm, ngoại ngữ và kỹ năng số sẽ tăng. Với nông nghiệp hàng hóa, người lao động cần thêm kỹ năng về sản xuất, bảo quản, chế biến và thương mại. Kinh tế cửa khẩu cũng kéo theo nhu cầu về ngoại ngữ, công nghệ thông tin, thương mại và logistics.
Gắn đào tạo với lợi thế địa phương
Cao Bằng có địa bàn rộng, dân cư phân tán, điều kiện kinh tế - xã hội còn khó khăn. Vì vậy, cùng với củng cố các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, việc đưa đào tạo đến gần người dân, mở lớp phù hợp từng địa bàn và lựa chọn nghề gắn với sinh kế tại chỗ vẫn có ý nghĩa quan trọng.
Trong tháng 9/2026, tại Cao Bằng tổ chức các khóa đào tạo về Ngôn ngữ Trung Quốc và Công nghệ thông tin, cùng các hoạt động giáo dục STEM, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và kết nối doanh nghiệp.
Theo PGS.TS, Nhà giáo ưu tú Hoàng Văn Hùng, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Đại học Thái Nguyên, Đại học Thái Nguyên đang thành lập Phân hiệu tại tỉnh Cao Bằng, mở rộng không gian đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Theo định hướng này, giáo dục nghề nghiệp có thể trở thành một mắt xích trong hệ thống đào tạo nhân lực từ lao động kỹ thuật, kỹ thuật viên đến nhân lực trình độ cao.
Mô hình “Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp” được đặt ra nhằm thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và việc làm. Nhà nước xác định nhu cầu và tạo môi trường kết nối; cơ sở đào tạo cung cấp tri thức, nhân lực và giải pháp khoa học công nghệ; doanh nghiệp tham gia đặt hàng, thực hành và sử dụng nhân lực.
Khi khoảng cách giữa nơi đào tạo và nơi sử dụng lao động được thu hẹp, giáo dục nghề nghiệp sẽ không chỉ giải quyết nhu cầu việc làm trước mắt mà còn góp phần chuẩn bị nguồn nhân lực cho những lĩnh vực Cao Bằng có lợi thế như kinh tế cửa khẩu, du lịch, nông nghiệp, chế biến nông sản, dược liệu và chuyển đổi số.
Đích đến của giáo dục nghề nghiệp vì thế không chỉ là số người tuyển sinh mỗi năm, mà còn là chất lượng kỹ năng, khả năng có việc làm và mức độ đáp ứng của lao động với doanh nghiệp.
