Nhận diện, phòng ngừa, ứng phó với các nguy cơ trên mạng
Giáo dục an toàn mạng toàn diện là quá trình giáo dục có hệ thống nhằm hình thành và phát triển ở học sinh năng lực sử dụng môi trường số an toàn, lành mạnh, có trách nhiệm và có đạo đức; biết bảo vệ bản thân, người khác và dữ liệu cá nhân; nhận diện, phòng ngừa, ứng phó với các nguy cơ trên mạng; tuân thủ pháp luật; duy trì sức khỏe thể chất, tinh thần; đồng thời khai thác hiệu quả môi trường số phục vụ học tập, giao tiếp và phát triển bản thân.
Việc triển khai giáo dục an toàn mạng trong các cơ sở giáo dục phổ thông giúp học sinh sử dụng Internet, mạng xã hội, nền tảng học tập trực tuyến, dữ liệu số và công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) một cách an toàn, lành mạnh, nhân văn và có trách nhiệm.
Đồng thời, việc giáo dục này giúp hình thành, phát triển cho học sinh các năng lực thiết yếu của công dân số; nâng cao trách nhiệm và năng lực phối hợp của nhà trường, giáo viên, cán bộ tư vấn học đường, cha mẹ học sinh và các lực lượng liên quan trong phòng ngừa, phát hiện, tiếp nhận, hỗ trợ ban đầu, xử lý và phục hồi sau sự cố trên môi trường số; góp phần xây dựng môi trường giáo dục số an toàn, lành mạnh và phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh phổ thông.
Lồng ghép, tích hợp, không tổ chức thành môn học, tiết học riêng
Bộ GD&ĐT yêu cầu việc tổ chức thực hiện giáo dục an toàn mạng cho học sinh phổ thông phải phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương và cơ sở giáo dục; bảo đảm tính thiết thực, khả thi, hiệu quả.
Nội dung giáo dục an toàn mạng toàn diện được lồng ghép, tích hợp trong các môn học, hoạt động giáo dục và trong hệ thống kế hoạch, hồ sơ hiện hành của nhà trường, không làm phát sinh hồ sơ mới; không tổ chức thành môn học, tiết học riêng.
Hoạt động giáo dục phải lấy học sinh làm trung tâm; bảo đảm an toàn tâm lý, quyền riêng tư và bảo mật thông tin cá nhân của học sinh trong quá trình dạy học, khảo sát, đánh giá và hỗ trợ triển khai thực hiện.
Việc triển khai phải chú trọng thực hành, trải nghiệm, xử lý tình huống và tạo sản phẩm học tập; giúp học sinh biết nhận diện, phòng ngừa, ứng phó và tìm kiếm hỗ trợ khi gặp rủi ro trên môi trường số. Không biến giáo dục an toàn mạng toàn diện thành hoạt động tuyên truyền hình thức hoặc nội dung kĩ thuật chuyên sâu vượt quá yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông.
Trong quá trình thực hiện phải phát huy vai trò nòng cốt của môn Tin học trong cung cấp kiến thức nền tảng, kỹ năng số cốt lõi và nguyên tắc sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm. Đồng thời khuyến khích lồng ghép/tích hợp nội dung giáo dục an toàn mạng toàn diện trong các môn học/hoạt động giáo dục khác và các lực lượng giáo dục trong nhà trường có trách nhiệm phối hợp thực hiện.
Tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình, cơ quan quản lý giáo dục, cơ quan chuyên môn, tổ chức bảo vệ trẻ em, cơ quan công an, y tế, đoàn thể, doanh nghiệp công nghệ và các lực lượng liên quan theo quy định của pháp luật.
Theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT, cơ sở giáo dục phổ thông lựa chọn, sắp xếp nội dung giáo dục an toàn mạng toàn diện phù hợp với cấp học, môn học, hoạt động giáo dục, điều kiện triển khai và đặc điểm tâm sinh lý học sinh.
Trong đó, nội dung tập trung vào 8 chủ đề chính gồm: khai thác, đánh giá thông tin số và nhận diện rủi ro thông tin; giao tiếp, hợp tác, ứng xử và công dân số; quản lý danh tính số, dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư; an toàn thiết bị, tài khoản và ứng phó sự cố; sức khỏe số, an sinh số và cân bằng đời sống số; sáng tạo nội dung số, bản quyền và trách nhiệm số; sử dụng AI an toàn trong học tập và sinh hoạt; tìm kiếm hỗ trợ, phục hồi và đóng góp cộng đồng số.
Bộ GD&ĐT cũng hướng dẫn cụ thể cơ sở giáo dục phổ thông xây dựng kế hoạch và thực hiện nội dung giáo dục an toàn mạng toàn diện theo kế hoạch giáo dục nhà trường, kế hoạch tổ chức dạy học môn học/hoạt động giáo dục, kế hoạch bài dạy, quy tắc ứng xử số của nhà trường, lớp học và đánh giá định kỳ.
Đa dạng hình thức giáo dục, tăng cường phối hợp nhà trường - gia đình
Bộ GD&ĐT yêu cầu tổ chức dạy học môn Tin học theo Chương trình giáo dục phổ thông; đồng thời tăng cường lồng ghép, tích hợp các nội dung về an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, đạo đức số, sử dụng công nghệ và AI an toàn, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và yêu cầu cần đạt của môn học theo từng cấp học.
Các cơ sở giáo dục lồng ghép nội dung giáo dục an toàn mạng toàn diện trong các môn học và hoạt động giáo dục có liên quan theo hướng phù hợp, thiết thực, tránh quá tải, khiên cưỡng hoặc hình thức.
Các nhà trường tổ chức hoạt động trải nghiệm, sinh hoạt lớp, sinh hoạt dưới cờ, diễn đàn học sinh, cuộc thi truyền thông, dự án nhỏ, câu lạc bộ công nghệ số, STEM/STEAM, AI, diễn tập xử lý tình huống số; hoạt động của buổi thứ hai đối với cơ sở giáo dục tổ chức dạy học 2 buổi/ngày; không tổ chức thêm ngoài kế hoạch giáo dục nhà trường đã được phê duyệt.
Các cơ sở giáo dục triển khai tư vấn học đường và hỗ trợ cá nhân/nhóm đối với học sinh gặp rủi ro số; thiết lập kênh báo cáo thân thiện, bí mật, dễ tiếp cận; tổ chức hoạt động phục hồi, hỗ trợ tâm lý và phòng ngừa tái diễn. Phối hợp với gia đình học sinh để hướng dẫn quản lý thiết bị, dữ liệu, thời gian sử dụng Internet, sử dụng AI và xử lý khi con gặp sự cố số.
Bộ GD&ĐT khuyến khích xã hội hóa, hợp tác với cơ sở giáo dục đại học, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ, chuyên gia an toàn thông tin, chuyên gia tâm lý, cơ quan công an, y tế, đoàn thể, tổ chức bảo vệ trẻ em theo các quy định của pháp luật.
