60 năm đã đi qua, Trường THPT Như Thanh vẫn đứng đó như một chứng nhân của lịch sử, một điểm tựa tri thức và là nơi trở về trong trái tim của bao thế hệ học trò.
Từ gian khó chiến tranh đến ánh sáng của tri thức
Tháng Chín năm 1966, giữa những năm tháng chiến tranh ác liệt khi giặc Mỹ tăng cường bắn phá miền Bắc, tiếng trống Trường cấp 3 Như Xuân (nay là Trường THPT Như Thanh) vang lên giữa núi rừng Đồng Nghiêm. Không có những dãy nhà khang trang, không có sân trường rộng lớn, mái trường thuở ban đầu chỉ là những lớp học tranh tre, nứa lá, xung quanh bao bọc bởi giao thông hào và hầm chữ A.
Năm học đầu tiên 1966 - 1967 mở ra giữa muôn vàn thiếu thốn tại thôn Đồng Nghiêm (xã Mậu Lâm), trường chỉ vỏn vẹn một lớp 8 với 47 học trò, lúc đó thầy Nguyễn Huy Tuất được Ty Giáo dục giao phụ trách trường, cùng thầy Nguyễn Đình Tình và thầy Nguyễn Duy Ái là 3 người thầy đặt những viên gạch đầu tiên cho một hành trình giáo dục đầy gian khó nhưng đáng tự hào.
Ngày ấy, con đường đến trường không chỉ được tính bằng những cây số đường rừng, mà còn bằng lòng quyết tâm vượt qua gian khổ, bom đạn. Có những học trò đi bộ hàng chục cây số để được học chữ. Có những người thầy vừa đứng lớp, vừa đào hầm trú ẩn, vừa cùng nhân dân dựng lại mái trường sau mỗi lần sơ tán.
Giữa những ngày tháng tưởng chừng chỉ có mất mát và chia ly ấy, tiếng trống trường, tiếng đọc bài vẫn vang lên. Trang sách vẫn mở dưới những lớp học tranh tre, nứa lá và những ước mơ vẫn được nâng niu như mầm xanh bền bỉ vươn lên từ đất cằn.
Trong những năm tháng chiến tranh, thầy và trò nhà trường nhiều lần phải sơ tán để đảm bảo an toàn. Năm học 1967 - 1968, dưới sự dẫn dắt của Hiệu trưởng đầu tiên, thầy Lương Duy Thái, trường chuyển về bờ bắc khe Phú Nhuận (thôn Yên Cư 3, xã Mậu Lâm). Đến hè năm 1969, trường tiếp tục chuyển về thôn Yên Thọ, khu Bãi Bò (xã Hải Vân), rồi đến Bến Lim, Bến Lau năm 1971. Vượt qua muôn vàn gian khó, khóa tốt nghiệp lớp 10 đầu tiên (1968 - 1969) đạt tỷ lệ đỗ gần 97%.
Cuối tháng 8 năm 1973, sau Hiệp định Paris, trường chính thức ổn định tại phía nam Khe Rồng, trung tâm thị trấn Bến Sung, với sự đùm bọc, hỗ trợ lương thực và hiến đất mở rộng trường lớp của nhân dân, đặc biệt là Hợp tác xã Hải Vân.
Trong những năm tháng chiến tranh ấy, từ mái trường này, 302 thầy giáo và học sinh đã lên đường làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, trong đó 92 người mãi mãi không trở về. Họ đã gửi lại tuổi xuân nơi chiến trường, để những thế hệ sau được sống trong hòa bình, được viết tiếp những trang sử bằng tri thức và khát vọng. Vì thế, lịch sử Trường THPT Như Thanh không chỉ được viết bằng phấn trắng, bảng đen, mà còn bằng lòng yêu nước, ý chí kiên cường và những hy sinh không thể nào quên.
Tự hào truyền thống, viết tiếp tương lai
Nếu lịch sử làm nên truyền thống của một mái trường, thì những người thầy, người cô chính là những người gìn giữ linh hồn của mái trường ấy. Sáu thập kỷ qua, biết bao thế hệ nhà giáo đã đến với Như Thanh, mang theo tri thức, nhiệt huyết và cả những ước mơ còn dang dở của tuổi trẻ. Có người từ miền xuôi lên miền núi, có người trở về từ chiến trường, có người dành gần trọn cuộc đời gắn bó với bục giảng của mái trường Như Thanh.
Họ đã lặng lẽ gieo những hạt giống của tri thức, là những ngọn hải đăng hội tụ đầy đủ các yếu tố “Tâm, Tầm và Tài” của một giáo viên dạy giỏi, một nhà giáo mẫu mực, quyết đoán và tâm huyết trong công tác lãnh đạo, quản lý. Đó là nhà giáo Lương Duy Thái, nhà giáo Bùi Sỹ Mạo, nhà giáo Võ Viết Thân, nhà giáo Lê Hữu Huệ, nhà giáo Nguyễn Hữu Vy và hiện tại là nhà giáo Lê Ngọc Thông.
Để đến hôm nay hơn 20.000 học sinh đã trưởng thành từ mái trường này, từ những lớp học đơn sơ giữa núi rừng năm ấy, Trường THPT Như Thanh hôm nay đã vươn lên trở thành điểm sáng giáo dục của ngành giáo dục tỉnh Thanh Hóa.
Những thế hệ học sinh nối tiếp nhau đạt thành tích trong học tập, rèn luyện và trưởng thành. Tỷ lệ tốt nghiệp hằng năm đạt trên 99,5%, nhiều học sinh đạt giải trong các kỳ thi học sinh giỏi, hàng nghìn em tiếp tục bước vào giảng đường đại học.
Những phần thưởng cao quý như Huân chương Lao động hạng Ba, hạng Nhì và hạng Nhất... được trao tặng qua các thời kỳ là sự ghi nhận xứng đáng đối với hành trình cống hiến bền bỉ của tập thể nhà trường.
Đặc biệt, trong năm học vừa qua thầy và trò Trường THPT Như Thanh vinh dự và tự hào khi đón nhận Bằng khen của Bộ Giáo dục và Đào tạo và Cờ thi đua Đơn vị xuất sắc dẫn đầu năm học 2025-2026.
60 năm - Một chặng đường lịch sử
60 năm là khoảng thời gian đủ dài để một mái trường chứng kiến bao đổi thay của quê hương, đất nước. Những lớp học tranh tre đã lùi vào ký ức, những thế hệ học trò năm xưa nay đã bạc mái đầu. Chỉ có tình yêu dành cho mái trường là vẫn vẹn nguyên.
Kỷ niệm 60 năm thành lập không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường đã qua, mà còn là cuộc hội ngộ của những tấm lòng, là lời tri ân gửi đến những người đã đặt nền móng, gìn giữ và vun đắp truyền thống nhà trường.
Hôm nay, trước những yêu cầu mới của giáo dục và thời đại, Trường THPT Như Thanh tiếp tục hành trình đổi mới, nâng cao chất lượng dạy học, nuôi dưỡng nhân cách và khơi dậy khát vọng vươn lên trong mỗi học sinh.
Sẽ còn nhiều mùa khai giảng, nhiều thế hệ trưởng thành và nhiều ước mơ được viết tiếp. Nhưng dù thời gian có đi xa đến đâu, mái trường Như Thanh vẫn mãi là nơi khởi đầu của những hành trình đẹp đẽ.
60 năm - một chặng đường lịch sử, một miền ký ức, một niềm tự hào. Từ những gian khó của ngày đầu thành lập đến những thành tựu hôm nay, Trường THPT Như Thanh đã và đang viết tiếp câu chuyện đẹp về lòng hiếu học, nghĩa tình và khát vọng vươn lên. Để mỗi khi nhắc đến hai tiếng “Như Thanh”, biết bao thế hệ học trò lại thấy trong tim mình một miền thương nhớ - nơi có thầy cô, bè bạn và những năm tháng thanh xuân không bao giờ phai nhạt.
