Bảo vệ sức khỏe tâm thần trẻ em trong môi trường số

Nhận diện tác động

Theo PGS.TS Trần Thành Nam - Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), sức khỏe tâm thần của trẻ em và thanh thiếu niên trong môi trường số không còn là vấn đề của riêng gia đình hay nhà trường, mà đòi hỏi sự quan tâm, phối hợp của toàn xã hội.

Mạng xã hội mang đến nhiều cơ hội tiếp cận tri thức, giao lưu, sáng tạo và thể hiện bản thân. Tuy nhiên, môi trường này cũng có thể tạo ra áp lực về hình ảnh, thúc đẩy so sánh xã hội, làm gia tăng nguy cơ bắt nạt trực tuyến, ảnh hưởng đến khả năng tập trung và sức khỏe tâm thần.

Vì vậy, theo PGS.TS. Trần Thành Nam, thay vì chỉ đặt câu hỏi trẻ em có nên sử dụng mạng xã hội hay không, cần quan tâm đến cách giúp các em sử dụng môi trường số an toàn, lành mạnh và có trách nhiệm. Việc giải quyết vấn đề cần dựa trên bằng chứng khoa học, kết hợp kiến thức từ giáo dục, tâm lý học, xã hội học, y tế, khoa học dữ liệu, truyền thông và chính sách.

Nhóm nghiên cứu Trường Đại học Giáo dục đã chia sẻ các nghiên cứu về tác động của mạng xã hội đối với sức khỏe tâm thần trẻ em, thanh thiếu niên, trong đó có nghiên cứu thực nghiệm về việc tạm ngưng sử dụng mạng xã hội trong 54 giờ đối với thanh thiếu niên.

Các nghiên cứu hướng tới làm rõ cách thức sử dụng mạng xã hội, những yếu tố làm gia tăng nguy cơ tổn thương và các yếu tố bảo vệ sức khỏe tinh thần của trẻ trong môi trường số.

Từ góc độ bảo vệ quyền trẻ em, bà Lê Anh Lan - chuyên gia giáo dục UNICEF Việt Nam - cho rằng, tác động của môi trường số cần được xem xét trên nhiều phương diện, bao gồm nội dung trẻ tiếp cận, cách thức sử dụng, độ tuổi, hoàn cảnh sống và mức độ dễ bị tổn thương của từng em.

Theo bà, không nên quy mọi vấn đề sức khỏe tâm thần cho mạng xã hội, cũng không thể đặt toàn bộ trách nhiệm lên trẻ em hoặc cha mẹ. Cần tăng cường bảo vệ quyền trẻ em, thúc đẩy nghiên cứu dựa trên bằng chứng, giáo dục năng lực số, hỗ trợ phụ huynh và giáo viên, củng cố dịch vụ tham vấn tâm lý, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các nền tảng công nghệ.

Mục tiêu không phải đưa trẻ ra khỏi thế giới số, mà là đồng hành để các em biết cách sử dụng công nghệ phù hợp, nhận diện nguy cơ và tìm kiếm sự trợ giúp khi cần thiết.

Phối hợp nhiều bên, hoàn thiện chính sách bảo vệ trẻ

Chăm sóc sức khỏe, đặc biệt là sức khỏe tâm thần của trẻ em, học sinh, sinh viên, có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của thế hệ trẻ. Bà Nguyễn Thị Nhung - Phó Vụ trưởng Vụ Học sinh, Sinh viên (Bộ GD&ĐT) - nhận định, công nghệ số và mạng xã hội tạo thêm cơ hội học tập, giao tiếp, kết nối và tìm kiếm sự hỗ trợ cho người học. Tuy nhiên, việc sử dụng thiếu hợp lý cũng có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, hoạt động thể lực, khả năng tập trung và sức khỏe tâm thần.

Theo bà Nguyễn Thị Nhung, Đảng và Nhà nước đã quan tâm đến công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em trên môi trường mạng và chăm sóc sức khỏe tâm thần. Quyết định số 468/QĐ-TTg ngày 23/3/2026 về Chương trình bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030, cùng Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026-2035, là những định hướng quan trọng trong lĩnh vực này.

Trên cơ sở đó, Bộ GD&ĐT tiếp tục tăng cường tư vấn tâm lý, chăm sóc sức khỏe học đường, giáo dục kỹ năng sống và trang bị kỹ năng ứng phó với các nguy cơ trên môi trường mạng cho học sinh, sinh viên.

Nhấn mạnh bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng là trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường, cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ và chính trẻ em, học sinh, sinh viên, ông Dương Ngô Minh Nam - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa giáo - Văn xã (Văn phòng Chính phủ - cho hay, các quyết định của Thủ tướng Chính phủ đã xác lập mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp nhằm bảo vệ, hỗ trợ trẻ em trên môi trường mạng và chăm sóc sức khỏe tâm thần.

Những nội dung được chú trọng gồm bảo đảm an toàn mạng tại cơ sở giáo dục, ứng dụng công nghệ trong giáo dục kỹ năng số, tư vấn học sinh và can thiệp, hỗ trợ kịp thời đối với trẻ em là nạn nhân của xâm hại trên mạng.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý liên quan đến trẻ em trong môi trường số, bảo đảm tính khả thi và phù hợp với quyền, lợi ích tốt nhất của trẻ.

Từ những vấn đề đặt ra, bảo vệ sức khỏe tâm thần trẻ em trong môi trường số cần được thực hiện đồng bộ, từ nâng cao năng lực sử dụng mạng xã hội, phát triển dịch vụ hỗ trợ tâm lý đến hoàn thiện chính sách và tăng trách nhiệm của các nền tảng công nghệ.