Cuốn sách của nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình và các tác giả Lưu Văn Lợi - Nguyễn Anh Vũ tái hiện sinh động cuộc đấu trí cam go trên bàn đàm phán Paris, làm nổi bật bản lĩnh, trí tuệ và chính nghĩa Việt Nam.
Giải mã cuộc đấu trí ở Paris
Trong lịch sử, có những sự kiện không chỉ được ghi dấu bằng con số, mà còn được lưu giữ sống động qua trải nghiệm và tư duy của những người trực tiếp làm nên lịch sử. Hiệp định Paris năm 1973 - văn kiện chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam là một trong những dấu mốc như thế. Không chỉ đánh dấu bước ngoặt của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Hiệp định còn là biểu tượng của bản lĩnh, trí tuệ và nghệ thuật ngoại giao Việt.
Nhằm tái hiện sâu sắc giai đoạn lịch sử này, NXB Chính trị quốc gia Sự thật vừa giới thiệu hai ấn phẩm đặc biệt: “Hiệp định Paris - Thắng lợi của ý chí độc lập, tự chủ và chính nghĩa Việt Nam” của nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình và “Các cuộc thương lượng Lê Đức Thọ - Kissinger tại Paris” của hai nhà ngoại giao Lưu Văn Lợi - Nguyễn Anh Vũ.
Với hai cách tiếp cận khác nhau, một bên là hồi ức của người trong cuộc, một bên là công trình nghiên cứu dựa trên tư liệu phong phú - hai cuốn sách đã góp phần dựng lại một cách toàn diện và sinh động bức tranh về cuộc đấu trí ngoại giao cam go bậc nhất thế kỷ 20.
Hiệp định Paris được ký kết ngày 27/1/1973 tại thủ đô Paris (Pháp), là kết quả của quá trình đàm phán kéo dài hơn 4 năm 8 tháng 14 ngày. Trong suốt thời gian đó, đã diễn ra 202 phiên họp công khai, 45 cuộc gặp riêng cấp cao, hàng trăm cuộc họp báo và phỏng vấn. Quy mô và cường độ ấy phản ánh tính chất quyết liệt của cuộc đối đầu không chỉ trên chiến trường, mà còn trên mặt trận ngoại giao.
Thắng lợi của Hiệp định Paris là kết tinh sức mạnh tổng hợp của dân tộc Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng, là sự phối hợp chặt chẽ giữa đấu tranh quân sự, chính trị và ngoại giao. Đó cũng là minh chứng cho sức mạnh của chính nghĩa Việt Nam, nhận được sự ủng hộ rộng rãi của bạn bè quốc tế.
Trong các công trình nghiên cứu về sự kiện này, cuốn sách của nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình có giá trị đặc biệt, bởi được viết từ góc nhìn của người trực tiếp tham gia và giữ vai trò quan trọng trên bàn đàm phán. Là Trưởng đoàn đàm phán của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, sau là Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, bà không chỉ chứng kiến, mà còn góp phần định hình nhiều quyết sách quan trọng.
Qua những trang hồi ức, người đọc được chứng kiến không khí đầy thử thách và những gay cấn của giai đoạn lịch sử ấy. Từ chiến trường miền Nam đến nghị trường quốc tế, từng lời nói, từng cử chỉ đều mang ý nghĩa chiến lược. Những chi tiết tưởng chừng nhỏ bé lại góp phần làm nổi bật tinh thần “vừa đánh, vừa đàm”, là một sách lược nhất quán, thể hiện sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa các mặt trận.
Không chỉ tái hiện diễn biến đàm phán, cuốn sách còn khắc họa chân dung các nhà lãnh đạo, nhà ngoại giao xuất sắc như Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nguyễn Duy Trinh, Lê Đức Thọ, Xuân Thủy… Qua đó, người đọc có thể hiểu rõ hơn những yếu tố làm nên thắng lợi của ngoại giao Việt Nam.
Bản lĩnh Việt Nam trên bàn đàm phán
Điểm nổi bật của “Hiệp định Paris - Thắng lợi của ý chí độc lập, tự chủ và chính nghĩa Việt Nam” không chỉ nằm ở giá trị tư liệu, mà còn ở cách kể chuyện gần gũi, giàu cảm xúc. Hình ảnh bà Nguyễn Thị Bình với phong thái điềm tĩnh, tự tin, linh hoạt, kiên định, đã để lại với bạn bè quốc tế không chỉ là sự rõ ràng, khúc chiết trong phát biểu, mà còn là sự mềm dẻo, tinh tế trong đối thoại.
Đáng chú ý, cuốn sách còn dành dung lượng để kể về những kỷ niệm với Chủ tịch Hồ Chí Minh - người đặt nền móng cho nền ngoại giao cách mạng Việt Nam, đồng thời khẳng định vai trò dẫn dắt, định hướng của Người đối với các thế hệ cán bộ ngoại giao. Những trang viết vì thế không chỉ là hồi ký cá nhân, mà còn là một lát cắt chân thực của lịch sử, giúp người đọc hôm nay cảm nhận được chiều sâu của một giai đoạn đầy biến động.
Trong khi đó, “Các cuộc thương lượng Lê Đức Thọ - Kissinger tại Paris” lại tiếp cận sự kiện từ góc độ phân tích hệ thống và tư liệu lịch sử. Với dung lượng hơn 400 trang, gồm 11 chương, tác phẩm tái hiện chi tiết tiến trình đàm phán, đặc biệt là 45 cuộc gặp riêng giữa Cố vấn đặc biệt Lê Đức Thọ và Cố vấn An ninh quốc gia Mỹ Henry Kissinger.
Đây là những cuộc đấu trí căng thẳng, phức tạp và mang tính quyết định, nơi mỗi lập luận, mỗi nhượng bộ hay kiên trì đều có thể ảnh hưởng đến cục diện chung. Qua các ghi chép, tư liệu phong phú và lời kể giàu sức thuyết phục, cuốn sách đưa người đọc như trực tiếp chứng kiến những khoảnh khắc lịch sử.
Hình ảnh Lê Đức Thọ hiện lên với bản lĩnh vững vàng, tư duy sắc sảo và khả năng xử lý tình huống linh hoạt. Ông không chỉ kiên định về nguyên tắc, mà còn biết vận dụng linh hoạt sách lược, thể hiện rõ nghệ thuật “dĩ bất biến, ứng vạn biến”. Ngay cả Kissinger cũng thừa nhận sự ấn tượng với phong thái điềm tĩnh, tự chủ và sự kiên trì của Lê Đức Thọ. Điều đó cho thấy tầm vóc và vị thế của ngoại giao Việt Nam trong một cuộc đối đầu không cân sức về nhiều mặt.
Cuốn sách không chỉ dừng lại ở việc tái hiện diễn biến, mà còn phân tích chiến lược, toan tính của các bên, làm rõ quá trình chuyển hóa từ chiến tranh sang hòa bình. Qua đó, một chân lý được khẳng định: Hòa bình không tự nhiên có, mà là kết quả của một quá trình đấu tranh kiên cường, bền bỉ và đầy trí tuệ.
