5 định hướng dịch chuyển trong hoạt động KHCN và đổi mới sáng tạo

Hành lang pháp lý được mở rộng

Sáng 7/8, Bộ GD&ĐT tổ chức Hội nghị triển khai hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2026.

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Quang Hưng cho biết, hội nghị diễn ra trong bối cảnh hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đứng trước những yêu cầu và cơ hội phát triển mới.

Theo Thứ trưởng, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chủ yếu đưa đất nước phát triển bứt phá.

Nghị quyết số 71-NQ/TW đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ giáo dục đại học, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nâng cao năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ và đóng góp trực tiếp cho sự phát triển đất nước.

Cùng với đó, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025, Nghị định số 125/2026/NĐ-CP của Chính phủ và Kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030 của Bộ GD&ĐT đã tạo lập khuôn khổ pháp lý mới theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền, mở rộng quyền tự chủ; chuyển từ quản lý nặng về quy trình, đầu vào sang quản lý theo mục tiêu, sản phẩm và tác động.

Theo Thứ trưởng Phạm Quang Hưng, hành lang pháp lý đã được mở rộng, quyền tự chủ đã được trao nhiều hơn. Tuy nhiên, yếu tố quyết định hiện nay là năng lực tổ chức thực hiện và trách nhiệm giải trình của từng cơ sở giáo dục đại học.

"Hội nghị hôm nay không chỉ để tổng kết những việc đã làm, mà quan trọng hơn là cùng trả lời câu hỏi: Làm thế nào để chuyển các chủ trương, chính sách mới thành năng lực nghiên cứu thực chất; thành công nghệ, sản phẩm, nguồn nhân lực chất lượng cao và những đóng góp cụ thể cho sự phát triển đất nước?", Thứ trưởng đặt vấn đề.

Định hướng giai đoạn tới, Thứ trưởng Phạm Quang Hưng đề nghị các cơ sở giáo dục đại học tập trung thực hiện năm chuyển dịch quan trọng.

Thứ nhất, chuyển từ quản lý theo đầu vào và quy trình sang quản trị theo mục tiêu, sản phẩm, chất lượng và tác động.

Thứ hai, chuyển từ các đề tài nghiên cứu riêng lẻ, phân tán sang các chương trình nghiên cứu dài hạn, xây dựng nhóm nghiên cứu mạnh, trung tâm nghiên cứu xuất sắc và phòng thí nghiệm dùng chung.

Thứ ba, chuyển từ tư duy "nghiên cứu để công bố" sang "nghiên cứu để tạo tri thức, đào tạo nhân lực, phát triển công nghệ, tạo sản phẩm và giải quyết các vấn đề thực tiễn".

Thứ tư, chuyển từ nghiên cứu chủ yếu dựa vào nguồn lực nội bộ sang mô hình hợp tác thực chất giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp; đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế và huy động các nguồn lực xã hội.

Thứ năm, chuyển từ đầu tư dàn trải sang đầu tư tập trung, trọng điểm, có lựa chọn; ưu tiên khoa học cơ bản, khoa học giáo dục, công nghệ chiến lược và những lĩnh vực mà mỗi cơ sở giáo dục đại học có thế mạnh, có khả năng tạo ra sản phẩm và tác động lan tỏa.

Đồng tình với định hướng chuyển mạnh hoạt động khoa học, công nghệ theo hướng tạo ra giá trị thực chất, PGS.TS Nguyễn Đức Sơn - Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho biết, nhà trường sẽ tiếp tục phát huy thế mạnh truyền thống trong đào tạo giáo viên, đồng thời mở rộng đào tạo các ngành ngoài sư phạm, đặc biệt ở lĩnh vực khoa học cơ bản, cả khoa học tự nhiên và khoa học xã hội.

Theo PGS.TS Nguyễn Đức Sơn, nghiên cứu cơ bản được xác định là một trong những trụ cột phát triển của nhà trường, tạo nền tảng nâng cao chất lượng đào tạo và năng lực nghiên cứu.

Cùng với đó, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội sẽ đẩy mạnh hợp tác với các đơn vị trong và ngoài Bộ GD&ĐT nhằm tăng cường nguồn lực, mở rộng mạng lưới nghiên cứu, qua đó thúc đẩy các hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phát triển hiệu quả hơn.

Tiếp tục mở rộng hệ sinh thái Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp

Báo cáo khái quát kết quả triển khai hoạt động khoa học, công nghệ năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026; ông Vũ Thanh Bình - Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin (Bộ GD&ĐT) nhấn mạnh, triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngành Giáo dục có nhiều chuyển biến rõ nét, từng bước trở thành động lực quan trọng nâng cao chất lượng giáo dục.

Bộ GD&ĐT tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý, ban hành và tham mưu ban hành các cơ chế thúc đẩy nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, phát triển nhóm nghiên cứu mạnh, trung tâm đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp khởi nguồn trong các cơ sở giáo dục đại học.

Cùng với đó, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và mô hình hợp tác Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp tiếp tục được mở rộng. Nhiều cơ sở giáo dục đại học tăng cường hợp tác với doanh nghiệp trong nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực cho các ngành công nghệ chiến lược.

Trong giai đoạn tới, ngành Giáo dục sẽ tập trung phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo, phòng thí nghiệm hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp, doanh nghiệp khởi nguồn cùng các cụm liên kết nghiên cứu, đổi mới sáng tạo. Qua đó thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu và nâng cao đóng góp của khoa học, công nghệ đối với phát triển kinh tế - xã hội.

Tại hội nghị, PGS.TS Đào Ngọc Chiến - Giám đốc Cơ quan điều hành Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) đã giới thiệu những quy định mới về cơ chế tài trợ, đặt hàng các chương trình, nhiệm vụ khoa học và công nghệ thông qua Quỹ.

Theo đó, các quy định mới hướng tới nâng cao tính cạnh tranh, minh bạch trong hoạt động tài trợ; gắn trách nhiệm của tổ chức chủ trì và chủ nhiệm nhiệm vụ với chất lượng đầu ra, đồng thời tạo điều kiện để các nhóm nghiên cứu phát triển các hướng nghiên cứu có giá trị khoa học và khả năng ứng dụng cao.

Hướng dẫn các cơ sở giáo dục đại học nhận diện đúng nội hàm đổi mới sáng tạo, ông Nguyễn Đăng Cường - đại diện Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ) đồng thời chia sẻ xây dựng kế hoạch và dự toán ngân sách nhà nước cho hoạt động khoa học, công nghệ.

Theo ông Nguyễn Đăng Cường, việc phân định rõ giữa nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ sẽ giúp các cơ sở giáo dục đại học xây dựng nhiệm vụ, dự toán kinh phí và chỉ tiêu đầu ra phù hợp với quy định hiện hành cũng như mục tiêu phát triển của đơn vị.