Bộ GD&ĐT vừa công bố dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số nội dung và biện pháp tổ chức thực hiện chính sách học bổng đối với người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược (dự thảo).
Dự thảo được xây dựng nhằm cụ thể hóa các nội dung Chính phủ giao Bộ GD&ĐT hướng dẫn tại Nghị định số 179/2026/NĐ-CP “Quy định chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược” (Nghị định 179). Thông qua đó, tạo cơ sở triển khai chính sách học bổng thống nhất trên phạm vi toàn quốc, góp phần thu hút, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Trường đại học "bắt nhịp”
Theo ông Nguyễn Tiến Thảo – Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT), một trong những nội dung quan trọng của dự thảo là hướng dẫn thống nhất việc thực hiện chính sách học bổng theo Nghị định số 179/2026/NĐ-CP.
Bên cạnh thí sinh đạt giải học sinh giỏi quốc gia, quốc tế thuộc diện được xét tuyển thẳng, cơ hội nhận học bổng Chính phủ trước khi nhập học được mở rộng tới các thí sinh nằm trong tốp 30% thí sinh xuất sắc theo từng nhóm ngành đào tạo trên phạm vi toàn quốc.
Chính sách được triển khai trên nền tảng dữ liệu số nhằm tối ưu hóa quy trình xét duyệt và giảm thủ tục hành chính. Việc xét duyệt, chi trả, theo dõi và quản lý học bổng dự kiến được thực hiện thông qua nền tảng quản trị đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chiến lược quốc gia, bảo đảm kết nối, chia sẻ và đối soát dữ liệu giữa các cơ sở đào tạo với cơ quan quản lý.
Lãnh đạo Vụ Giáo dục đại học nhấn mạnh, việc xét duyệt học bổng được thực hiện theo quy trình nội bộ của cơ sở đào tạo, không làm phát sinh thủ tục hành chính đối với người học. Các cơ sở đào tạo thực hiện xét duyệt, chi trả, theo dõi và cập nhật kết quả trên hệ thống thông tin. Đây cũng là bước thúc đẩy ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong tuyển sinh, đào tạo đại học.
Từ chính sách mới, các cơ sở giáo dục đại học đang rà soát danh mục ngành đào tạo để triển khai chính sách học bổng. Trường Đại học Mỏ – Địa chất có 48 ngành đào tạo cùng 5 chương trình kỹ sư tài năng, với tổng chỉ tiêu hơn 4.000. Theo PGS.TS Nguyễn Việt Hà – Trưởng phòng Quan hệ Công chúng và Doanh nghiệp, 35 ngành của trường nằm trong danh mục các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược được Nhà nước cấp học bổng.
Nghị định 179 quy định mức học bổng ở bậc đại học theo ba nhóm: 3,7 triệu đồng/tháng đối với các ngành kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược; 4,2 triệu đồng/tháng đối với khoa học cơ bản và vi mạch bán dẫn; 5,5 triệu đồng/tháng đối với người học các chương trình đào tạo tài năng. Thời gian hưởng tối đa 4 năm đối với chương trình cử nhân và 5 năm đối với chương trình kỹ sư.
PGS.TS Nguyễn Việt Hà cho biết, Quyết định số 1826/QĐ-BGDĐT công bố danh mục 111 ngành đào tạo thuộc 15 nhóm lĩnh vực được áp dụng chính sách học bổng. Trường Đại học Mỏ – Địa chất có các nhóm ngành thế mạnh nằm trong danh mục như: kỹ thuật mỏ; kỹ thuật địa chất, địa vật lý và trắc địa; máy tính và công nghệ thông tin; kỹ thuật cơ khí; kỹ thuật điện, điện tử và viễn thông; kỹ thuật hóa học, vật liệu, luyện kim và môi trường; xây dựng; khoa học trái đất.
Đối chiếu với danh mục, 35/48 ngành đào tạo của trường thuộc diện được cấp học bổng. Năm 2026, trường mở 5 chương trình kỹ sư tài năng, mỗi chương trình tuyển 30 sinh viên. Cả 5 chương trình đều thuộc nhóm được hưởng mức học bổng quốc gia cao nhất dành cho bậc đại học là 5,5 triệu đồng/tháng.
Bên cạnh học bổng từ ngân sách nhà nước, theo quy định nội bộ, sinh viên các chương trình kỹ sư tài năng còn được Trường Đại học Mỏ – Địa chất hỗ trợ thêm 4,5 triệu đồng/tháng từ nguồn của trường. Như vậy, sinh viên đủ điều kiện có thể nhận tổng mức hỗ trợ khoảng 10 triệu đồng/tháng trong thời gian học.
Theo PGS.TS Nguyễn Việt Hà, việc ưu tiên các ngành đào tạo này gắn với những yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ và nguồn nhân lực phục vụ các bài toán quốc gia. Việc triển khai chính sách học bổng theo Nghị định 179 được kỳ vọng tạo thêm động lực để người học lựa chọn các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược; đồng thời góp phần hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Tạo môi trường để sinh viên tiếp cận thực tiễn
GS.TSKH Hà Huy Khoái - Viện trưởng Viện Toán học và Khoa học ứng dụng Thăng Long, Trưởng khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Thăng Long đánh giá, chính sách học bổng dành cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược là chủ trương thiết thực, thể hiện sự đầu tư có trọng tâm cho phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Chính sách không chỉ tạo thêm động lực để học sinh, sinh viên lựa chọn những lĩnh vực đất nước đang cần, mà còn góp phần giảm áp lực về chi phí học tập cho người học.
Theo GS.TSKH Hà Huy Khoái, để chính sách phát huy hiệu quả, học bổng cần đi cùng môi trường đào tạo tốt, chương trình học gắn với thực tiễn và cơ hội để sinh viên được tham gia nghiên cứu, tiếp cận công nghệ mới. Khi người học vừa được hỗ trợ về tài chính, vừa được học tập trong môi trường có điều kiện phát triển năng lực, chính sách sẽ tạo ra sức hút bền vững đối với các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược.
Bên cạnh các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, GS.TSKH Hà Huy Khoái cho biết, Trường Đại học Thăng Long tập trung tạo môi trường để sinh viên được tiếp cận thực tế ngay từ đầu khóa học thông qua các dự án nhỏ. Nhà trường vừa đưa vào hoạt động phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hòa Lạc, đồng thời xây dựng thêm phòng thực hành ngay tại trường.
Trong quá trình đào tạo, sinh viên có cơ hội học tập với các giảng viên và chuyên gia từng trực tiếp nghiên cứu, ứng dụng AI trong doanh nghiệp. “Việc gắn đào tạo với thực tiễn giúp sinh viên sớm tiếp cận công nghệ, làm quen với môi trường làm việc thực tế ngay từ khi còn học đại học” - GS.TSKH Hà Huy Khoái nhấn mạnh.
Đại diện Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT) cho biết, bên cạnh việc quy định nguyên tắc triển khai chính sách, dự thảo Thông tư cũng ban hành danh mục các ngành khoa học cơ bản được áp dụng mức học bổng và xác định các ngành thuộc lĩnh vực kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược để áp dụng mức học bổng tương ứng. Danh mục này bao gồm nhiều lĩnh vực đang được ưu tiên phát triển như trí tuệ nhân tạo (AI), vi mạch bán dẫn, khoa học dữ liệu, an toàn thông tin, công nghệ sinh học, khoa học máy tính, công nghệ thông tin, vật liệu, toán học, vật lý, hóa học…
Dự thảo là căn cứ quan trọng để các cơ sở đào tạo triển khai thống nhất chính sách học bổng theo Nghị định số 179/2026/NĐ-CP, góp phần phát hiện, thu hút, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược; đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia trong giai đoạn mới.
Dự thảo đồng thời hướng dẫn thống nhất việc quản lý dữ liệu, xét duyệt và chi trả học bổng; lập dự toán kinh phí, chế độ báo cáo; trình tự hoàn trả học bổng và trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương, cơ sở đào tạo trong quá trình tổ chức thực hiện, bảo đảm việc triển khai chính sách công khai, minh bạch, đúng đối tượng và thống nhất trên phạm vi toàn quốc.
