Xe lăn thông minh: Bài học nhân ái từ dự án học trò

Từ sự thấu cảm đến ý tưởng sáng tạo

Chia sẻ về ý tưởng chế tạo xe lăn thông minh, Phạm Thu Trang cho biết, tại Trường THCS Vũ Tiến, em có người bạn cùng lớp là Hoàng Anh mắc bệnh xương thủy tinh bẩm sinh, khiến khả năng vận động bị hạn chế nghiêm trọng. Vì vậy, từ việc sinh hoạt hằng ngày đến hành trình đến lớp, Hoàng Anh đều gặp nhiều trở ngại và phần lớn phải nhờ đến sự hỗ trợ của gia đình, bạn bè và thầy cô. Những khó khăn rất đời thường ấy không chỉ là câu chuyện riêng của một học sinh khuyết tật mà còn phản ánh thách thức về sự hòa nhập trong môi trường học đường hiện nay.

Chứng kiến bạn sử dụng xe lăn thông thường nhưng không thể tự di chuyển do lực tay yếu, Trang không khỏi trăn trở. “Khi thấy bạn phải phụ thuộc hoàn toàn vào người khác để di chuyển, em rất xót xa và luôn nghĩ liệu có cách nào để bạn có thể tự đến lớp, tự chủ hơn trong sinh hoạt hay không”, Trang chia sẻ. Từ những quan sát gần gũi trong lớp học, sự đồng cảm của cô học trò lớp 9 đã dần chuyển hóa thành động lực hành động và ý tưởng chế tạo một chiếc xe lăn thông minh hỗ trợ người khuyết tật từng bước hình thành.

Trang chủ động tìm hiểu thông tin trên Internet, tham khảo các mô hình xe lăn thông minh hiện có và nghiên cứu hướng cải tiến phù hợp với điều kiện thực tế cũng như khả năng của bản thân. Sau khi trao đổi với một số bạn cùng lớp, Trang mạnh dạn trình bày ý tưởng với thầy Phạm Thành Vinh - giáo viên Toán có niềm đam mê lớn với nghiên cứu khoa học kỹ thuật.

Với kinh nghiệm hướng dẫn nhiều dự án trước đó, thầy Vinh đã hoàn toàn ủng hộ và sẵn sàng đồng hành cùng nhóm học trò. Sự kết nối giữa giáo viên và học sinh trong dự án cho thấy vai trò quan trọng của người thầy trong việc khơi mở sáng tạo, đồng thời tạo môi trường để học sinh biến những trăn trở đời sống thành sản phẩm hữu ích.

Đánh giá về dự án, thầy Phạm Thành Vinh cho rằng đây là ý tưởng giàu ý nghĩa khi xuất phát từ nhu cầu cụ thể của một con người, nhờ đó có tính khả thi cao và khả năng ứng dụng trong thực tế. “Trong quá trình hướng dẫn, chúng tôi không chỉ chú trọng yếu tố kỹ thuật mà còn rèn cho học sinh tinh thần nhân văn, kỹ năng làm việc nhóm, thuyết trình và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn”, thầy Vinh chia sẻ.

Xe lăn thông minh mang tính cá nhân hóa cao

Theo Phạm Thu Trang, hành trình từ ý tưởng đến sản phẩm hoàn thiện là quá trình nhiều thử thách. Không ít chi tiết kỹ thuật vượt ngoài kiến thức THCS, buộc các em phải chủ động tìm hiểu thêm về gia công cơ khí, thiết kế mạch điện tử và lập trình điều khiển. Đây cũng là bước trưởng thành quan trọng, khi học sinh không chỉ học lý thuyết mà biết vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề thực tiễn.

Trong suốt quá trình nghiên cứu, nhóm nhận được sự hỗ trợ sát sao từ thầy Phạm Thành Vinh. Từ khâu lựa chọn linh kiện, gia công chi tiết đến lắp ráp, thử nghiệm và điều chỉnh, thầy trò cùng nhau kiên trì thử - sai - làm lại, từng bước hoàn thiện sản phẩm. Chỉ trong chưa đầy nửa năm, chiếc xe lăn thông minh cơ bản đã hình thành. Tuy nhiên, để vận hành ổn định và phù hợp với người sử dụng cụ thể, nhóm tiếp tục cải tiến các tính năng nhằm nâng cao mức độ tự chủ cho người khuyết tật trong sinh hoạt hằng ngày.

Điểm khác biệt của sản phẩm không chỉ nằm ở khả năng di chuyển bằng điện mà còn ở thiết kế đa chức năng, cá nhân hóa theo thể trạng người dùng. Ban đầu, xe sử dụng hệ thống điều khiển joystick như nhiều dòng xe lăn điện phổ biến. Nhưng qua thử nghiệm thực tế, nhóm nhận thấy Hoàng Anh - người trực tiếp sử dụng - vẫn gặp khó khăn do lực tay yếu. Từ đó, các em tiếp tục nghiên cứu phương thức điều khiển qua điện thoại thông minh, giúp thao tác nhẹ nhàng và linh hoạt hơn.

Trang nhớ lại những buổi cả nhóm cẩn thận bế Hoàng Anh lên xe, hướng dẫn từng thao tác, vừa thử nghiệm vừa hồi hộp theo dõi phản ứng của bạn. “Có lúc xe chưa hoạt động ổn định, cả nhóm lại ngồi bàn bạc, chỉnh sửa từng chi tiết nhỏ để phù hợp hơn với khả năng của bạn”, em chia sẻ. Chính quá trình thử nghiệm gắn với người dùng thật đã giúp sản phẩm không chỉ mang giá trị kỹ thuật mà còn chứa đựng sự quan tâm, thấu hiểu sâu sắc.

Không dừng lại ở đó, nhóm tiếp tục tích hợp tính năng điều khiển bằng giọng nói thông qua ứng dụng trên điện thoại - giải pháp cá nhân hóa cao, đặc biệt phù hợp với người hạn chế vận động tay. Việc đa dạng hóa phương thức điều khiển giúp người sử dụng linh hoạt lựa chọn cách vận hành phù hợp nhất với thể trạng của mình. Bên cạnh đó, hệ thống cảm biến phát hiện chướng ngại vật được tích hợp để xe tự động nhận diện và dừng hoặc điều chỉnh hướng đi khi gặp vật cản, góp phần đảm bảo an toàn.

Theo thầy Phạm Thành Vinh, chi phí là điểm cộng lớn của dự án. Trong khi nhiều loại xe lăn điện trên thị trường có giá từ hàng chục đến hàng trăm triệu đồng, sản phẩm của nhóm chỉ dao động khoảng 3-7 triệu đồng, mở ra cơ hội tiếp cận thiết bị hỗ trợ cho nhiều gia đình có hoàn cảnh khó khăn. “Em mong muốn trong tương lai, sản phẩm có thể được bảo hộ sáng chế, kêu gọi đầu tư để sản xuất rộng rãi, giúp nhiều người khuyết tật tiếp cận thiết bị hỗ trợ với chi phí phù hợp hơn”, Thu Trang bày tỏ.

Giáo dục STEM gắn với thực tiễn

Dự án “xe lăn thông minh” không chỉ là minh chứng sinh động cho hiệu quả của giáo dục STEM - nơi học đi đôi với hành - mà còn là bài học giàu tính nhân văn về lòng trắc ẩn và trách nhiệm xã hội. Từ những bài học trên lớp, học sinh đã biết vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề cụ thể của con người, biến sự đồng cảm thành hành động thiết thực, góp phần lan tỏa tinh thần sẻ chia trong môi trường học đường.

Thu Trang cho biết, thông qua quá trình thực hiện dự án, em không chỉ mở rộng kiến thức ngoài chương trình mà còn rèn luyện sự kiên trì, khả năng tự học, tự nghiên cứu và làm việc nhóm. “Việc được trực tiếp thực hành, thử nghiệm giúp việc học trở nên sinh động và hiệu quả hơn rất nhiều”, Trang chia sẻ. Trải nghiệm này cho thấy khi học sinh được trao cơ hội sáng tạo và giải quyết vấn đề thực tiễn, việc học không còn khô khan mà trở thành hành trình khám phá đầy cảm hứng.

Đánh giá về hiệu quả của giáo dục STEM, thầy Phạm Thành Vinh nhận định các hoạt động nghiên cứu khoa học giúp học sinh hình thành kỹ năng mềm, tư duy phản biện và năng lực vận dụng kiến thức vào đời sống – những phẩm chất khó có thể phát triển đầy đủ nếu chỉ học thuần lý thuyết. Qua từng dự án, học sinh không chỉ trưởng thành về chuyên môn mà còn hiểu rõ hơn giá trị của tri thức khi gắn với lợi ích cộng đồng.

Cùng quan điểm, ông Vũ Ngọc Phan - Hiệu trưởng Trường THCS Vũ Tiến - cho biết, nhà trường luôn chú trọng tạo điều kiện để học sinh nghiên cứu khoa học song song với học tập văn hóa. Nhiều năm qua, trường tích cực tham gia các cuộc thi khoa học kỹ thuật, hội thi sáng tạo thanh, thiếu niên, nhi đồng và đạt nhiều kết quả tích cực. “Điều nhà trường hướng tới là các sản phẩm phải có tính ứng dụng thực tế, có khả năng đi vào đời sống. Xe lăn thông minh là ví dụ điển hình, không chỉ hỗ trợ trực tiếp học sinh của trường mà còn có thể tiếp tục nghiên cứu, cải tiến để giúp nhiều người khác”, ông Vũ Ngọc Phan chia sẻ.