Ứng dụng công nghệ thông tin và mạng xã hội trong truyền thông phòng, chống thuốc lá được nhiều cơ sở giáo dục tận dụng để lan tỏa thông điệp “Trường học không khói thuốc”.
Học sinh thành chủ thể sáng tạo nội dung
Tại Trường THCS Nguyễn Du (Thái Nguyên), bà Phùng Thị Thu Trang – Phó Hiệu trưởng, cho biết nhà trường sử dụng fanpage, Zalo, Facebook và website để đăng tải nội dung tuyên truyền. Các thông tin về tác hại của thuốc lá được chuyển tải bằng hình ảnh, video, câu chuyện gần gũi.
Điểm đáng chú ý là nhà trường khuyến khích học sinh trực tiếp tham gia sáng tạo nội dung. Đó là video tuyên truyền, clip kể chuyện theo sách có hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI), các sản phẩm truyền thông về phòng, chống thuốc lá, an toàn giao thông.
Song song với hoạt động truyền thông, nhà trường tích hợp nội dung phòng, chống tác hại thuốc lá vào bài giảng. Các chủ đề về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng được đưa vào giảng dạy một cách linh hoạt. Giáo viên cũng được bồi dưỡng năng lực số để đáp ứng yêu cầu đổi mới.
Một điểm mới là việc sử dụng công cụ số để phân tích thực trạng. Nhà trường thu thập dữ liệu, đánh giá mức độ nhận thức và hành vi của học sinh. Trên cơ sở đó, xây dựng giải pháp phù hợp. Các hoạt động trải nghiệm như: Trồng cây, thiết kế sản phẩm STEM, triển khai dự án học tập gắn với chủ đề phòng, chống thuốc lá được tổ chức thường xuyên. Những hoạt động này giúp học sinh hình thành thói quen sống lành mạnh.
Không chỉ dừng lại ở công nghệ, việc đổi mới phương pháp giáo dục cũng đóng vai trò quan trọng. Từ thực tiễn giảng dạy, thầy La Ngọc Duy – giáo viên Trường PTDT nội trú THCS và THPT Na Hang (Tuyên Quang) đã thiết kế các tiết học sinh động về phòng, chống thuốc lá.
Theo thầy Duy, nội dung giáo dục cần được “mềm hóa”. Thông tin khoa học phải đi cùng hình ảnh trực quan. Từ đó, thầy xây dựng bộ 4 infographic với chủ đề “Phòng chống tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe tim mạch”. Bộ sản phẩm được thiết kế dưới dạng ảnh số, dễ chia sẻ, dễ sử dụng trong lớp học.
Các infographic cô đọng kiến thức thành thông tin ngắn gọn. Hình ảnh minh họa rõ ràng. Những nội dung khó như tác động của thuốc lá đến hệ tim mạch trở nên dễ hiểu hơn. Học sinh không chỉ nghe, mà còn “nhìn thấy” vấn đề.
Từ sáng kiến nhà trường đến giải pháp hệ thống
Từ góc độ quản lý, ông Nguyễn Quang Minh – Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Phú Thọ, cho rằng “trường học không khói thuốc” không chỉ là mô hình. Đó là biểu tượng của nếp sống văn minh và trách nhiệm xã hội.
Thời gian qua, ngành Giáo dục Phú Thọ triển khai đồng bộ mô hình này. Đến nay, 100% trường học ban hành quy định cấm hút thuốc. 100% cán bộ, giáo viên, học sinh ký cam kết. Hoạt động truyền thông được duy trì thường xuyên, có chiều sâu.
Tuy nhiên, để đạt hiệu quả bền vững, cần tiếp tục đổi mới. Theo ông Nguyễn Quang Minh, trước hết là đổi mới thông điệp. Nội dung cần tập trung vào thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Đây là những nguy cơ mới, dễ xâm nhập học đường. Ngoài ra, hình thức truyền thông cần sáng tạo. Có thể sử dụng clip do học sinh thực hiện, poster tương tác, phát thanh dưới cờ, livestream. Những cách làm này phù hợp với tâm lý lứa tuổi.
Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của giáo viên và học sinh. Mỗi lớp có thể xây dựng “đại sứ không khói thuốc”. Đây là lực lượng nòng cốt trong tuyên truyền và phát hiện vi phạm.
Một giải pháp quan trọng khác là phối hợp liên ngành. Ngành Giáo dục cần kết nối với công an, quản lý thị trường, y tế. Mục tiêu là kiểm soát nguồn cung thuốc lá quanh trường học, nhất là trên môi trường mạng. Đặc biệt, cần xây dựng bộ chỉ số đánh giá “trường học không khói thuốc”. Việc theo dõi cam kết, hoạt động ngoại khóa, số vụ vi phạm sẽ giúp đánh giá khách quan. Đây cũng là cơ sở để khen thưởng, nhân rộng mô hình.
