Vượt rào cản hạ tầng, chạm tới tri thức số

Đưa điện vào lớp học

Ở nhiều trường miền núi, chuyển đổi số trong giáo dục không bắt đầu từ những thiết bị hiện đại mà từ những điều rất cơ bản như điện, kết nối Internet và các phương tiện trình chiếu trong lớp học. Khi hạ tầng tối thiểu được bảo đảm, giáo viên mới có điều kiện đưa công nghệ vào bài giảng.

Tại Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học & THCS Trà Vân (xã Trà Vân, TP Đà Nẵng), diện mạo lớp học những năm gần đây có nhiều thay đổi nhờ ứng dụng công nghệ thông tin. Trong các phòng học, những chiếc tivi màn hình lớn treo phía trước bảng trở thành thiết bị quen thuộc với giáo viên và học sinh. Ông Nguyễn Khắc Điệp - Hiệu trưởng nhà trường cho biết, 100% lớp học được trang bị tivi kích thước từ 49 - 52 inch phục vụ giảng dạy.

Trước đây, giáo viên chủ yếu sử dụng máy chiếu. Tuy nhiên, sau nhiều năm sử dụng, nhiều thiết bị đã xuống cấp, hình ảnh mờ khiến học sinh khó quan sát. Việc thay thế bằng tivi thông minh giúp giáo viên trình chiếu bài giảng thuận tiện hơn, đồng thời cho phép khai thác hình ảnh, video minh họa để bài học sinh động hơn.

Tại điểm trường chính, cả 13 lớp học đều được lắp đặt tivi phục vụ dạy học. Nhà trường cũng đưa vào vận hành một phòng chức năng với 10 máy tính có kết nối Internet và cài đặt các phần mềm dạy học cơ bản, giúp học sinh bước đầu làm quen với việc học tập có ứng dụng công nghệ.

Không chỉ đầu tư thiết bị tại điểm trường chính, Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học & THCS Trà Vân còn từng bước cải thiện điều kiện dạy học tại các điểm trường lẻ. Từ chương trình Thắp sáng trường em của Câu lạc bộ Vòng tay ấm Đà Nẵng, điểm trường tại thôn 3 được lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời. Câu lạc bộ còn tặng thêm 2 tivi màn hình lớn để làm phương tiện dạy học. Nguồn điện này không chỉ thắp sáng lớp học mà còn đủ để vận hành tivi, máy tính phục vụ giảng dạy. Nhờ đó, giáo viên có thể trình chiếu bài giảng điện tử và sử dụng hình ảnh minh họa trong các tiết học.

“Chỉ khi có nguồn điện ổn định, nhà trường mới có thể yêu cầu giáo viên đưa các bài giảng điện tử vào lớp học. Ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) và chuyển đổi số, hạ tầng buộc phải đáp ứng và đi trước một bước chứ không thể để giáo viên tự thân vận động được”, ông Điệp cho biết.

Để có được hệ thống thiết bị như hiện nay, ngoài ngân sách Nhà nước, nhà trường còn nhận được sự hỗ trợ từ nguồn xã hội hóa. Trong số 18 chiếc tivi đang sử dụng tại trường, nhiều thiết bị được các tổ chức, doanh nghiệp và nhóm thiện nguyện tài trợ.

Từng bước thu hẹp khoảng cách số

Không chỉ tại Trà Vân, nhiều trường vùng cao khác cũng từng bước cải thiện hạ tầng để giáo viên có điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học.

Tại Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Trà Leng 1 (xã Trà Leng, TP Đà Nẵng), một số điểm trường lẻ trước đây từng thuộc diện “3 không”: Không điện lưới, không sóng điện thoại và thiếu nhiều điều kiện sinh hoạt cơ bản. Điểm trường Ông Thái nằm sâu dưới tán rừng già Ngọc Linh - là một trong những nơi như vậy.

Thầy Hồ Văn Ngọc - giáo viên đứng điểm cho biết, vào những ngày mưa lớn, lớp học rất tối và ồn vì mưa dội trên mái tôn. Giáo viên gần như không thể giảng bài. Thầy trò phải chuyển sang làm bài tập. Những ngày trời mưa kéo dài, phòng học thiếu ánh sáng nên nhiều khi phải dạy xuyên trưa để kịp chương trình.

Đánh giá quá trình chuyển đổi số tại địa phương, theo ông Châu Minh Nghĩa - Chủ tịch UBND xã Trà Leng, còn gặp nhiều khó khăn do điều kiện hạ tầng hạn chế. Một số thôn trên địa bàn chưa có đường ô tô, điện lưới quốc gia và sóng viễn thông, khiến việc tiếp cận công nghệ của người dân và các trường học gặp nhiều trở ngại. Trong bối cảnh đó, địa phương nỗ lực kết nối các nguồn lực để từng bước cải thiện điều kiện hạ tầng và hỗ trợ các trường học ứng dụng công nghệ trong dạy học.

Nhờ sự kết nối với các tổ chức xã hội, 2 năm trở lại đây, nhiều điểm trường lẻ của Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Trà Leng 1 như điểm trường Ông Thái được hỗ trợ lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời, đồng thời trang bị thêm máy chiếu, tivi, Wi-Fi và các thiết bị hỗ trợ dạy học. Đến nay, 10/11 điểm trường lẻ của trường có đủ các phương tiện để ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy, từng bước tiệm cận với điểm trường chính.

Tháng 10/2025, UBND xã Trà Tập (TP Đà Nẵng) phối hợp với các đơn vị tài trợ tổ chức khánh thành dự án “Đưa điện đến trường” tại điểm trường Tăk Pổ. Dự án được 3 đơn vị tài trợ với tổng kinh phí hơn 172 triệu đồng. Hệ thống được lắp đặt gồm pin năng lượng mặt trời trên mái nhà, pin lưu trữ, tủ điện và các thiết bị phụ trợ, bảo đảm cung cấp điện cho các thiết bị dạy học cơ bản tại điểm trường.

Không chỉ phục vụ hoạt động dạy học, nguồn điện từ hệ thống năng lượng mặt trời còn hỗ trợ sinh hoạt cho hàng trăm hộ dân sống gần khu vực điểm trường. Ngoài điểm trường Tăk Pổ, dự án được triển khai tại hai điểm trường Lăng Lương (thôn 7) và Ngọc Nầm (thôn 2), góp phần cải thiện điều kiện dạy học cho giáo viên, học sinh và phục vụ nhu cầu sinh hoạt của nhiều hộ dân lân cận.

Bồi dưỡng kỹ năng số cho giáo viên

Ông Lê Huy Phương - Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Trà Leng 1 nhìn nhận, đầu tư hạ tầng cho các điểm trường vùng sâu là điều kiện quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục. “Khi có điện, Internet và các thiết bị dạy học cơ bản, giáo viên mới có thể ứng dụng công nghệ thông tin trong soạn giảng và tổ chức bài học. Từ đó, học sinh dần được tiếp cận môi trường học tập số và hình thành những kỹ năng số ban đầu”, ông Phương cho biết.

Tại Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học & THCS Trà Vân, cùng với đầu tư hạ tầng, nhà trường chú trọng bồi dưỡng kỹ năng số cho đội ngũ giáo viên. Ông Nguyễn Khắc Điệp cho rằng, để chuyển đổi số thực sự đi vào lớp học, yếu tố quan trọng vẫn là năng lực sử dụng công nghệ của giáo viên, thiết bị chỉ là điều kiện ban đầu.

Hiệu trưởng nhà trường thừa nhận, kỹ năng công nghệ của nhiều giáo viên vùng cao đang trong quá trình hoàn thiện, chủ yếu thông qua tự học và các buổi tập huấn nội bộ. “Chúng tôi xác định chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của thiết bị mà quan trọng hơn giúp giáo viên biết sử dụng công nghệ trong dạy học, xây dựng hồ sơ sổ sách, kiểm tra - đánh giá”, ông Điệp nói.

Do điều kiện vùng núi xa trung tâm, việc tham gia các khóa đào tạo trực tiếp còn hạn chế. Vì vậy, nhà trường tận dụng các chương trình tập huấn trực tuyến do Bộ GD&ĐT tổ chức cho cán bộ quản lý và giáo viên cốt cán để giáo viên có cơ hội tiếp cận kiến thức mới. Để khắc phục việc thiếu hụt các khóa đào tạo bài bản, ông Điệp đã tự nghiên cứu đồng thời gửi tài liệu, chương trình tập huấn trực tuyến của Bộ GD&ĐT để giáo viên xem lại các bài giảng do chuyên gia trao đổi về ứng dụng công nghệ trong dạy học.

Trong sinh hoạt chuyên môn, các tổ dành thêm thời gian chia sẻ về cách thiết kế bài giảng điện tử, khai thác học liệu số và sử dụng các phần mềm hỗ trợ giảng dạy. Phong trào ứng dụng công nghệ trong dạy học của nhà trường nhờ vậy ngày càng lan tỏa. Một nữ giáo viên của trường vừa lọt vào Top 50 của cuộc thi về chuyển đổi số trong giáo dục toàn quốc khi tham gia vòng chung kết tại TP Hồ Chí Minh.

“Chúng tôi xác định chuyển đổi số không phải câu chuyện có thể làm ngay lập tức. Nhưng nếu từng bước chuẩn bị từ cơ sở vật chất, kỹ năng của giáo viên và cách tổ chức dạy học, học sinh sẽ dần tiếp cận được với phương pháp học tập mới”, ông Điệp nói.

Ở cấp địa phương, UBND xã Trà Leng cũng phối hợp với Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật - Đại học Đà Nẵng tổ chức các lớp tập huấn về trí tuệ nhân tạo (AI) cho cán bộ, công chức và giáo viên của các trường học trên địa bàn.

Các lớp tập huấn này nhằm giúp đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên tiếp cận những kiến thức cơ bản về trí tuệ nhân tạo, từ đó từng bước ứng dụng vào công việc chuyên môn và hoạt động dạy học. Việc nâng cao năng lực số cho giáo viên cũng được kỳ vọng sẽ góp phần hình thành kỹ năng số cho học sinh ngay từ trong nhà trường.

Trong thời gian tới, chính quyền địa phương tiếp tục định hướng đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực giáo dục. Tuy nhiên, để rút ngắn khoảng cách giữa các xã miền núi với khu vực trung tâm, địa phương cũng kiến nghị thành phố quan tâm đầu tư thêm hạ tầng viễn thông và công nghệ thông tin cho các vùng khó khăn.