Vòng đời mới của pin điện

Là thị trường xe điện lớn nhất thế giới, Trung Quốc đang đối mặt với áp lực xử lý lượng pin thải ngày càng tăng, đòi hỏi giải pháp hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường trong quá trình chuyển đổi xanh.

Làn sóng pin thải và áp lực quản lý

Trung Quốc hiện là thị trường xe điện lớn nhất thế giới, đồng thời giữ vai trò trung tâm trong sản xuất pin toàn cầu. Năm 2024, nước này chiếm hơn 70% sản lượng xe điện và hơn một nửa doanh số bán ra toàn cầu. Hai tập đoàn CATL và BYD kiểm soát gần 50% sản lượng pin xe điện thế giới. Quy mô phát triển nhanh khiến lượng pin hết hạn sử dụng gia tăng mạnh trong những năm tới.

Dự báo đến năm 2025, lượng pin thải bỏ tại Trung Quốc có thể đạt 1,04 triệu tấn và tăng lên khoảng 3,5 triệu tấn vào năm 2030. Nếu không được xử lý đúng cách, pin lithium-ion có thể rò rỉ kim loại nặng và hóa chất độc hại, gây ô nhiễm đất, nước và tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ.

Để ứng phó, hệ sinh thái tái chế đang mở rộng nhanh. Tính đến cuối năm 2025, gần 180.000 doanh nghiệp tham gia lĩnh vực này, song không ít cơ sở hoạt động thiếu tiêu chuẩn môi trường. Từ năm 2018, cơ quan quản lý đã công bố “danh sách trắng” các đơn vị đạt chuẩn; hiện có 156 doanh nghiệp được công nhận. Đồng thời, quy định mới yêu cầu theo dõi toàn vòng đời pin và tăng cường thu hồi lithium, cobalt, nickel.

Tái chế pin không chỉ giảm rủi ro môi trường, mà còn giúp Trung Quốc giảm phụ thuộc vào nguồn khoáng sản nhập khẩu, hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn bền vững trong ngành xe điện.

Tham vọng khép kín

Trong bối cảnh lượng pin thải gia tăng, các tập đoàn sản xuất pin và ô tô lớn tại Trung Quốc đang đóng vai trò nòng cốt trong việc xây dựng mô hình “vòng lặp khép kín”. Hiện, pin xe điện được xử lý theo hai hướng chính: Tái sử dụng cho các phương tiện hoặc thiết bị lưu trữ năng lượng, và tái chế vật liệu để thu hồi kim loại quý phục vụ sản xuất pin mới.

Nhiều hãng xe triển khai chương trình thu hồi pin thông qua hệ thống đại lý và cửa hàng 4S, cho phép khách hàng đổi pin cũ lấy ưu đãi khi mua xe mới. Cách làm này góp phần tăng tỷ lệ thu gom và giảm nguy cơ pin bị xử lý tự phát.

Nổi bật là hệ sinh thái của Guangdong Brunp Recycling Technology – công ty con của CATL. Brunp vận hành hơn 200 điểm tái chế, đáp ứng trên 50% nhu cầu xử lý pin xe điện trong nước, với công suất khoảng 120.000 tấn/năm và mục tiêu nâng lên một triệu tấn. Nhờ hệ thống tự động hóa, doanh nghiệp này có thể thu hồi trên 99% nickel, cobalt và mangan.

Trong khi đó, GEM ứng dụng công nghệ tháo dỡ thông minh và chiết xuất lithium chính xác cao, vận hành hơn 140 cơ sở trong và ngoài nước, hợp tác với hàng trăm nhà sản xuất ô tô và pin.

Ở cấp địa phương, các doanh nghiệp khởi nghiệp cũng tham gia chuỗi giá trị. Tại Thiên Tân, một số công ty đạt hiệu suất thu hồi lithium trên 90% và tái sử dụng linh kiện để sửa chữa xe cũ. Những mô hình này cho thấy pin thải không chỉ là chất thải nguy hại, mà còn là “mỏ đô thị” giàu tài nguyên nếu được quản lý đúng cách.

Ông Ma Youwei, quản lý thiết bị tại Công ty Pin Thiên Tân (Trung Quốc), cho rằng tái chế pin cần được nhìn nhận ở tầm chiến lược. Về bản chất, tái chế pin không chỉ là xử lý rác thải, mà là tái cấu trúc chuỗi cung ứng.

Khi kim loại thu hồi được đưa trở lại quy trình sản xuất pin mới, nhu cầu khai thác nguyên sinh sẽ giảm xuống, qua đó hạn chế tác động môi trường và những tranh cãi đạo đức liên quan đến khai thác tài nguyên.