Ở nơi đây, phù sa lắng lại ngày ngày, từ đời này qua đời khác; năm này qua năm khác, mùa này qua mùa khác nối tiếp nhau không bao giờ ngơi nghỉ. Bên cạnh những hàng bần xanh suốt mùa, đưa tấm lưng trần chắn mưa che gió; dầm chân trong màu nước đục ngầu để giữ bờ, giữ đất còn có những vạt mái dầm lặng lẽ nổi chìm cùng con nước ven bờ cùng nhau làm tròn phận sự giữ đất.
Cây mái dầm có tên gọi như vậy bởi hình dáng cọng lá giống với cây dầm dùng để bơi xuồng, ghe nơi vùng sông nước. Chiều dài của lá mái dầm ngắn hơn lá mái chèo; cả hai loài cây đều ưa thích mọc trên vùng đất sình lầy hoặc nơi cửa sông, cửa rạch luôn đầy ắp nước vỗ lao xao. Bản lá mái dầm to, có màu xanh nhạt khác với lá mái chèo thon dài, màu xanh thẫm hơn.
Chúng sinh sản bằng thân ngầm nên khi gặp sình non, chúng tha hồ sinh con đẻ cái; chẳng bao lâu đã phủ xanh bãi sình một màu mát mắt. Bên vàm sông lồng lộng gió, những cơn gió từ biển phóng 16 Số thứ Hai khoáng tràn về. Vì thế, dòng sông lớn thì luôn có những đợt sóng thi nhau đổ vào bờ.
Sóng dai dẳng, miệt mài đêm ngày; làm xói mòn bờ bao, gây sạt lở, gặm nhấm từng khúc sông bởi chân đất còn yếu. Những chùm rễ ngầm của mái dầm cắm sâu vào lòng đất; dù gió cuốn, dù sóng đánh dập dồn vẫn không nhấc nó nổi lên. Mái dầm bền bỉ, kiên gan dầm chân trong từng con nước lớn ròng, quyết “một tấc không đi, một ly không rời” như lòng dân người miền sông nước thời kháng chiến.
Đồng hành cùng những hàng bần vươn cao, vạt mái dầm lặng lẽ nơi mé sông, nơi “đầu sóng ngọn gió”; quên mình, thầm lặng giữ đất, giữ bờ. Nếu hàng ngàn rễ bần tua tủa, tạo nên những hàng rào thiên nhiên đón nhận phù sa, giữ lại hạt phù sa tươi mởn thì vạt mái dầm ôm ấp phù sa vào lòng, giữ chặt lấy nó, ôm ấp lấy nó đêm ngày.
Bãi phù sa non là nơi hội tụ, nơi sinh sôi nảy nở của biết bao loài thủy sinh. Những đàn thòi lòi mang những cặp kiếng bự quá cỡ; bò mà như bay trên mặt nước lắp xắp sình non. Đằng kia là mấy con còng gió với đôi càng đỏ sẫm, đang chạy lúp xúp đuổi theo con mồi muỗi nước.
Đâu đó có tiếng búng lách tách của mấy chú tôm; tiếng lội nước róc rách của lũ cá bống dừa từ vạt dừa nước theo con nước lớn vào chơi cùng hội… Cư dân của vạt mái dầm sống hòa thuận cùng với những chú ong bần làm tổ trên cành bần. Cả bãi sình non luôn rộn ràng tiếng lóc chóc, ồn ã của những cuộc đuổi nhau giữa các chú cá thòi lòi.
Thỉnh thoảng một trái bần chín rụng xuống, làm tung tóe mặt nước… Cả bọn giãn ra ẩn nấp. Không thấy động tĩnh gì, chúng lại xúm vào thưởng thức món bần chín vừa được cây bần hào phóng tặng… Nếu cây bần có điệu lý dễ thương: “Nước dưới sông con nước ròng nước lớn/ Anh thương người quá đỗi người ơi/ Bông bần rụng trắng chơi vơi/ Chiều nay đứng đợi bao lời nhớ thương” thì tôi tìm mãi vẫn không thấy điệu “lý mái dầm” hoặc một bài hát nào về cây mái dầm hiền lành, chân chất! Không sao! Cũng như con người miền Tây Nam Bộ chân chất, hiền lành; họ không muốn ai nói về mình nhiều.
Họ lặng thầm tất cả, hy sinh tất cả! Cũng như con người nơi đây, vạt mái dầm chỉ biết biếc xanh; chỉ biết sống dung dị, biết vươn mình mà sống để giữ yên bãi bờ, giữ yên sắc màu phù sa châu thổ…
