Trẻ em hiện nay ít đọc dù có nhiều sách văn học thiếu nhi đẹp, hay - Đấy là trăn trở của các diễn giả khi tham dự Tọa đàm “Văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ”.
Không ít băn khoăn
Nhà lý luận phê bình văn học Bùi Việt Thắng đưa ra sự lo ngại về vấn đề tiếp nhận của người đọc khi ông cho rằng nhiều người giảm hứng thú với sách, thậm chí không có thói quen đọc sách.
“Theo con số của các cơ quan chức năng, trung bình mỗi năm người Việt Nam đọc 4 cuốn sách, nhưng trong đấy có 2,8 cuốn là sách giáo khoa. Trong lúc mỗi người Nhật Bản, các nước châu Á trung bình đọc 20 cuốn sách/năm và một số nước khác như Israel, Đức, Mỹ, Nga… đều là những cường quốc đọc sách”, thầy Thắng cho biết.
Từ quan sát những năm qua, TS Trịnh Đặng Nguyên Hương thấy rằng, trẻ em hiện nay có quá ít khoảng trống về vật lý (thời gian) và tâm lý. Cụ thể, quỹ thời gian của các em bị phân bổ cho lớp học thêm, kỹ năng rồi chương trình chính khóa... nên gần như không còn thời gian để cầm tác phẩm văn học mà đọc.
Cùng với đó, các em không có những khoảng lặng về tinh thần để có thể chìm sâu vào cuốn sách, để có thể hoàn toàn đắm mình vào không gian của văn học. Đấy là cái thời của những đứa trẻ 7X, 8X với những năm tháng vô cùng hạnh phúc khi được hoàn toàn chìm vào cuốn sách, được đọc, được say mê, được buồn, được vui cùng những câu văn, dòng thơ.
“Trẻ em ngày nay không có khoảng trống về tâm lý, thời gian và tất cả những điều đó cộng với lại tốc độ sống nói chung của toàn xã hội rất gấp gáp nên khi về đến nhà các em thường rất mệt mỏi, không thể đọc sách được nữa, chứ không phải vì thiếu tác phẩm đẹp, hay”, bà Hương nhấn mạnh.
Ở góc độ người sáng tác, tác giả Phạm Thu Hà cho biết, khi cầm bút viết cho thiếu nhi, chị xác định đây là một cuộc chiến mà mình... thua. Lý do thua được chị đưa ra rất đỗi chân thực: “Tại vì làm sao mà tôi có thể chiến thắng với những nội dung hết sức hấp dẫn ở trên mạng xã hội. Từ những lứa tuổi còn rất nhỏ, trẻ đã cầm điện thoại lướt TikTok và quen với những content ngắn thì thật khó khiến các em ngồi một mình với quyển sách toàn là chữ cùng màu đen và trắng”.
Cần sự hỗ trợ từ phụ huynh
Bàn về giải pháp đưa sách đến với độc giả thiếu nhi, tác giả Thu Hà cho rằng vẫn có một hy vọng là sự hậu thuẫn từ phía các nhà xuất bản và người lớn. Song chị cũng lo lắng việc nhen mầm tình yêu với sách chưa bao giờ là dễ vì đây là thứ mà đến 60 - 70% phụ huynh đang thất bại khi muốn thực hiện, bởi vì làm một phụ huynh lười biếng và chiều chuộng con dễ dàng hơn rất nhiều so với việc làm một phụ huynh có kỷ luật và uốn nắn con nền nếp.
Chị dẫn chứng, chỉ như việc cho con ăn cơm, nếu đưa điện thoại thì sẽ dễ dàng hơn rất nhiều so với sự nỗ lực trò chuyện và nuôi dưỡng theo mong muốn được ăn tự nhiên của con trẻ. “Muốn các tác phẩm thành công thì thực tế cần phải có sự hỗ trợ từ phụ huynh bởi chính họ sẽ là người định hướng và chọn lựa thứ gì cho con đọc và thứ gì không nên cho con đọc. Vậy nên, ngoài cái nỗ lực của tác giả thì luôn cần có sự đồng hành của phụ huynh”, tác giả Thu Hà bày tỏ.
Đồng tình với quan điểm này, TS Nguyễn Thị Năm Hoàng, Phó Trưởng khoa Văn học, Trường Đại học KHXH&NV Hà Nội, cho rằng đây là câu chuyện chung của gia đình, xã hội chứ không phải là câu chuyện của riêng nhà văn.
“Bởi vì đúng là bây giờ làm phụ huynh lười, làm trẻ con lười dễ hơn rất nhiều vì có quá nhiều thứ hấp dẫn nhưng mà nó cũng ẩn chứa những nguy cơ làm mất đi năng lực đọc, và đặc biệt là đọc những thứ dài hơi, những thứ bổ ích nhưng cần sự kiên nhẫn từ văn chương”, cô Năm Hoàng nói.
Từ việc nhấn mạnh rằng văn học thiếu nhi luôn chứa đựng nhiều giá trị và luôn là vùng đất đẹp đẽ, đầy ánh sáng mà cả người lớn cũng như trẻ em có thể được đắm mình vào để mà hạnh phúc, để mà say mê, TS Trịnh Đặng Nguyên Hương mong rằng làm thế nào để có những khoảng trống cho trẻ em được đọc, được học và được tiếp thu với những tác phẩm văn học thiếu nhi.
Cụ thể hơn ở góc độ trường học, bà Hương đánh giá hiện nay các bài học đang thiên về việc phân tích, mổ xẻ tác phẩm văn học. Ví dụ như “Dế Mèn phiêu lưu ký” là tác phẩm kinh điển của văn học Việt Nam nhưng cách giảng dạy tác phẩm này ở trường phổ thông chưa hợp lý, nhất là sự phân tích quá nhiều, đến mức khiến cho trẻ em cảm thấy... “phát chán”.
“Với trường phổ thông, phải làm sao có những hoạt động thiết thực hơn như cho học sinh phản biện, tranh luận, gợi mở những góc nhìn phong phú, đa dạng và tạo những khoảng thời gian trống nhiều hơn, cùng với không gian đọc hạnh phúc thì các em sẽ yêu thích, quan tâm đến văn học thiếu nhi nhiều hơn”, TS Nguyên Hương gợi mở.
“Từ tọa đàm, chúng ta cùng nhìn lại diện mạo của văn học thiếu nhi, đồng thời là sự đối thoại giữa các chuyên gia, nhà phê bình với các góc viết trẻ cũng như với bạn đọc, để giúp cho chúng ta có một cái nhìn đa chiều về văn học thiếu nhi. Đồng thời qua đây cũng lắng nghe những suy nghĩ, tìm tòi và những nỗ lực sáng tạo của thế hệ tác giả mới, cũng như tìm hiểu về tâm tư và nhu cầu của độc giả trẻ hôm nay”, bà Vũ Thị Quỳnh Liên - Phó Giám đốc, Tổng biên tập Nhà xuất bản Kim Đồng
