Ươm mầm sáng tạo từ phòng học STEM

Từ nghị quyết đến hành động

Nghị quyết 71 đặt ra những yêu cầu mang tính chiến lược nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. Một trong những nội dung quan trọng được nêu rõ trong Nghị quyết 71 là “tập trung nguồn lực đầu tư xây dựng kiên cố hóa, hiện đại hóa trường, lớp học; bảo đảm đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị đạt chuẩn, đặc biệt chú trọng đầu tư các phòng học thực hành, trải nghiệm STEM/STEAM, không gian vui chơi, môi trường rèn luyện thể chất”.

Đây không chỉ là định hướng về hạ tầng, mà còn là tiền đề quan trọng để thay đổi cách dạy, cách học trong giáo dục phổ thông. Bám sát tinh thần đó, ngành Giáo dục Hưng Yên đã nhanh chóng cụ thể hóa bằng các kế hoạch, hướng dẫn và chỉ đạo xuyên suốt toàn hệ thống.

Không dừng lại ở các hoạt động mang tính phong trào, giáo dục STEM tại Hưng Yên đang từng bước đi vào nền nếp, gắn với đổi mới phương pháp dạy học, phát triển năng lực học sinh và đáp ứng yêu cầu của thời đại chuyển đổi số.

TS Nguyễn Viết Huy - Phó Trưởng phòng Giáo dục phổ thông (Sở GD&ĐT tỉnh Hưng Yên), cho biết cụ thể hóa Nghị quyết 71, đơn vị đã chủ động rà soát, điều chỉnh và bổ sung các kế hoạch liên quan nhằm định hướng cụ thể việc triển khai giáo dục STEM trong toàn ngành.

Minh chứng rõ nét là Công văn số 639/SGDĐT-GDPT định hướng cụ thể việc triển khai giáo dục STEM trong năm học 2025 - 2026 và Kế hoạch số 31/KH-SGDĐT ngày 15/2/2026 về tuyên truyền, quán triệt nội dung Nghị quyết tới toàn thể đội ngũ cán bộ, nhà giáo.

Theo TS Nguyễn Viết Huy, việc triển khai giáo dục STEM không tách rời chương trình chính khóa mà được tích hợp trực tiếp vào hoạt động dạy học trong nhà trường. “Tại các hội nghị giao ban định kỳ với cấp tiểu học, THCS, THPT, sở thường xuyên chỉ đạo các cơ sở giáo dục tổ chức hoạt động giáo dục STEM phù hợp với điều kiện thực tế, bảo đảm thiết thực, hiệu quả, tránh hình thức”, ông Huy nhấn mạnh.

Điểm nhấn trong hiện đại hóa hạ tầng là sự chung tay của các nguồn lực xã hội. Theo đó, ba trường: THPT chuyên Thái Bình, Trường THPT Bắc Đông Quan và THCS Hiệp Cường 1 đã tiếp nhận, đưa vào sử dụng phòng thực hành STEM do Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng quốc gia Việt Nam tài trợ.

Cùng đó, tại xã Nghĩa Trụ, phòng STEM và AI học đường của Trường Tiểu học và THCS Tô Hiệu, được đưa vào sử dụng từ cuối tháng 1/2026 do Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông phối hợp với Đoàn Thanh niên xã triển khai, góp phần nâng cao điều kiện, tạo chuyển biến rõ nét trong tổ chức dạy học STEM một cách bài bản.

Chuyển biến tích cực

Từ định hướng của ngành, các nhà trường đã chủ động triển khai giáo dục STEM với nhiều cách làm linh hoạt, sáng tạo. Điều dễ nhận thấy nhất là sự thay đổi trong không gian lớp học và phương pháp dạy học.

Phó Trưởng phòng Giáo dục phổ thông (Sở GD&ĐT tỉnh Hưng Yên) cho biết, sau thời gian triển khai, giáo dục STEM tại Hưng Yên đã ghi nhận những kết quả bước đầu đáng khích lệ. Theo thống kê, các trường THCS đã thực hiện khoảng 961 tiết dạy STEM, trong khi cấp THPT đạt khoảng 501 tiết.

Riêng ba đơn vị có phòng STEM hiện đại đã tổ chức khoảng 218 tiết học với gần 150 sản phẩm đa dạng như robot, nhà thông minh, mô hình năng lượng gió, tên lửa nước…

Một số đơn vị tổ chức ngày hội STEM với sự tham gia tích cực của giáo viên và học sinh toàn trường như: THPT chuyên Hưng Yên; THPT Vũ Tiên; Tiểu học, THCS và THPT Quách Đình Bảo.

“Những con số này không chỉ phản ánh quy mô triển khai, mà còn cho thấy sự chuyển biến trong tư duy dạy học tạo ra không khí hào hứng đối với học sinh và sự đồng hành, ủng hộ của các bậc phụ huynh”, ông Huy nhận định.

Tại Trường THPT chuyên Thái Bình, phòng học STEM hiện đại với các thiết bị như máy in 3D, robot, kính thực tế ảo đã tạo ra môi trường học tập mới. “Trước đây, trường có phòng lab phục vụ nghiên cứu khoa học nhưng chỉ như “xưởng cơ khí”, tập trung cho Robotics, chưa phải là không gian STEM đúng nghĩa. Từ khi có phòng STEM, điều dễ nhận thấy nhất là sự hứng thú của học sinh tăng lên rõ rệt”, thầy Nguyễn Thanh Sơn (giáo viên Trường THPT chuyên Thái Bình) chia sẻ.

Tại Trường Tiểu học, THCS và THPT Quách Đình Bảo (trực thuộc Trường Cao đẳng Sư phạm Thái Bình), ông Nguyễn Xuân Vinh - Hiệu trưởng nhà trường, khẳng định: Nhà trường xác định giáo dục STEM không phải là hoạt động phong trào, mà là giải pháp trọng tâm để thực hiện Chương trình GDPT 2018.

“Ngay từ khi thành lập năm 2022, nhà trường đã triển khai STEM ở tất cả cấp học. Sau khi Nghị quyết 71 được ban hành, việc triển khai càng được cụ thể hóa hơn với quan điểm đưa STEM trở thành “dòng chảy thường nhật” thay vì chỉ dừng lại ở các phong trào hay hội thi”, ông Vinh cho biết.

Theo ông Vinh, ban giám hiệu yêu cầu mỗi tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch riêng, giáo viên tích hợp STEM vào bài giảng, gắn kiến thức với thực tiễn và định hướng nghề nghiệp. Nhà trường cũng chú trọng bồi dưỡng giáo viên, tổ chức các câu lạc bộ STEM, sinh hoạt chuyên môn theo chủ đề.

“Cách làm này đã tạo ra chuyển biến rõ nét, giờ học trở nên sinh động, học sinh chủ động hơn, biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn, từng bước hình thành tư duy nghiên cứu và sáng tạo”, ông Vinh đánh giá.

Có chung nhận định, bà Đặng Thị Thu Hòa - Phó Hiệu trưởng Trường THPT Vũ Tiên, cho biết giáo dục STEM đã được triển khai thông qua các chuyên đề dạy học. Học sinh được trực tiếp trình bày sản phẩm, tham gia hoạt động trưng bày, qua đó nâng cao kỹ năng thuyết trình và làm việc nhóm.

Bên cạnh đó, nhà trường tham gia các cuộc thi nghiên cứu khoa học. Dù kết quả chưa cao, nhưng đã tạo nền tảng cho hoạt động nghiên cứu khoa học trong nhà trường.

Ở góc độ giáo viên, thầy Ngô Quý Đăng - giáo viên Toán, Trường Tiểu học, THCS và THPT Quách Đình Bảo, cho rằng một bài học STEM phải bắt đầu từ vấn đề thực tiễn, sau đó học sinh thiết kế giải pháp, chế tạo, thử nghiệm và đánh giá. Quy trình này giúp chuyển việc học từ thụ động sang chủ động.

Tương tự, cô Hoàng Thị Hải - giáo viên Hóa học, Trường THPT Vũ Tiên, ghi nhận sự thay đổi rõ nét. Theo cô, học sinh hào hứng, tích cực, sáng tạo hơn với các tiết học STEM. Các em không chỉ hoàn thành sản phẩm, mà còn biết cải tiến, nâng cao giá trị.

“Quá trình ‘thử – sai – điều chỉnh’ khi chế tạo sản phẩm giúp học sinh tự tin hơn, đồng thời tăng cường sự gắn kết giữa thành viên trong nhóm, giữa học sinh với thầy cô. Kỹ năng hợp tác, giao tiếp và làm việc nhóm vì thế cũng được cải thiện rõ rệt”, cô Hải chia sẻ.

“Điểm nghẽn” cần tháo gỡ

Nhìn vào thực tế triển khai tại Hưng Yên, có thể thấy Nghị quyết 71 đã khơi thông dòng chảy nguồn lực, tạo ra sự quan tâm đặc biệt của toàn xã hội đối với giáo dục STEM, nhất là trong việc đầu tư hạ tầng thực hành. Sự vào cuộc đồng bộ của cấp quản lý, nỗ lực của nhà giáo và sự đồng thuận của phụ huynh đã tạo nền tảng thuận lợi để STEM từng bước đi vào chiều sâu.

Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu lạc quan, việc hiện thực hóa mô hình này đang đối mặt với không ít rào cản hệ thống. Theo TS Nguyễn Viết Huy, khó khăn lớn nhất hiện nay là sự thiếu đồng bộ về cơ sở vật chất; số lượng phòng học STEM đạt chuẩn còn khá khiêm tốn so với nhu cầu thực tế. Cùng đó, nguồn nhân lực giáo dục – yếu tố then chốt của đổi mới – vẫn chưa được đào tạo bài bản và chuyên sâu về phương pháp STEM trên diện rộng.

“Việc thiếu một khung nội dung và phương pháp áp dụng thống nhất ở quy mô quốc gia đôi khi dẫn đến sự lúng túng trong công tác chỉ đạo của cơ quan quản lý lẫn khâu tổ chức thực hiện tại cơ sở”, ông Huy nhận định.

Ở góc độ đơn vị trực tiếp giảng dạy, bà Đặng Thị Thu Hòa – Phó Hiệu trưởng Trường THPT Vũ Tiên, chia sẻ thêm về những áp lực thực tế. Do thiếu không gian và thiết bị chuyên dụng, việc dạy học STEM chủ yếu phải lồng ghép giữa lý thuyết trên lớp và thực hành ngoài giờ, gây ảnh hưởng đến hiệu quả tiếp thu.

Đồng quan điểm này, thầy Ngô Quý Đăng chỉ ra áp lực thời gian là rào cản trực tiếp. Một tiết học thông thường khó có thể đáp ứng trọn vẹn quy trình STEM vốn đòi hỏi chuỗi hoạt động từ nghiên cứu, chế tạo đến thử nghiệm. Hệ quả là nhiều dự án của học sinh dừng lại ở mức dang dở hoặc chưa đạt độ hoàn thiện như kỳ vọng.

Bên cạnh đó, thách thức về kiến thức liên môn cũng là bài toán khó. Một sản phẩm STEM đòi hỏi sự hội tụ kiến thức từ Toán, Lý, Hóa đến Sinh học. Trong bối cảnh chương trình mới cho phép học sinh lựa chọn môn học, không phải em nào cũng có nền tảng kiến thức đa diện để thực hiện dự án phức tạp. Điều này vô hình trung tạo áp lực buộc học sinh phải tự học, tự nghiên cứu với cường độ cao, trong khi quỹ thời gian cho các môn học chính khóa vẫn chiếm tỷ trọng lớn.

Để STEM đi vào thực chất

Giáo dục STEM không chỉ là một xu hướng, mà là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh phát triển khoa học – công nghệ và chuyển đổi số. Việc đưa STEM vào thực chất sẽ góp phần hình thành thế hệ học sinh có tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng với tương lai.

Theo Phó Trưởng phòng Giáo dục phổ thông (Sở GD&ĐT tỉnh Hưng Yên) Nguyễn Viết Huy, thời gian tới, sở sẽ tiếp tục chỉ đạo các cơ sở giáo dục thực hiện có hiệu quả các nội dung giáo dục STEM, ngày hội STEM phù hợp với điều kiện của địa phương sao cho hiệu quả, tránh lãng phí và hình thức. Đặc biệt, chỉ đạo các trường khai thác tối đa và nhân rộng các mô hình phòng học STEM hiện có, kiên quyết tránh tình trạng hình thức, lãng phí.

Tuy nhiên, từ góc độ cơ sở, ông Nguyễn Xuân Vinh - Hiệu trưởng Trường Tiểu học, THCS và THPT Quách Đình Bảo, thẳng thắn chỉ ra “nút thắt” cần tháo gỡ: “Dù đã xác định STEM là hoạt động thường xuyên trong kế hoạch giáo dục, nhưng việc thiếu phòng học chuyên dụng khiến chúng tôi vẫn gặp khó trong khâu tổ chức đồng bộ. Hiện nay, hoạt động này phụ thuộc nhiều vào sự chủ động của giáo viên và nguồn xã hội hóa, gây khó khăn cho việc triển khai đại trà”.

Đồng quan điểm, cô Hoàng Thị Hải chia sẻ, bên cạnh hạ tầng, cơ chế về thời lượng và kinh phí trải nghiệm là yếu tố quyết định. “Giáo viên cần được tạo điều kiện trao đổi, học hỏi từ các mô hình triển khai hiệu quả để nâng cao năng lực tổ chức dạy học, giúp học sinh thực sự được ‘nhúng mình’ vào môi trường khoa học thay vì chỉ học lý thuyết”, cô Hải nhấn mạnh.

Để giáo dục STEM không dừng lại ở mức độ “thí điểm” mà thực sự trở thành hoạt động đại trà, thực chất, các cấp quản lý và nhà trường đề xuất nhiều giải pháp mang tính chiến lược:

Thứ nhất, kiên trì mục tiêu hiện đại hóa hạ tầng theo đúng tinh thần Nghị quyết 71. Trong đó, ưu tiên nguồn lực xây dựng các phòng học STEM chuyên dụng, không gian trải nghiệm và phòng thí nghiệm đạt chuẩn. Đây là nền tảng vật chất then chốt để chuyển hóa từ dạy học lý thuyết sang thực hành sáng tạo.

Thứ hai, tập trung phát triển “máy cái” – đội ngũ nhà giáo. Việc bồi dưỡng không chỉ dừng lại ở lý thuyết, mà phải nâng cao năng lực thực chiến trong thiết kế bài học liên môn và vận dụng công nghệ số vào giảng dạy.

Thứ ba, linh hoạt trong quản trị kế hoạch giáo dục. Các nhà trường cần chủ động điều chỉnh thời lượng học tập, tạo “khoảng thở” cho các hoạt động nghiên cứu, trải nghiệm. Đồng thời, cần đẩy mạnh xã hội hóa, huy động nguồn lực từ các doanh nghiệp, tổ chức công nghệ để hỗ trợ thiết bị và chuyên gia.

Quyết tâm đổi mới bứt phá

Trước yêu cầu phát triển, ngành Giáo dục Hưng Yên xác định mục tiêu đến năm 2030, hệ thống giáo dục phải được chuẩn hóa và hiện đại hóa toàn diện. Mục tiêu then chốt là 100% phòng học được kiên cố hóa; hầu hết trường phổ thông đạt chuẩn quốc gia và 100% đội ngũ cán bộ, giáo viên đạt chuẩn quy định.

Đặc biệt, chỉ số về chất lượng đào tạo được đặt ra rất cụ thể: Ít nhất 90% học sinh tốt nghiệp THPT đủ năng lực học tập bậc cao hoặc tham gia thị trường lao động. Trong đó, tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ đạt từ 40 - 45%; riêng nhóm nhân lực có kỹ năng công nghệ cao chiếm khoảng 25%. Đáng chú ý, sinh viên các ngành STEM được kỳ vọng chiếm trên 35% tổng số sinh viên đại học, cao đẳng.

Tầm nhìn đến năm 2045, Hưng Yên hướng tới nền giáo dục tiên tiến, hội nhập quốc tế, hình thành nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn vững vàng, tác phong công nghiệp, đủ sức cạnh tranh trong khu vực và quốc tế.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, ông Phạm Đồng Thụy - Giám đốc Sở GD&ĐT, cho biết ngành sẽ tập trung vào một số giải pháp trọng tâm như: Ưu tiên đầu tư cho giáo dục, xây dựng hệ thống trường học thông minh với hạ tầng công nghệ hiện đại, phòng học ngoại ngữ, phòng thí nghiệm, phòng STEM đạt chuẩn; đẩy mạnh xã hội hóa, thu hút nguồn lực từ doanh nghiệp và hợp tác công – tư.

Cùng đó, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa; có cơ chế thu hút nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực mũi nhọn.

Theo ông Phạm Đồng Thụy, ngành Giáo dục sẽ tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp dạy học gắn với thực tiễn, chú trọng giáo dục STEM, kỹ năng số và tư duy sáng tạo; coi chuyển đổi số là đột phá chiến lược để nâng cao chất lượng giáo dục và hiện đại hóa quản trị nhà trường. Đồng thời, tăng cường định hướng nghề nghiệp, giáo dục khởi nghiệp gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và mở rộng hợp tác, liên kết đào tạo quốc tế.