Bằng một cách làm đơn giản mà thông minh, Hàn Quốc - đất nước từng đối mặt với khủng hoảng rác thực phẩm từ nửa cuối thế kỷ XX, khi dân cư thành thị bùng nổ - đã khiến vấn nạn đau đầu này biến mất. Giờ đây, cách làm của họ đang được nhiều nơi muốn học hỏi và áp dụng, trong đó có New York (Mỹ), một trong những thành phố xa hoa bậc nhất thế giới.
Tham vọng lớn
Chỉ khoảng một thập kỷ sau khi tách khỏi Triều Tiên và thành lập quốc gia riêng, Hàn Quốc bước vào thời kỳ công nghiệp hóa mạnh, kéo theo sự gia tăng chóng mặt của cư dân thành thị. Khi dân cư dồn ngày càng nhiều vào thành phố, lượng rác thải sinh hoạt nói chung và rác thực phẩm nói riêng bùng nổ. Chẳng bao lâu, các bãi chôn lấp rơi vào tình trạng quá tải.
Thập niên 1990, Hàn Quốc rơi vào khủng hoảng rác đô thị và buộc phải thay đổi công tác quản lý, nhất là quản lý rác thực phẩm. Chính phủ đặt mục tiêu không còn rác thực phẩm và lập tức hành động. Trước hết, họ áp dụng quy định tính phí xử lý rác thực phẩm theo khối lượng; sau đó bắt buộc phân loại, cấm chôn lấp, cấm xả nước rỉ ra đại dương...
Song song với các quy định khắt khe, Hàn Quốc thí điểm thùng rác thông minh. Từ năm 2010, thùng rác tích hợp công nghệ RFID được đặt khắp phố phường. Người dân đô thị mang rác thực phẩm hằng ngày hoặc hằng tuần đến đổ; công ty xử lý rác thu gom theo lịch và chở về nhà máy.
Theo báo cáo của chính phủ Hàn Quốc, tính đến năm 2025, cả nước đã lắp đặt khoảng 152 nghìn thùng rác thông minh. Nhờ đó, 97% rác thực phẩm được thu gom, đưa đất nước tiến gần mục tiêu không rác thải thực phẩm.
Thử nghiệm táo bạo
Chôn lấp rác thực phẩm chỉ là giải pháp tạm thời: vừa chiếm diện tích đất, vừa gây hại môi trường. Rác thực phẩm bị vùi trong điều kiện thiếu oxy sẽ giải phóng methane – khí nhà kính nguy hiểm có khả năng giữ nhiệt mạnh hơn carbon dioxide 80 lần và tồn tại suốt 20 năm. Nước rỉ từ rác thực phẩm vừa bốc mùi hôi thối vừa chứa chất độc hại; khi ngấm vào đất làm nhiễm độc đất, khi hòa vào nước làm ô nhiễm nguồn nước.
Thay vì chôn lấp, Hàn Quốc chọn cách hiệu quả hơn: biến rác thực phẩm thành năng lượng. Họ coi đây là tài nguyên tái chế và hình thành vòng xử lý khép kín.
Nhà máy xử lý rác thực phẩm ở Hàn Quốc là lò phản ứng sinh học. Quá trình này cũng tạo ra khí methane, nhưng khí được thu gom thay vì thải ra ngoài và chuyển hóa thành điện. Hiện Hàn Quốc có hơn 340 cơ sở tái chế rác thực phẩm; mỗi cơ sở sản xuất đủ điện sinh hoạt cho khoảng 6 nghìn hộ.
Với điện từ rác thực phẩm, Hàn Quốc giảm nhu cầu điện từ nhiên liệu hóa thạch. Năm 2024, chính phủ đặt mục tiêu thay thế lượng điện hóa thạch trị giá khoảng 230 tỷ won bằng điện từ rác thực phẩm, kỳ vọng hoàn tất vào cuối năm 2026.
Thách thức và triển vọng
Điện từ rác thực phẩm là nguồn năng lượng đa lợi nhưng vẫn mắc một thách thức lớn: chi phí vận hành rất cao. Ngoài phí thu gom do cư dân đóng, chính phủ Hàn Quốc còn phải chi thêm hơn 600 tỷ won cho công tác quản lý rác đô thị, để giải quyết cả rác thực phẩm lẫn các loại rác khác.
Dù tốn kém, Hàn Quốc đang đạt những bước tiến đáng kể trong tái chế rác thực phẩm. Các quan chức nước này kỳ vọng điện từ rác thực phẩm sẽ là bước ngoặt lớn; và New York – một trong những thành phố xa hoa nhất thế giới – đã quyết định học theo. Từ tháng 10/2024, cư dân New York phải phân loại rác, để riêng rác thực phẩm vào thùng chuyên dụng hoặc vật chứa có dán nhãn, nắp đậy kín, đặt ra lề đường để công ty xử lý rác thu gom.
Sở Vệ sinh thành phố New York nghiêm khắc thực hiện chiến dịch xử lý rác thực phẩm thông minh. Cơ quan này trực tiếp gặp gỡ, vận động từng hộ dân và xử phạt thẳng tay các hành vi không tuân thủ quy định mới.
Khác với Hàn Quốc, New York không tái chế rác thực phẩm thành điện mà làm thành phân bón, khí sinh học và chế phẩm sinh học. Thành phố có hai nhà máy xử lý rác thực phẩm: Cơ sở Ủ phân Hữu cơ Staten Island (biến rác thành phân bón) và Cơ sở Thu hồi Tài nguyên Nước thải Newtown Creek (biến rác thành khí biogas và chế phẩm sinh học).
Trên khắp 5 quận, New York lắp đặt hơn 400 thùng rác thực phẩm thông minh. Các thùng này chạy bằng năng lượng mặt trời, cho phép người dân sử dụng miễn phí qua ứng dụng trên điện thoại di động.
Tổng kết năm 2025, New York tái chế được khoảng 140 nghìn tấn rác thực phẩm. So với các năm trước, đây là con số đáng ghi nhận, nhưng mới chiếm 9% tổng lượng rác thực phẩm toàn thành phố (gần 1,5 triệu tấn), còn cách rất xa tỷ lệ 97% của Hàn Quốc.
“Chúng tôi vẫn còn chặng đường dài ở phía trước”, Steven Cohen, giám đốc chương trình Quản lý Bền vững, thừa nhận. Ông vừa ngưỡng mộ Hàn Quốc, vừa kỳ vọng nâng cao nhận thức của cư dân New York để việc tái chế rác thực phẩm phát triển nhanh mạnh hơn.
