Những niềm vui của muôn loài bừng thức từ sớm Xuân để bắt đầu bước vào lao động, học tập… hăng say, rộn ràng được nhà thơ Võ Quảng ghi lại bằng thơ trong tập “Ai dậy sớm”. Đó chính là quà mới thân thương, dí dỏm, sinh động mà khẽ khàng nhắn nhủ nhiều điều quý giá.
Hân hoan đón Xuân
“Ai dậy sớm” tập hợp 29 bài thơ của Võ Quảng (1920 - 2007), trong đó có nhiều thi phẩm in trong sách giáo khoa và được nhiều thế hệ yêu thích, ghi nhớ như: “Mầm Non”, “Anh Đom Đóm”, “Mời vào”, “Ai dậy sớm”… Bài “Mầm Non” được chọn mở đầu tập thơ, mang thi tứ quen thuộc của niềm hồi hộp chờ đón mùa Xuân đến:
“Dưới vỏ một cành bàng
Còn một vài lá đỏ
Một Mầm Non nho nhỏ
Còn nằm nép lặng im…”.
Mỗi bài thơ của Võ Quảng thường giống như một câu chuyện kể về sự vật, sự việc. Câu chuyện của “Mầm Non” cũng được bắt đầu từ lời giới thiệu sự xuất hiện của nhân vật chính bằng quan sát rất đỗi tinh tế “Mầm Non nho nhỏ”, “nằm nép lặng im”.
Với thủ pháp nhân hóa, “góc nhìn” được dịch chuyển qua đôi mắt lim dim “Cố nhìn qua kẽ lá” của Mầm Non, từ đó đem đến khung cảnh phập phồng trong im ắng và hồi hộp chờ Xuân. Kìa là mây bay, mưa phùn. Kia là rừng cây thưa lá “chỉ cội với cành”. Đấy là chú thỏ phóng nhanh và núp bụi vắng: “Và tất cả im ắng/ Từ ngọn cỏ làn rêu…”.
Sau những ngày yên lặng “nín thở” chờ đợi ấy, chỉ cần chờ một tiếng chim kêu “Xuân đến” là muôn loài bừng thức: Suối thì “róc rách reo mừng”, chim muông thì “nổi hát ca”. Hòa vào đó, Mầm Non cũng lập tức vươn mình đứng dậy, thay tấm áo mới xanh biếc:
“Vội bật chiếc vỏ rơi
Nó đứng dậy giữa trời
Khoác áo màu xanh biếc”.
Sự kỳ diệu này của mùa Xuân được tác giả tổng kết trong bài “Bốn người” - mà mỗi “người” chính là mỗi mùa Xuân - Hạ - Thu - Đông. Trong đó, người thứ nhất chính là mùa Xuân: “Vươn vai lên trước/ Rải khắp đất trời/ Chồi lộc xanh tươi/ Sắc màu rực rỡ”. Bởi vậy mà vạn vật luôn ngóng chờ mừng Xuân đến, điển hình như ở “Phải chung màu lại” có cuộc hội ngộ của các loài chim để họa bức tranh đất nước vào Xuân đang hiển hiện lung linh:
“Non sông óng mượt
Hoa gấm, lụa tơ
Đất là bài thơ
Trời là điệu nhạc”.
Vậy nhưng, khi cùng bắt tay vào việc thì những người bạn ấy mới giật mình trong khi cảnh vật “lung linh nghìn sắc” mà mỗi loài chỉ có một màu như Quạ “chỉ một màu mực”, Vàng Anh “chỉ có màu vàng”, Bói cả “chỉ toàn màu lục”, Cổ Đỏ “chỉ có cục son”... Cuối cùng, lời giải được anh Bách Thanh tìm thấy và thật đơn giản: “Muốn vẽ nên tranh/ Phải chung màu lại”. Nhờ đó mà bức tranh mùa Xuân được hoàn thành thật tuyệt mỹ:
“Như một điệu nhạc
Năm đó mùa Xuân
Nghìn sắc tưng bừng
Vào tranh tuyệt đẹp”.
Khẽ khàng nhắn nhủ
Cùng với việc kể câu chuyện các loài chim hoàn thành bức tranh mùa Xuân, bài thơ “Cùng chung màu lại” còn gửi gắm lời nhắn nhủ ý nghĩa: Mỗi loài có thể làm nên bức tranh từ màu sắc của riêng mình. Nhưng với mùa Xuân “muôn sắc, muôn màu” thì cần sự hợp lại.
Bởi vậy, cùng với việc phát huy nét riêng để tạo khác biệt thì còn phải biết hòa điệu thực hiện những tác phẩm lớn cho quê hương, đất nước. Trong cuộc sống hàng ngày và học tập cũng vậy, rất cần một tinh thần đoàn kết, chung sức đồng lòng trước nhiệm vụ quan trọng.
Có thể thấy, từ những câu chuyện nhỏ xinh được viết thành thơ trong “Ai dậy sớm”, tác giả luôn gửi gắm những lời nhắn nhủ nhỏ nhẹ mà sâu sắc như thế. Như ở “Chị Chổi Tre”, “Anh Đom Đóm”, “Một làn nước mát”, “Gió”, “Báo mưa”, “Ngàn sao làm việc”… là ca ngợi tinh thần lao động không ngại khó và hữu ích. Khi đã bắt tay vào việc thì tất cả đều làm hết sức mình và chỉ nghỉ ngơi lúc công việc đã chu toàn: “Mọi việc chu tất/ Gió mới nghỉ ngơi/Gió vào im hơi/Trong cây ngủ thiếp” (Gió).
Còn với “Cò biết ở sạch” là lời nhắn về việc chăm chỉ kiếm sống và vệ sinh sạch sẽ; hay bí quyết chăm sóc sức khỏe để cơ thể luôn khỏe mạnh của “Chú voi con”: “Hỏi voi bí quyết/ Sức khỏe nhờ đâu? Voi cười bấy lâu/Tôi chăm thể dục”. Bài “Cóc và Châu Chấu Voi” lại có lời nhắn nhủ về đức tính khiêm tốn, không nên chưa biết gì về người khác mà đã vội chế giễu.
Ở bài “Vì sao Thông vi vu” không chỉ đem đến cách lý giải về tiếng vi vu rất dí dỏm, mà còn có lời nhắn gửi về sự đoàn kết, cộng sinh đầy thân tình. Chuyện là, dù Sóc được ở trong hốc cây thông rất ấm áp nhưng lại khó ngủ vì tiếng khỉ gào, vượn hú. Thấy vậy, Thông liền cất tiếng ru vi vu giúp người bạn có được giấc ngủ ngon lành:
“Cứ theo làn điệu cũ
Thông ru mãi thành quen
Quên ngủ và quên ăn
Luôn vi vu, ru mãi”…
Hoặc như những tình bạn đẹp cũng được dễ dàng gắn kết có khi chỉ cần một tiếng gõ cửa như trong “Mời vào”. Sự gắn kết này để tăng thêm sức mạnh cộng đồng và cùng làm những việc hữu ích cho cuộc đời: “Cùng soạn sửa/Đón trăng lên/Quạt mát thêm/ Hơi biển cả/Reo hoa lá/Đẩy buồm thuyền…/Đi khắp miền/Làm việc tốt”.
Đặc biệt, tập thơ khép lại bằng lời nhắn nhủ từ “Ai dậy sớm” thật ý nghĩa hơn bao giờ hết khi vang lên trong những ngày khởi đầu của mùa Xuân. Đó cũng là tiếng thúc giục để mỗi người, nhất là người trẻ hãy chủ động, tự tin bước vào hành trình mới đang đón chờ phía trước: “Cả vừng đông…/Cả đất trời… Đang chờ đón!”.
