Úm ba la…
Phát Dương là một nhà văn trẻ rất có duyên với những tác phẩm viết cho thiếu nhi. Anh có nhiều đầu sách nhận được sự yêu quý của bạn đọc như: “100 cửa sổ”, “100 chiếc ghe”, “Xứ nước”,… Nhất là tập truyện “Bà phù thủy đi mua ve chai” đoạt giải Tư Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ Nhất (2023 - 2025).
Có lẽ ngay từ đầu khi chạm vào tựa “Bà phù thủy đi mua ve chai” nhiều người phải dừng lại ít phút để suy ngẫm. Hình ảnh phù thủy thường đi cùng với bí ẩn, phép thuật nhưng nhà văn Phát Dương lại gắn liền với công việc rất bình thường “mua ve chai”. Và cũng chính từ hình ảnh có phần… lạ đời ấy đã mở ra biết bao nhiêu câu chuyện hấp dẫn.
Những câu chuyện trong “Bà phù thủy đi mua ve chai” đều được kể ở phía trước căn nhà đơn sơ của bé Phúc. Bà phù thủy sau khi dừng chân, bỏ gánh ve chai xuống, ngồi bên cậu bé Phúc nghe bé chia sẻ những câu chuyện cuộc sống hằng ngày, bà kể những câu chuyện như một lời động viên, một lời khuyên. Khi bé Phúc không chịu ăn những món mình không thích, bà phù thủy nhanh trí kể câu chuyện “Hiệp sĩ đói bụng”.
Một chàng hiệp sĩ rất giỏi, có nhiệm vụ bảo vệ dân làng nhưng vì quá kén ăn nên đang đánh nhau với quái vật thì bị đói bụng và thua cuộc, kết cục dân làng đều bị bắt. Cậu bé Phúc hay trốn mẹ đi tập bơi ngoài mé sông với chúng bạn. Vì lo lắng cho con nên mẹ cậu đã nói “dưới sông có con ma da”.
Cũng từ đó bà phù thủy lại có câu chuyện “Con bạch tuộc hung hăng”. Đó là một trận quyết đấu giữa con bạch tuộc và bà phù thủy hồi trẻ. Bạch tuộc vốn sống ẩn dưới lòng sông, tối đến xem có ai đến gần mé nước liền tìm cách kéo xuống và biến thành những tảng đá. Ngày nó càng lộng hành, phá phách. Để trừng trị nó, cô phù thủy đã tìm cách cắt hết xúc tu, nó sợ hãi trốn biệt dưới đáy sông tuy nhiên thỉnh thoảng vẫn kéo con nít xuống nước vì chúng nhẹ hều.
Cậu bé Phúc sau khi nghe xong, thấy mẹ không cho đi tập bơi một mình cũng… có lý. Và cậu cũng biết cách phải làm sao khi bạn bè “bị ma da kéo chân” cũng như bản thân sẽ biết bơi nhanh thôi nếu thường xuyên đọc thần chú và đặt niềm tin trong đó.
Cái hay trong “Bà phù thủy đi mua ve chai” chính là cách dẫn dắt của Phát Dương. Đang là những câu chuyện rất đời thường chỉ sau câu “úm ba la” bà già đi mua ve chai đã kể được câu chuyện mang màu sắc kỳ bí nhuốm màu cổ tích, thần thoại. Có câu chuyện là sự giao tranh giữa cái thiện và cái ác.
Cũng có những câu chuyện chỉ nhẹ nhàng là cách ứng xử trong cuộc sống, thể hiện tình yêu thương với những người xung quanh. Chú sóc con đơn giản nghĩ hạt dẻ mình kiếm rất dễ dàng nên bán giá rất thấp so với mọi người xung quanh. Nhưng sau khi hiểu rõ như vậy là “bán phá giá” làm ảnh hưởng rất nhiều đến cư dân trong rừng, sóc đã phải điều chỉnh lại giá cả cho phù hợp (Sóc con bán giá thấp).
Sức mạnh chữa lành của trí tưởng tượng
Hai người bạn cách biệt nhau về tuổi tác và vốn sống nhưng cùng có chung niềm đam mê kể chuyện. Một bà già mua ve chai hiền khô và một cậu bé ngây thơ, hồn nhiên cùng nhau bước vào thế giới nhiệm màu.
Phúc có lẽ là niềm vui, hạnh phúc và sự an ủi, vỗ về của tuổi già trong hành trình mưu sinh khá vất vả và cô đơn. Còn bà phù thủy chính là người luôn biết xuất hiện đúng lúc, động viên, khuyến khích và giúp cậu hiểu, yêu và trân trọng từ những điều nhỏ bé trong cuộc sống.
Khi Phúc bị con chó nhà hàng xóm cắn, bé đã sợ mẹ lo lắng nên không dám nói ra. Bà phù thủy nhẹ nhàng đến bên kể cho nghe câu chuyện “Cậu bé người sói”. Một cậu bé có nhiệm vụ canh giữ tháp ánh sáng trong một lần đánh nhau với sói nên bị cắn nhưng cậu bé đã giấu chuyện vết thương. Sau cùng cậu biến thành người sói.
Nghe tới đây bé Phúc hốt hoảng và hiểu rằng mình cần phải báo ngay cho mẹ. Hay khi Phúc phát hiện mẹ cố tình bỏ đá vào trong thiếc để bán được nhiều tiền đã rất buồn bã, thất vọng và phải đấu tranh rất nhiều rằng có nên nói ra hay không thì lời lý giải “rất có lý” và câu chuyện “Người mẹ thương con” như vực cậu đứng dậy để tiếp tục tin rằng trên đời này tất cả các bà mẹ đều tốt.
Trong “Bà phù thủy đi mua ve chai” Phát Dương cũng đề cập đến sự phát triển tâm hồn, khúc mắc của lứa tuổi thiếu nhi. Phải làm sao để nuôi dưỡng ước mơ, làm sao để cảm giác hạnh phúc kéo dài, bỏ mặc cảm về hoàn cảnh gia đình trước bạn bè,… Và bao giờ cách giải đáp Phát Dương cũng rất đơn giản, rất trẻ con.
Muốn hạnh phúc thì phải luôn cố gắng, lúc nào mệt thì nghỉ rồi lại cố gắng tiếp. Một cái cây cần chăm bón mới sống được. Những mối quan hệ cần giữ gìn. Như tình cảm, chúng ta cần vun đắp. Cũng dễ dàng nhận thấy, những câu chuyện đều kết thúc có hậu.
Đó có thể là cái kết bà già mua ve chai kể, cũng có thể là lựa chọn của cậu bé Phúc khi kết thúc câu chuyện. Những người bị bạch tuộc kéo xuống nước thì sẽ được giải cứu (Con bạch tuộc hung hăng), cậu bé người sói thì nhờ uống thuốc mà biến lại thành người bình thường (Cậu bé người sói) và người mẹ sẽ được bà phù thủy niệm chú sống lại (Người mẹ thương con).
Điều đó hoàn toàn phù hợp với tâm lý cũng như mong ước của lứa tuổi thiếu nhi, luôn nhìn thấy và tìm kiếm những điều đẹp đẽ ở cuộc sống. Bài học cuộc sống nhờ vậy mà được người đọc cảm nhận nhẹ nhàng qua câu chữ.
Mở “Bà phù thủy đi mua ve chai” sẽ là một thế giới nhiệm màu, lấp lánh niềm vui, niềm tin vào cuộc sống và khi khép lại nó đọng trong lòng là sự ấm áp của tình mẹ con, tình người. Cuốn truyện này rất phù hợp với những buổi cùng nhau đọc truyện của các gia đình vào mỗi buổi tối.
