Từ SEA Games đến ASIAD: Bơi Việt Nam đang ở đâu?

Những con số thành tích, sự phụ thuộc vào vài gương mặt mũi nhọn và khoảng cách với các cường quốc bơi lội đang đặt ra câu hỏi cốt lõi: Bơi Việt Nam thực sự đang đứng ở đâu khi bước ra sân chơi châu lục?

Định hình thế hệ mới

Trong bối cảnh bơi lội Đông Nam Á đang chuyển mình mạnh mẽ, với sự trỗi dậy rõ rệt của chủ nhà Thái Lan, Philippines và một Singapore vẫn duy trì vị thế vượt trội, đội tuyển bơi Việt Nam vẫn cho thấy bản lĩnh và chỗ đứng tại SEA Games 33.

Bên cạnh các gương mặt trụ cột tiếp tục hoàn thành vai trò dẫn dắt, điểm nhấn đáng chú ý nhất của bơi Việt Nam tại kỳ Đại hội năm 2025 chính là sự tiến bộ rõ ràng, mang tính thuyết phục của lớp kình ngư trẻ. Khép lại các nội dung thi đấu tại bể bơi trong nhà, đội tuyển bơi Việt Nam giành tổng cộng 25 huy chương, gồm 6 Huy chương Vàng, 9 Huy chương Bạc và 10 Huy chương Đồng.

Thành tích này đến từ 20 nội dung trong tổng số 38 nội dung của môn bơi, qua đó cơ bản đáp ứng mục tiêu đề ra trước giải, khi chỉ tiêu ban đầu được xác định trong khoảng từ 5 - 7 Huy chương Vàng.

Những tấm Huy chương Vàng đến từ các gương mặt quen thuộc lẫn nhân tố mới. Nguyễn Huy Hoàng tiếp tục khẳng định đẳng cấp ở cự ly 1.500m tự do; Phạm Thanh Bảo tạo dấu ấn và thống trị với cú đúp vàng 100m và 200m ếch.

Bên cạnh đó, Trần Hưng Nguyên giành Huy chương Vàng ở nội dung 200m hỗn hợp, Nguyễn Quang Thuấn chiến thắng ở 400m hỗn hợp. Tấm Huy chương Vàng còn lại đến từ nội dung 4x200m tiếp sức hỗn hợp nam, với sự góp mặt của Nguyễn Huy Hoàng, Trần Hưng Nguyên, Nguyễn Quốc Trần Văn và Nguyễn Viết Tường.

Trong số Huy chương Vàng nói trên, điểm nhấn chuyên môn rõ rệt nhất là thành tích 2 phút 12 giây 81 của Phạm Thanh Bảo ở nội dung 200m ếch nam, qua đó phá kỷ lục SEA Games (kỷ lục cũ 2 phút 12 giây 99). Ở những nội dung còn lại, các tuyển thủ Việt Nam nhìn chung chưa vượt qua được chính mình, thậm chí một số thông số còn cho thấy dấu hiệu chững lại. Đây là thực tế đáng suy ngẫm, song cũng phần nào dễ lý giải khi nhiều kình ngư chủ lực đã bước qua giai đoạn sung mãn nhất về phong độ.

Bên cạnh đó, điểm nhấn đáng chú ý khác là tấm Huy chương Vàng nội dung 400m hỗn hợp cá nhân của kình ngư 19 tuổi Nguyễn Quang Thuấn – em trai của cựu kình ngư nổi tiếng Nguyễn Thị Ánh Viên. Với thành tích 4 phút 19 giây 98, Quang Thuấn không chỉ giành ngôi vô địch, mà còn phá kỷ lục SEA Games (kỷ lục cũ 4 phút 20 giây 65 do Trần Hưng Nguyên thiết lập).

Đây cũng là Huy chương Vàng cá nhân đầu tiên của Nguyễn Quang Thuấn tại đấu trường SEA Games. Trước đó, kình ngư trẻ này từng giành 2 Huy chương Bạc ở các nội dung 400m hỗn hợp cá nhân và 200m bướm tại SEA Games 31 năm 2022, và tiếp tục có thêm 2 Huy chương Bạc SEA Games 32 năm 2023.

Vì vậy, chức vô địch nội dung 400m hỗn hợp cá nhân không chỉ là cột mốc đáng nhớ trong sự nghiệp của Quang Thuấn, mà còn mang ý nghĩa biểu trưng cho quá trình chuyển giao thế hệ đang diễn ra hiệu quả ở bơi Việt Nam. Tấm Huy chương Vàng này cho thấy kình ngư sinh năm 2006 đã khẳng định được năng lực bằng chính thành tích chuyên môn, từng bước thoát khỏi cái bóng của các đàn anh đi trước.

Chia sẻ sau chiến thắng, Quang Thuấn cho biết sẽ tiếp tục nỗ lực tối đa để rút ngắn thông số ở các cự ly sở trường, qua đó tiệm cận những mục tiêu cao hơn, không chỉ trong khu vực mà còn ở đấu trường châu lục và thế giới.

Ở tuổi 20, với nền tảng thể lực và kỹ thuật tương đối hoàn thiện, cùng bản lĩnh thi đấu được tôi luyện qua nhiều kỳ SEA Games, Quang Thuấn được đánh giá là một trong những tài năng triển vọng nhất của bơi Việt Nam hiện nay.

Khả năng phát triển ở cự ly 400m hỗn hợp - nội dung đòi hỏi sự toàn diện cả về kỹ thuật lẫn sức bền - cho thấy Quang Thuấn sở hữu những tố chất quan trọng để vươn tới đẳng cấp cao hơn. Theo các nhà chuyên môn, thông số 4 phút 18 giây 98 hiện tại là nền tảng tích cực, mở ra triển vọng cạnh tranh huy chương tại các sân chơi lớn ở tầm châu lục và xa hơn là thế giới.

Trong bối cảnh nhiều vận động viên cùng trang lứa vẫn loay hoay tìm hướng đi cho tương lai, kình ngư 17 tuổi Trần Văn Nguyễn Quốc đã tỏa sáng rực rỡ trên đường đua xanh tại SEA Games 33. Quốc cùng các đàn anh Nguyễn Huy Hoàng, Trần Hưng Nguyên và Trịnh Viết Tường giành Huy chương Vàng nội dung tiếp sức 4x200m tự do nam.

Ở các nội dung cá nhân, Quốc tiếp tục gây ấn tượng khi giành 3 Huy chương Bạc, 1 Huy chương Đồng, qua đó vượt xa chỉ tiêu được giao. Đây là thành tích cho thấy sự trưởng thành vượt bậc của kình ngư trẻ ngay trong lần đầu dự SEA Games.

Không chỉ gây chú ý bằng thành tích huy chương, Nguyễn Quốc còn để lại dấu ấn rõ nét qua những cuộc đua giàu tính cạnh tranh, cùng bản lĩnh và tâm lý thi đấu chững chạc hiếm thấy ở một vận động viên mới 17 tuổi. Kình ngư đến từ Đà Nẵng sở hữu kỹ thuật bơi hiện đại, nền tảng thể lực tốt và nguồn nội lực dồi dào, cho phép duy trì tốc độ ổn định trong suốt cự ly thi đấu.

Thông số 1 phút 48 giây 70 ở nội dung 200m tự do nam, chỉ kém nhà vô địch Khiew Hoe Yean (Malaysia) đúng 0,06 giây, là minh chứng rõ ràng cho tiềm năng phát triển của Nguyễn Quốc. Kết quả này cho thấy, anh hoàn toàn có cơ sở để trở thành một kình ngư tốc độ đáng gờm trên đường đua xanh châu lục.

Bên cạnh đó, Mai Trần Tuấn Anh (sinh năm 2006) cũng để lại dấu ấn rõ nét khi đóng góp quan trọng vào tấm Huy chương Vàng ở nội dung tiếp sức 4x1.500m hỗn hợp. Không chỉ dừng lại ở nội dung đồng đội, kình ngư 20 tuổi còn giành Huy chương Bạc ở cự ly bơi đường dài 10km.

Trước đó, ở các nội dung thi đấu trong bể bơi có mái che, Nguyễn Huy Hoàng giành Huy chương Vàng cự ly 1.500m tự do, trong khi Mai Trần Tuấn Anh đoạt Huy chương Bạc.

Chuỗi thành tích này cho thấy Tuấn Anh đang nổi lên như một nhân tố chiến lược trong lộ trình phát triển của bơi Việt Nam, đặc biệt ở các nội dung bơi đường dài và bơi nước mở, vốn đòi hỏi nền tảng thể lực sung mãn, khả năng chịu đựng cao cùng tư duy chiến thuật bền bỉ.

Từ sau khi “Tiểu tiên cá” Nguyễn Thị Ánh Viên chia tay đội tuyển quốc gia, bơi Việt Nam gần như chỉ còn trông cậy vào các kình ngư nam trong cuộc đua giành Huy chương Vàng tại những kỳ đại hội thể thao lớn, và SEA Games 33 cũng không nằm ngoài xu thế đó. Tuy nhiên, nếu nhìn tổng thể tại Thái Lan, đội tuyển bơi nữ hoàn toàn có cơ sở để hài lòng với những gì đã thể hiện.

So với SEA Games 32, nơi các vận động viên nữ Việt Nam chỉ giành được 3 Huy chương Đồng, thành tích tại SEA Games 33 đã được cải thiện rõ rệt với 3 Huy chương Bạc và 5 Huy chương Đồng.

Đáng chú ý, hai tấm Huy chương Đồng ở các nội dung tiếp sức 2x200m tự do và 4x100m hỗn hợp đã tạo nên bất ngờ lớn. Thậm chí, các kình ngư nữ Việt Nam còn vượt qua đối thủ rất mạnh là Singapore ở những cự ly này để giành về những tấm huy chương mang ý nghĩa lịch sử.

Nổi bật nhất trong đội hình bơi nữ là Võ Thị Mỹ Tiên, người giành tổng cộng 3 Huy chương Bạc và 4 Huy chương Đồng ở cả nội dung cá nhân lẫn tiếp sức. Vốn được đánh giá cao tại các giải quốc nội nhờ khả năng thi đấu đa dạng, Mỹ Tiên đã khẳng định đúng năng lực khi bước ra sân chơi khu vực.

Bên cạnh đó, kình ngư trẻ Nguyễn Thúy Hiền, mới 16 tuổi, cũng tạo điểm nhấn khi giành Huy chương Đồng ở nội dung 100m bướm, dù phải cạnh tranh với những đối thủ rất mạnh đến từ Philippines và Singapore ở nhóm cự ly tốc độ.

Theo chuyên gia thể thao Nguyễn Hồng Minh, thành tích của đội tuyển bơi Việt Nam tại SEA Games 33 là tín hiệu đáng mừng nếu xét trên phương diện huy chương. Tuy nhiên, giá trị lớn hơn nằm ở việc bơi Việt Nam đã bước đầu hình thành được bộ khung vận động viên trẻ, trong độ tuổi từ 16 đến 20, với các thông số chuyên môn tiệm cận chuẩn A Olympic - nền tảng quan trọng để đầu tư và phát triển dài hạn. Từ góc nhìn này, hoàn toàn có cơ sở để xem đây là “thế hệ vàng” mới của bơi Việt Nam trong tương lai.

Vẫn lo cho ASIAD 20

Dù hoàn thành chỉ tiêu huy chương tại SEA Games 33, Ban huấn luyện đội tuyển bơi Việt Nam vẫn giữ sự thận trọng khi phân tích sâu các thông số chuyên môn. Thực tế cho thấy, ở nhiều nội dung, thành tích hiện tại vẫn còn khoảng cách nhất định so với chuẩn tranh chấp huy chương ASIAD cũng như suất dự Olympic.

Mục tiêu trọng tâm của bơi Việt Nam trong năm 2026 là hướng tới huy chương tại ASIAD 20 tổ chức ở Nhật Bản. Hai năm trước, sau kỳ SEA Games 32 - 2023 tương đối thành công, đội tuyển bơi Việt Nam bước vào ASIAD 19 (Hàng Châu, Trung Quốc) với sự tự tin nhất định và đã giành được 2 Huy chương Đồng, đều nhờ thành tích của Nguyễn Huy Hoàng ở các cự ly 400m và 800m tự do. Đến thời điểm hiện tại, Huy Hoàng vẫn là niềm hy vọng lớn nhất, thậm chí gần như là mũi nhọn duy nhất của bơi Việt Nam trên đấu trường châu Á.

Tại SEA Games 33 - 2025, các thông số của Huy Hoàng ở những nội dung sở trường lần lượt là 15 phút 19 giây 58, giành Huy chương Vàng 1.500m tự do và 3 phút 53 giây 50, đoạt Huy chương Đồng 400m tự do. Trước đó, ở Giải vô địch châu Á 2025, kình ngư sinh năm 2000 đạt 15 phút 15 giây 01 (Huy chương Vàng 1.500m tự do), 7 phút 57 giây 58 (Huy chương Vàng 800m tự do) và 3 phút 51 giây 63 (Huy chương Bạc 400m tự do). Xét trên bình diện khu vực và châu lục, đây đều là những kết quả đáng ghi nhận.

Tuy nhiên, nếu đặt các con số này lên bàn cân so sánh với chuẩn huy chương tại ASIAD, khoảng cách vẫn còn khá rõ ràng. Tại ASIAD 19, thành tích giành Huy chương Đồng nội dung 400m tự do là 3 phút 49 giây 16, còn ở cự ly 800m tự do là 7 phút 51 giây 44 – đều tốt hơn thông số gần nhất của Huy Hoàng. Đáng chú ý hơn, chuẩn Huy chương Đồng cự ly 1.500m tự do nam tại ASIAD 19 lên tới 15 phút 03 giây 29, do Shogo Takeda (Nhật Bản) thiết lập, bỏ xa thành tích hiện tại của kình ngư Việt Nam.

Những so sánh này cho thấy, bơi Việt Nam có thể hài lòng về số lượng huy chương đạt được tại SEA Games 33, nhưng nếu nhìn dưới góc độ chuyên môn và mục tiêu ASIAD, các thông số vẫn chưa đạt ngưỡng tối ưu. Muốn biến khát vọng huy chương ASIAD 20 thành hiện thực, đội tuyển không chỉ cần sự ổn định của Nguyễn Huy Hoàng, mà còn phải nâng chuẩn thành tích một cách thực chất, thay vì dừng lại ở niềm vui chiến thắng tại đấu trường Đông Nam Á.

Bà Lê Thanh Huyền, phụ trách Bộ môn Bơi (Cục Thể dục – Thể thao, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho biết thách thức tại ASIAD 20 là rất lớn khi giải đấu quy tụ những “kình ngư” hàng đầu châu lục, đặc biệt đến từ các cường quốc như Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc.

Theo bà, thành tích đạt được tại SEA Games 33 là căn cứ quan trọng để ban huấn luyện đánh giá sát thực lực lượng hiện có. Trên cơ sở đó, mục tiêu trong 9 tháng tới là điều chỉnh giáo án theo hướng khoa học hơn, cá thể hóa chương trình tập luyện cho từng vận động viên trọng điểm, nhằm nâng cao khả năng tranh chấp huy chương tại ASIAD 20.

Cùng với đó, kế hoạch tập huấn nước ngoài cho các kình ngư chủ lực tiếp tục được tính toán, để vận động viên sớm thích nghi với cường độ vận động và áp lực thi đấu ở đẳng cấp cao.

Ở thời điểm hiện tại, đội tuyển bơi Việt Nam đang có sự đồng hành của chuyên gia Gustavo (Brazil). Qua quá trình làm việc, các phương pháp huấn luyện hiện đại của chuyên gia này, khi kết hợp với kinh nghiệm và chuyên môn của ban huấn luyện trong nước, đã giúp các kình ngư Việt Nam cải thiện rõ rệt nền tảng thể lực, kỹ thuật và đặc biệt là tâm lý thi đấu, qua đó tạo dựng sự tự tin khi bước ra các giải đấu quốc tế.

Dẫu vậy, giới chuyên môn vẫn nhìn nhận một cách tỉnh táo rằng ASIAD 20 là sân chơi có tính cạnh tranh khốc liệt bậc nhất châu Á, nơi mỗi suất vào chung kết đã là thử thách lớn, chứ chưa nói đến cuộc đua giành huy chương.

Vì thế, để hiện thực hóa mục tiêu đề ra, bơi Việt Nam không thể chỉ trông chờ vào hiệu ứng tích cực từ chuyên gia nước ngoài, mà cần sự chuẩn bị toàn diện và bền bỉ hơn, từ chiều sâu lực lượng, chiến lược thi đấu cho đến việc nâng chuẩn thành tích trong môi trường cạnh tranh ở đẳng cấp cao nhất của châu lục.