Hành trình ấy không chỉ mở rộng cánh cửa tri thức, mà còn chắp cánh cho những ước mơ vươn xa từ nơi đầu sóng.
Từ khát vọng của người dân đến mái trường nơi đầu sóng
Nằm giữa vùng biển Bái Tử Long, Quan Lạn là địa bàn giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, gắn bó mật thiết với biển qua nhiều thế hệ. Trong điều kiện địa lý cách trở, đời sống người dân còn phụ thuộc nhiều vào kinh tế biển, phát triển giáo dục không chỉ là yêu cầu nâng cao dân trí mà còn là giải pháp quan trọng tạo nền tảng cho tương lai của thế hệ trẻ và sự phát triển bền vững của địa phương.
Trước đây, con đường học tập của học sinh Quan Lạn, Minh Châu sau khi tốt nghiệp THCS gặp không ít trở ngại. Muốn tiếp tục học THPT, các em phải rời đảo vào đất liền sinh sống và học tập. Với nhiều gia đình, đây là gánh nặng về chi phí đi lại, ăn ở và sinh hoạt. Không ít phụ huynh phải chuẩn bị từng bao gạo, bọc thực phẩm gửi theo con, vừa lo điều kiện học tập, vừa canh cánh nỗi lo khi con em phải sống xa gia đình.
Khoảng cách địa lý, điều kiện kinh tế và phương tiện đi lại khi ấy đã trở thành rào cản đối với cơ hội tiếp tục học tập của không ít học sinh vùng đảo. Bởi vậy, việc hình thành một cơ sở giáo dục THPT ngay trên địa bàn không đơn thuần là bổ sung một cấp học, mà còn đáp ứng nguyện vọng chính đáng của nhân dân, tạo điều kiện để học sinh được tiếp cận giáo dục thuận lợi và bình đẳng hơn.
Năm 2002, Sở Giáo dục và Đào tạo TP Quảng Ninh quyết định mở những lớp 10 đầu tiên tại Trường THCS Quan Lạn. Từ 8 lớp THCS, 2 lớp 10 với 52 học sinh và đội ngũ 8 giáo viên, nền móng giáo dục THPT trên đảo bắt đầu được xây dựng.
Những ngày đầu, khó khăn bủa vây hoạt động dạy và học. Đội ngũ giáo viên thiếu, cơ cấu môn học chưa đồng bộ; nhiều bộ môn phải trông cậy vào giáo viên từ đất liền ra hỗ trợ theo từng đợt. Việc đi lại phụ thuộc vào lịch tàu và điều kiện thời tiết, trong khi điều kiện sinh hoạt của giáo viên xa quê còn nhiều bất tiện.
Trong hoàn cảnh ấy, việc duy trì nền nếp dạy học, bảo đảm chương trình và tạo niềm tin cho phụ huynh là nhiệm vụ không dễ dàng. Bằng tinh thần trách nhiệm, sự tận tụy của đội ngũ nhà giáo, nỗ lực học tập của học sinh cùng sự quan tâm của chính quyền, nhân dân địa phương, những lớp học đầu tiên từng bước đi vào ổn định.
Năm 2005, khóa THPT đầu tiên đạt tỷ lệ tốt nghiệp 96%, nhiều học sinh thi đỗ đại học, cao đẳng. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng, khẳng định hiệu quả của việc tổ chức dạy học THPT tại chỗ, đồng thời tạo thêm niềm tin để người dân tiếp tục đầu tư cho con em theo đuổi con đường học vấn.
Ngày 28/7/2006, UBND TP Quảng Ninh chính thức ban hành quyết định thành lập Trường THPT Quan Lạn theo mô hình liên cấp THCS và THPT. Đây là dấu mốc quan trọng trong quá trình phát triển giáo dục trên địa bàn, tạo cơ sở để nhà trường từng bước hoàn thiện tổ chức, củng cố đội ngũ và nâng cao chất lượng đào tạo.
Qua các giai đoạn, nhiều thế hệ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên đã nối tiếp nhau xây dựng nhà trường. Giai đoạn 2006–2012, thầy Trần Ngọc Toàn giữ cương vị Hiệu trưởng, cùng tập thể sư phạm ổn định nền nếp, duy trì hoạt động dạy học. Từ năm 2012 đến 2020, thầy Đỗ Đại Đoàn tiếp tục chú trọng củng cố đội ngũ, nâng cao chất lượng giáo dục. Từ năm 2020 đến nay, thầy Nguyễn Văn Hà cùng tập thể nhà trường đẩy mạnh đổi mới quản lý, ứng dụng công nghệ thông tin và huy động các nguồn lực cải thiện điều kiện dạy học.
Nhớ lại những năm đầu thành lập, thầy Trần Ngọc Toàn, nguyên Hiệu trưởng nhà trường giai đoạn 2006–2012, chia sẻ: “Những năm đầu thành lập trường là giai đoạn nhiều thử thách. Cơ sở vật chất còn hạn chế, đội ngũ giáo viên thiếu và việc đi lại giữa đảo với đất liền phụ thuộc nhiều vào thời tiết, lịch tàu. Điều chúng tôi trăn trở nhất là làm sao duy trì nền nếp dạy học, để học sinh được học tập liên tục và phụ huynh yên tâm gửi gắm con em”.
Từ những lớp học ban đầu, Trường THCS và THPT Quan Lạn từng bước khẳng định vai trò trong hệ thống giáo dục địa phương. Thành quả ấy không chỉ là kết quả của một quyết định thành lập trường, mà còn là sự kết tinh từ chủ trương phát triển giáo dục vùng biển đảo, sự đồng hành của cộng đồng và nỗ lực bền bỉ của nhiều thế hệ nhà giáo.
Từ những phòng học đơn sơ đến những ước mơ trưởng thành
Năm 2006, nhà trường tiếp nhận 8 phòng học cấp bốn được xây dựng từ năm 1994, trên khuôn viên khoảng 2.200m² tại thôn Tân Phong. Trong điều kiện phòng học, trang thiết bị còn thiếu thốn, thầy và trò phải chủ động khắc phục khó khăn để duy trì hoạt động giáo dục.
Không chỉ chịu tác động của điều kiện cơ sở vật chất, nhà trường còn phải đối mặt với những trở ngại đặc thù của địa bàn biển đảo. Thời tiết thất thường, giao thông đường biển phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, việc bảo đảm an toàn và duy trì hoạt động dạy học trong những tình huống bất thường luôn đặt ra yêu cầu cao đối với công tác quản lý. Trận mưa lịch sử năm 2015 là một trong những thử thách đáng nhớ đối với thầy và trò nhà trường.
Vượt qua khó khăn, chất lượng giáo dục từng bước được nâng lên. Năm học 2011–2012, trường được công nhận danh hiệu Tập thể Lao động xuất sắc cấp tỉnh. Năm học 2014–2015, nhà trường được Bộ Giáo dục và Đào tạo tặng Bằng khen. Riêng năm học 2015–2016, học sinh đạt 21 giải văn hóa và thể thao cấp tỉnh, 16 giải cấp huyện. Những kết quả này cho thấy học sinh vùng đảo có khả năng phát huy năng lực khi được tạo điều kiện học tập, rèn luyện và bồi dưỡng phù hợp.
Ngày 11/12/2022, theo Quyết định số 3245/QĐ-UBND của UBND TP Quảng Ninh, trường chính thức mang tên Trường THCS và THPT Quan Lạn. Cùng với quá trình đầu tư, nâng cấp, diện tích khuôn viên được mở rộng lên hơn 23.223m². Năm 2022, trường được đánh giá ngoài và công nhận đạt chuẩn quốc gia mức độ 2, đánh dấu bước tiến trong quá trình hoàn thiện các điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục.
Đặc biệt, năm học 2023–2024, học sinh cấp THPT từ năm đảo thuộc đặc khu Vân Đồn tập trung về học tập tại trường; học sinh THCS cũng chuyển về cơ sở mới sau khi các hạng mục đầu tư giai đoạn II được triển khai. Phạm vi phục vụ của nhà trường được mở rộng, đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh đến từ Quan Lạn và các đảo lân cận như Ngọc Vừng, Thắng Lợi, Bản Sen.
Trước năm học 2025–2026, các hạng mục nhà học, nhà hiệu bộ, khu nội trú, khu công vụ giáo viên, nhà ăn, nhà đa năng và khu thể chất được sửa chữa, hoàn thiện với tổng kinh phí cả 2 giai đoạn hơn 110 tỷ đồng. Hệ thống phòng học bộ môn, thư viện, khu thể thao và khu nội trú từng bước được hoàn thiện, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động giảng dạy, học tập và sinh hoạt.
Việc đầu tư cơ sở vật chất không chỉ giải quyết những hạn chế trước mắt mà còn tạo tiền đề để nhà trường đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng quản lý và tổ chức các hoạt động giáo dục toàn diện. Đối với học sinh đến từ các đảo xa, khu nội trú và các điều kiện sinh hoạt được cải thiện còn góp phần giúp các em yên tâm học tập, rèn luyện tính tự lập và thích nghi với môi trường mới.
Anh Chu Ngọc Tuấn, ở thôn Quan Lạn 3, đặc khu Vân Đồn, cho biết: “Trước đây, khi con học hết THCS, gia đình tôi luôn canh cánh chuyện cháu phải vào đất liền học tiếp. Chi phí đi lại, ăn ở và nỗi lo con sống xa nhà là áp lực không nhỏ đối với cha mẹ ở đảo. Nay con được học THPT ngay tại Quan Lạn, gia đình yên tâm hơn rất nhiều”.
Theo anh Tuấn, với học sinh ở các đảo xa phải ở nội trú, việc quan tâm đến sinh hoạt, sức khỏe và tâm lý của các em có ý nghĩa quan trọng. Gia đình cũng cần phối hợp chặt chẽ với giáo viên để hỗ trợ con em trong học tập và rèn luyện.
Thực tế cho thấy, đặc thù học sinh đến từ nhiều đảo khác nhau đòi hỏi giáo viên không chỉ thực hiện tốt nhiệm vụ chuyên môn mà còn phải quan tâm đến hoàn cảnh, tâm lý và khả năng hòa nhập của từng em. Từ việc hướng dẫn học tập, động viên những học sinh còn rụt rè đến hỗ trợ các trường hợp có hoàn cảnh khó khăn, sự gần gũi và trách nhiệm của người thầy trở thành yếu tố quan trọng trong việc duy trì chất lượng giáo dục.
Thầy Hoàng Mạnh Việt, Phó Hiệu trưởng nhà trường, từng kết nối các nhà hảo tâm hỗ trợ một học sinh mắc bệnh tim bẩm sinh, có hoàn cảnh gia đình khó khăn, giúp em có thêm điều kiện điều trị và tiếp tục theo đuổi việc học. Việc làm thiết thực ấy thể hiện sự quan tâm của nhà trường đối với học sinh, nhất là những trường hợp cần được hỗ trợ để không bị gián đoạn con đường học tập.
Trong công tác giảng dạy, mỗi giáo viên cũng chủ động lựa chọn phương pháp phù hợp với đặc điểm học sinh vùng đảo. Thầy Hoàng Thúc Khiêm chú trọng rèn luyện tư duy, khuyến khích học sinh chủ động suy nghĩ, đặt câu hỏi và tự tin giải quyết vấn đề trong môn Toán. Thầy Phạm Thành Luân đưa các nội dung về cảnh quan, văn hóa, nghề biển và đời sống địa phương vào bài giảng Địa lý, giúp học sinh hiểu hơn về quê hương, nâng cao ý thức bảo vệ tài nguyên và môi trường biển đảo.
Cô giáo Nguyễn Thu Huyền chú trọng khắc phục tâm lý e ngại khi học Tiếng Anh, khuyến khích học sinh mạnh dạn giao tiếp, chủ động thực hành. Cô giáo Lương Thị Minh Hiếu cho rằng, bên cạnh kết quả tiếp thu kiến thức, giáo viên cần quan tâm đến nề nếp sinh hoạt, khả năng hòa nhập và tâm lý của học sinh khi phải xa gia đình.
Sau 20 năm, giá trị của nhà trường còn được thể hiện rõ qua sự trưởng thành của các thế hệ học sinh. Nhiều cựu học sinh tiếp tục học tập, lập nghiệp và đảm nhiệm các vị trí công tác trong lĩnh vực y tế, giáo dục, ngân hàng, lực lượng vũ trang, kinh doanh dịch vụ. Trong đó, có những người trở về công tác, đóng góp trực tiếp cho địa phương.
Anh Phạm Ngọc Hiến, cựu học sinh niên khóa 2002–2005, hiện là Trưởng phòng khám đa khoa khu vực Quan Lạn, chia sẻ: “Tình thầy cô và mái trường cũ là động lực lớn nhất để tôi cống hiến nơi hải đảo tiền tiêu”.
Chị Trần Thị Hương, cựu học sinh niên khóa 2004–2007, hiện là Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ đặc khu Vân Đồn, nhìn nhận mái trường không chỉ trao truyền kiến thức mà còn góp phần bồi đắp tinh thần sống có ích, biết yêu thương và cống hiến cho cộng đồng.
Còn anh Bùi Quốc Đạt, cựu học sinh niên khóa 2011–2014, hiện là Đại úy, Chính trị viên Đại đội thuộc đơn vị đóng quân tại đảo Thanh Lân, đã mang theo hành trang tri thức và những giá trị được bồi đắp từ mái trường vào môi trường quân ngũ, nơi đòi hỏi cao về bản lĩnh, kỷ luật và trách nhiệm.
Năm học 2025–2026, nhà trường có 42/42 cán bộ, giáo viên, nhân viên đạt danh hiệu Lao động tiên tiến, trong đó 11 cá nhân đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở. Học sinh giành 4 giải cấp tỉnh, 3 giải cấp đặc khu; tỷ lệ tốt nghiệp THCS và THPT đều đạt 100%. Tập thể nhà trường được công nhận danh hiệu Tập thể Lao động tiên tiến và được Sở Giáo dục và Đào tạo tặng Giấy khen.
Bước vào năm học 2026–2027, trường có 546 học sinh với 15 lớp và 42 cán bộ, giáo viên, nhân viên. Những kết quả đạt được không chỉ phản ánh sự phát triển về quy mô, chất lượng mà còn cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của nhà trường trong bảo đảm cơ hội học tập cho học sinh khu vực biển đảo.
Nâng tầm giáo dục vùng biển đảo
Trước yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ, Trường THCS và THPT Quan Lạn đang đứng trước những cơ hội và yêu cầu mới. Đối với một cơ sở giáo dục ở địa bàn biển đảo, đổi mới không chỉ nhằm nâng cao chất lượng dạy học mà còn phải hướng tới mục tiêu thu hẹp khoảng cách tiếp cận tri thức, bảo đảm học sinh có điều kiện phát triển năng lực và lựa chọn tương lai.
Triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, đổi mới kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, giảng dạy là những nhiệm vụ trọng tâm. Việc khai thác học liệu số, tổ chức các phương thức học tập mới sẽ giúp học sinh tiếp cận nguồn tri thức đa dạng, mở rộng không gian học tập và tăng cường khả năng tự học.
Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong một môi trường giáo dục có đội ngũ giáo viên đủ năng lực, phương pháp tổ chức phù hợp và sự chủ động của người học. Vì vậy, cùng với đầu tư trang thiết bị, nhà trường cần tiếp tục chú trọng bồi dưỡng chuyên môn, nâng cao năng lực số cho giáo viên, xây dựng môi trường học tập an toàn, thân thiện và quan tâm đến điều kiện học tập của từng nhóm học sinh.
Định hướng nhiệm vụ trong giai đoạn tới, thầy Nguyễn Văn Hà, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết: “Bước vào giai đoạn mới, nhà trường xác định nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục, triển khai hiệu quả Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh. Chúng tôi chú trọng bồi dưỡng đội ngũ, đẩy mạnh chuyển đổi số, khai thác học liệu số và nghiên cứu sử dụng trí tuệ nhân tạo một cách phù hợp, có kiểm soát, phục vụ thiết thực cho hoạt động dạy và học”.
Theo thầy Nguyễn Văn Hà, trong điều kiện đặc thù của địa bàn biển đảo, mọi đổi mới phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của học sinh, bảo đảm không em nào bị hạn chế cơ hội tiếp cận tri thức. Khi TP Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, yêu cầu chuẩn bị nguồn nhân lực trẻ có tri thức, kỹ năng, bản lĩnh và tình yêu quê hương càng trở nên cấp thiết.
Để thực hiện mục tiêu đó, sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội tiếp tục giữ vai trò quan trọng. Những năm qua, nguồn lực đầu tư của Nhà nước, sự hỗ trợ của các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, nhà hảo tâm cùng sự đồng hành của phụ huynh đã góp phần cải thiện điều kiện dạy học, chăm lo tốt hơn đời sống và việc học tập của học sinh.
Trong thời gian tới, bên cạnh việc nâng cao chất lượng đội ngũ và đẩy mạnh chuyển đổi số, nhà trường cần tiếp tục quan tâm đến học sinh ở các đảo xa, nhất là những em có hoàn cảnh khó khăn, phải sinh hoạt nội trú. Việc huy động các nguồn lực xã hội, tăng cường phối hợp giữa gia đình và nhà trường sẽ góp phần bảo đảm điều kiện học tập ổn định, tạo cơ hội để mỗi học sinh phát triển toàn diện.
Một hướng đi cần được chú trọng là khai thác những giá trị lịch sử, văn hóa, tài nguyên và môi trường biển đảo trong hoạt động giáo dục. Đây không chỉ là nguồn tư liệu thực tiễn phong phú phục vụ dạy học mà còn là phương thức bồi đắp tình yêu quê hương, ý thức gìn giữ di sản, bảo vệ chủ quyền và trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với nơi mình sinh ra, lớn lên.
20 năm xây dựng và phát triển, Trường THCS và THPT Quan Lạn đã có bước chuyển rõ nét cả về quy mô, cơ sở vật chất và chất lượng giáo dục. Từ những lớp học còn nhiều thiếu thốn, nhà trường hôm nay đã trở thành địa chỉ giáo dục quan trọng, đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh trên nhiều đảo thuộc đặc khu Vân Đồn.
Giá trị của chặng đường ấy không chỉ nằm ở những danh hiệu, tỷ lệ tốt nghiệp hay số giải thưởng đạt được, mà còn ở cơ hội học tập được mở rộng, những thế hệ học sinh trưởng thành và đội ngũ nhà giáo bền bỉ gắn bó với địa bàn. Đó cũng là minh chứng cho vai trò của giáo dục trong phát triển nguồn nhân lực, nâng cao dân trí và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững ở vùng biển đảo.
Bước vào giai đoạn mới, nhiệm vụ đặt ra đối với nhà trường là tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục, bảo đảm mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận tri thức và phát huy năng lực. Trên vùng biển Đông Bắc của Tổ quốc, Trường THCS và THPT Quan Lạn đang tiếp tục khẳng định vai trò của mình trong sự nghiệp gieo chữ, đào tạo những thế hệ công dân có tri thức, bản lĩnh và trách nhiệm, góp phần xây dựng quê hương ngày càng phát triển.
