Bắt kịp công nghệ: Đột phá từ quản trị đến giảng đường
Thực tế tại tỉnh Cà Mau - nơi hiện có 2 cơ sở giáo dục đại học và 13 cơ sở giáo dục nghề nghiệp (trong đó có 2 cơ sở công lập) cho thấy công tác chuyển đổi số tuy đã bước đầu triển khai nhưng vẫn còn thiếu tính đồng bộ. Hệ thống dữ liệu liên thông và nền tảng số dùng chung phục vụ quản lý, giảng dạy, đánh giá chưa được hình thành rõ nét.
Chương trình đào tạo còn chậm cập nhật công nghệ mới, trong khi đội ngũ giảng viên trình độ cao vẫn trong tình trạng thiếu hụt. Những "điểm nghẽn" này đang trực tiếp làm hạn chế năng lực nâng cao chất lượng đào tạo và hiệu quả điều hành của các nhà trường.
Để giải quyết bài toán này, TS Phan Văn Đàn, Hiệu trưởng Trường Đại học Bạc Liêu, nhận định các trường đại học và cao đẳng trên địa bàn cần chủ động xây dựng học liệu số, tăng cường kết nối với các trung tâm đào tạo lớn như Đại học Quốc gia TPHCM, Đại học Kinh tế TPHCM và Đại học Cần Thơ.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ mô phỏng VR/AR (thực tế ảo) cho các ngành trọng điểm, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong đánh giá năng lực, cùng việc triển khai hồ sơ năng lực số, văn bằng số sẽ là giải pháp then chốt. Những bước đi này không chỉ rút ngắn khoảng cách giữa nhà trường với thị trường lao động mà còn nâng cao toàn diện năng lực số cho người học.
Đồng quan điểm, TS Trịnh Huỳnh An, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bình Dương, kiêm Giám đốc Phân hiệu tại Cà Mau, khẳng định chuyển đổi số là tiền đề quan trọng giúp các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đào tạo ra lực lượng lao động tay nghề cao. Mục tiêu của nhà trường là đào tạo nên những "công dân số" không chỉ biết thao tác với công nghệ, mà còn có năng lực làm việc chủ động, thích ứng linh hoạt và sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm trong môi trường thực tế.
Ở góc độ quản lý nhà nước, TS Lê Hoàng Dự, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Cà Mau, nhấn mạnh: Chuyển đổi số là giải pháp đột phá để hiện đại hóa hệ thống. Các cơ sở đào tạo cần tập trung chuẩn hóa hệ thống dữ liệu liên thông về người học, đội ngũ giảng viên và nhu cầu thị trường, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng AI trong phân tích dữ liệu giáo dục nhằm dự báo chính xác xu hướng nghề nghiệp trong tương lai.
Mô hình 30/70: Đào tạo thực chiến, gắn kết doanh nghiệp
Song song với làn sóng chuyển đổi số, các cơ sở đào tạo tại Cà Mau đang đẩy mạnh áp dụng mô hình 30/70. Đây là phương pháp lấy thực hành làm trọng tâm: 30% thời lượng dành cho lý thuyết nền tảng và 70% thời gian còn lại tập trung cho thực hành, thí nghiệm, thao tác trực tiếp tại xưởng hoặc thực tập tại doanh nghiệp. Mô hình này giúp sinh viên vững tay nghề, rèn luyện tác phong công nghiệp để có thể làm việc ngay sau khi tốt nghiệp mà không mất thời gian đào tạo lại.
Tùy theo thế mạnh, các trường đang linh hoạt cụ thể hóa mô hình này bằng những chiến lược thực tiễn. Tại Trường Cao đẳng Cà Mau, nhà trường dịch chuyển mạnh mẽ từ tư duy "cung cấp những gì trường có" sang "đào tạo những gì thị trường cần". Chương trình "Học kỳ doanh nghiệp" được triển khai với thời lượng thực hành tại nhà máy, trang trại lên tới 40% - 50%. Doanh nghiệp được mời tham gia sâu vào quá trình đào tạo, từ thẩm định giáo trình, trực tiếp đứng lớp đến đánh giá kỹ năng sinh viên.
Trong khi đó, tại Phân hiệu Trường Đại học Bình Dương ở Cà Mau, chương trình học được thiết kế theo định hướng ứng dụng ngay từ những năm đầu. Sinh viên được trang bị đồng bộ kiến thức chuyên môn, kỹ năng số, ngoại ngữ, kỹ năng mềm và được tham gia kiến tập, thực tập trực tiếp tại các đơn vị đối tác. Mạng lưới hợp tác doanh nghiệp rộng khắp kết hợp với các ngày hội việc làm đã giúp trên 90% sinh viên của Phân hiệu có việc làm ngay sau khi ra trường.
Để công tác đào tạo nghề thực sự tạo được bước ngoặt, sự nỗ lực từ phía các nhà trường là chưa đủ mà rất cần những chính sách đồng hành từ chính quyền địa phương. TS Phan Văn Đàn, kiến nghị tỉnh Cà Mau cần sớm ban hành chính sách hỗ trợ học phí, học bổng cho sinh viên theo học các ngành nghề địa phương đang thiếu hụt, đồng thời chủ động đặt hàng đào tạo nhân lực chất lượng cao cho các lĩnh vực kinh tế trọng điểm.
“Địa phương cần có cơ chế đãi ngộ, hỗ trợ đối với các Giáo sư, Phó Giáo sư công tác tại tỉnh, ban hành chính sách ưu đãi về thuế và tài chính để thu hút doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đào tạo. Đặc biệt, việc ưu tiên nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất đồng bộ, xây dựng mô hình xưởng chế biến thủy sản mô phỏng và phòng Lab nuôi tôm công nghệ cao sẽ là bước đi chiến lược, đưa Cà Mau trở thành Trung tâm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành thủy sản của cả nước”, TS Phan Văn Đàn đề xuất.
Đào tạo nghề trong kỷ nguyên số và tự động hóa không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ kỹ năng thao tác cơ học, mà là quá trình trang bị tư duy công nghệ và bản lĩnh thực chiến cho người lao động. Sự chủ động đổi mới của các nhà trường, kết hợp với mô hình đào tạo gắn liền với doanh nghiệp và chính sách hỗ trợ đột phá từ chính quyền sẽ là chìa khóa vàng giúp giáo dục nghề nghiệp Cà Mau bứt phá, phục vụ đắc lực cho sự phát triển bền vững của địa phương.
