Ở nhiều địa bàn vùng cao, nghèo đói không chỉ bắt nguồn từ thiếu vốn hay thiếu đất sản xuất, mà còn từ thiếu hiểu biết pháp luật và kỹ năng tự bảo vệ mình. Khi rủi ro xảy ra, thiên tai, dịch bệnh, tranh chấp đất đai hay sử dụng vốn sai mục đích, những hộ vừa thoát nghèo rất dễ rơi trở lại hoàn cảnh cũ. Tại xã Mường Toong, bài toán phòng ngừa tái nghèo vì thế được đặt ra như một yêu cầu song hành với hỗ trợ phát triển sinh kế, trong đó trợ giúp pháp lý giữ vai trò quan trọng.
Phòng ngừa tái nghèo từ nhận thức pháp luật
Thực tế cho thấy, nhiều hộ dân vùng cao từng được hỗ trợ vốn, cây giống, vật nuôi nhưng vẫn tái nghèo do thiếu kiến thức pháp luật, thiếu hiểu biết về quyền và nghĩa vụ của mình. Việc vay vốn không đúng mục đích, mua bán đất đai bằng giấy viết tay, hay tranh chấp tài sản không được giải quyết kịp thời… đều tiềm ẩn nguy cơ làm “đổ vỡ” thành quả thoát nghèo.
Nhận diện rõ vấn đề này, xã Mường Toong xác định trợ giúp pháp lý không chỉ là xử lý tranh chấp, mà là giải pháp phòng ngừa từ sớm, giúp người dân hiểu luật để làm ăn đúng hướng, giảm rủi ro và giữ vững sinh kế lâu dài. Các nội dung tuyên truyền pháp luật được lồng ghép vào sinh hoạt bản, họp chi hội, các buổi tập huấn sản xuất nhằm đưa pháp luật đến gần hơn với đời sống thường nhật.
Khi người dân hiểu rõ các quy định liên quan đến đất đai, vay vốn, hợp đồng mua bán nông sản hay chính sách tín dụng, họ có thể chủ động lựa chọn phương án sản xuất an toàn hơn, hạn chế những quyết định cảm tính dễ dẫn đến thua lỗ.
Từ sử dụng vốn đúng luật đến làm giàu bền vững
Câu chuyện của ông Lầu A Dế là một minh chứng rõ nét cho việc hiểu chính sách, tuân thủ pháp luật và sử dụng vốn đúng mục đích có thể giúp người dân không chỉ thoát nghèo mà còn vươn lên làm kinh tế ổn định.
Gia đình ông Dế chuyển về định cư tại Mường Toong từ năm 2008, trong điều kiện vô cùng khó khăn. Nhà cửa tạm bợ, đất đai sản xuất hầu như không có, cuộc sống ban đầu chật vật là điều dễ hiểu đối với những hộ mới di cư đến vùng đất này. Thời gian đầu, gia đình ông chỉ có diện tích nương ít ỏi, mỗi năm làm một vụ lúa may đủ ăn, sau đó chuyển sang trồng ngô nhưng thu nhập vẫn bấp bênh.
Không cam chịu cảnh nghèo, ông Dế chủ động tìm hiểu, học hỏi kinh nghiệm sản xuất từ những hộ làm ăn hiệu quả trong vùng. Trên cơ sở đó, ông mạnh dạn đưa giống ngô Thái Lan CP511 vào trồng. Vụ đầu tiên thắng lợi đã tạo niềm tin để ông tiếp tục tính toán dài hơi hơn.
Thay vì mở rộng sản xuất một cách tự phát, ông Dế lựa chọn vay vốn Ngân hàng Chính sách xã hội đúng quy trình, đúng mục đích, với số tiền 50 triệu đồng để mua thêm đất nương liền kề. Việc vay vốn được ông cân nhắc kỹ lưỡng, tuân thủ các quy định về sử dụng và hoàn trả, tránh rủi ro pháp lý trong quá trình đầu tư.
Hơn 10 năm nay, trên diện tích 4ha nương, gia đình ông chuyên canh cây ngô. Nhờ giống tốt, tuân thủ khung lịch gieo trồng, đầu tư phân bón và áp dụng khoa học kỹ thuật, năng suất đạt mức cao, trung bình trên 6 tấn ngô khô/ha. Có năm, gia đình ông thu hoạch trên 25 tấn ngô khô, sau khi xuất bán, gia đình thu về hơn 120 triệu đồng.
Có vốn tích lũy, ông Dế tiếp tục đầu tư mô hình vườn – ao – chuồng, với ao nuôi cá thương phẩm rộng hơn 1.000 m² và ao kết hợp nuôi cá, cấy lúa khoảng 2.000 m². Nhờ đa dạng hóa sản xuất, gia đình ông không còn phụ thuộc vào một nguồn thu duy nhất, giảm đáng kể nguy cơ tái nghèo khi thị trường biến động.
Trợ giúp pháp lý gắn với phát triển sinh kế
Từ trường hợp của ông Lầu A Dế có thể thấy, hiệu quả kinh tế không chỉ đến từ sự cần cù, mà còn từ việc hiểu và tuân thủ các quy định pháp luật liên quan đến sản xuất, tín dụng và đất đai. Đây cũng là lý do Mường Toong chú trọng lồng ghép trợ giúp pháp lý vào các chương trình hỗ trợ sinh kế.
Thông qua các tổ chức đoàn thể như Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, người dân được phổ biến kiến thức pháp luật gắn với thực tiễn sản xuất: từ thủ tục vay vốn, ký kết hợp đồng, đến các quy định về chuyển nhượng đất đai. Việc này giúp hạn chế những tranh chấp phát sinh, bảo vệ thành quả lao động của người dân.
Hiện nay, số hội viên Hội Nông dân xã Mường Toong đăng ký danh hiệu sản xuất – kinh doanh giỏi các cấp còn khiêm tốn, cho thấy dư địa để nhân rộng các mô hình làm ăn hiệu quả vẫn còn lớn. Việc tăng cường trợ giúp pháp lý được xem là một trong những giải pháp để khuyến khích người dân mạnh dạn đầu tư, nhưng đầu tư có kiểm soát và đúng luật.
Giữ thành quả thoát nghèo bằng “lá chắn pháp lý”
Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp ngày càng chịu tác động của thị trường và biến đổi khí hậu, rủi ro là điều khó tránh khỏi. Khi đó, pháp luật chính là “lá chắn” giúp người dân bảo vệ mình trước những biến động bất lợi.
Việc hiểu luật giúp người dân biết cách phòng ngừa rủi ro, từ ký kết hợp đồng tiêu thụ nông sản đến bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp. Quan trọng hơn, nó giúp thay đổi tư duy: làm kinh tế phải gắn với kỷ luật, kế hoạch và trách nhiệm, thay vì dựa vào may rủi hay hỗ trợ ngắn hạn.
Ở Mường Toong, trợ giúp pháp lý vì thế không chỉ là hoạt động hỗ trợ bên lề, mà trở thành một phần trong chiến lược giảm nghèo bền vững. Khi người dân biết làm ăn đúng pháp luật, sử dụng hiệu quả các nguồn lực và chủ động phòng ngừa rủi ro, con đường thoát nghèo sẽ vững chắc hơn, ít bị đứt gãy.
Từ những chuyển biến trong nhận thức và thực tiễn, có thể thấy trợ giúp pháp lý đang góp phần quan trọng giúp xã Mường Toong giữ vững thành quả giảm nghèo, hạn chế tái nghèo trong giai đoạn tới. Khi pháp luật trở thành người bạn đồng hành của người dân trong sản xuất và đời sống, giảm nghèo không còn là mục tiêu ngắn hạn, mà là quá trình phát triển bền vững dựa trên tri thức, kỷ luật và sự chủ động.
