Đáp ứng nhu cầu thực tế
Mỹ là một trong những quốc gia có hệ thống tín dụng sinh viên phát triển với hai hình thức chính là khoản vay liên bang do Chính phủ quản lý và khoản vay tư nhân từ ngân hàng hoặc tổ chức tài chính.
Trong đó, chương trình vay liên bang đóng vai trò quan trọng nhờ những điều kiện ưu đãi dành cho người học.
Các khoản vay liên bang phổ biến gồm Direct Subsidized Loans (vay trực tiếp được trợ cấp) và Direct Unsubsidized Loans (vay trực tiếp không được trợ cấp).
Khoản vay được trợ cấp dành cho sinh viên đại học có nhu cầu hỗ trợ tài chính. Chính phủ Mỹ sẽ thanh toán tiền lãi trong thời gian sinh viên đi học, trong 6 tháng sau khi tốt nghiệp và một số giai đoạn được hoãn trả nợ.
Trong khi đó, khoản vay không được trợ cấp dành cho cả sinh viên đại học và sau đại học, không yêu cầu chứng minh tài chính. Tiền lãi bắt đầu phát sinh ngay khi khoản vay được giải ngân, kể cả khi sinh viên vẫn đang học.
Vay vốn sinh viên mang lại nhiều lợi ích cho người học và xã hội. Chính sách này giảm rào cản tài chính, tạo điều kiện cho những người có năng lực học tập nhưng không đủ điều kiện kinh tế được học đại học hoặc sau đại học.
Bên cạnh đó, việc vay vốn tín dụng sẽ phân bổ khoản vay vào các giai đoạn khác nhau trong cuộc đời. Đơn cử, sinh viên được vay khi đang đi học và có thể hoàn trả sau khi tốt nghiệp, có việc làm và thu nhập ổn định. Cách tiếp cận này phù hợp với những ngành đào tạo dài hạn, chi phí lớn.
Từ góc độ xã hội, chính sách vay vốn tín dụng thúc đẩy công bằng xã hội, xóa bỏ khoảng cách giàu - nghèo trong giáo dục, đặc biệt ở các quốc gia phát triển và có nhiều gia đình nhập cư như Anh, Mỹ… Về lâu dài, chính sách này có thể tạo ra lợi ích kinh tế dài hạn. Người trẻ có cơ hội nâng cao trình độ chuyên môn sẽ góp phần tạo ra thị trường lao động có chất lượng cao.
Đa dạng hóa các hình thức vay vốn
Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, áp lực ngân sách khiến nhiều quốc gia OECD điều chỉnh chính sách tài trợ giáo dục đại học. Học phí tăng tại một số nước, trong khi các khoản trợ cấp chưa theo kịp chi phí học tập và sinh hoạt. Vì vậy, tín dụng sinh viên ngày càng trở thành một nguồn hỗ trợ tài chính quan trọng.
Theo OECD, các khoản vay vốn tín dụng được sử dụng rộng rãi tại những nước có học phí cao như Mỹ, một số quốc gia nói tiếng Anh và các nước châu Á. Ngược lại, tại Pháp, Italy, Thụy Sĩ và một số nước châu Âu khác, số sinh viên vay vốn tương đối thấp. Đáng chú ý, Na Uy và Thụy Điển dù có chính sách học phí thấp vẫn ghi nhận tỷ lệ sinh viên vay cao, chủ yếu để trang trải sinh hoạt phí, phù hợp với quan niệm khuyến khích người trẻ tự lập tài chính.
Nguồn vốn cho vay cũng đa dạng. Các nước có quỹ công có thể kể đến như Australia, Hà Lan, New Zealand, Na Uy, Anh… Hay hình thức cho vay từ ngân hàng thương mại như Phần Lan, Ba Lan, Bồ Đào Nha… Một số nước khác như Hàn Quốc, Chile kết hợp cả hai hình thức.
Điều kiện vay, lãi suất, hạn mức và thời gian trả nợ khác nhau tùy quốc gia. Bên cạnh việc xóa nợ trong trường hợp đặc biệt, một số nước còn áp dụng chính sách miễn, giảm nợ theo hoàn cảnh cá nhân, thời gian trả nợ hoặc thành tích học tập.
Tại Na Uy và một số tỉnh của Canada, sinh viên hoàn thành chương trình đúng thời hạn có thể được chuyển một phần khoản vay thành trợ cấp. Những cơ chế này khuyến khích người học hoàn thành chương trình giáo dục.
Lấy ngân sách nhà nước làm trụ cột
Nếu Mỹ cho vay vốn tư nhân thì Trung Quốc xây dựng hệ thống hỗ trợ sinh viên với ngân sách nhà nước giữ vai trò chủ đạo. Các chương trình kết hợp học bổng, trợ cấp, miễn giảm học phí và khoản vay tín dụng nhằm bảo đảm sinh viên có hoàn cảnh khó khăn vẫn có cơ hội học tập.
Theo thống kê của Bộ Giáo dục Trung Quốc, tổng kinh phí hỗ trợ học sinh, sinh viên năm 2025 vượt 390 tỷ nhân dân tệ, tăng hơn 14% so với năm trước.
Trong đó, ngân sách nhà nước đóng góp khoảng 240 tỷ nhân dân tệ, tương đương 60% tổng nguồn vốn. Riêng các khoản vay sinh viên được giải ngân đạt 127,7 tỷ nhân dân tệ, tăng 34% so với năm 2024.
Chương trình cho vay sinh viên quốc gia được thiết kế theo hình thức tín dụng hỗ trợ, cho phép sinh viên thuộc các gia đình khó khăn đăng ký mà không cần tài sản thế chấp hoặc người bảo lãnh. Nguồn vốn được sử dụng để thanh toán học phí, chi phí lưu trú và sinh hoạt trong thời gian học tập.
Một trong những ưu đãi quan trọng là sinh viên không phải hoàn trả tiền gốc trước khi tốt nghiệp. Trong thời gian theo học, phần lãi phát sinh được ngân sách nhà nước chi trả. Chính sách này giúp giảm áp lực tài chính đối với người học, đặc biệt là những sinh viên đến từ khu vực nông thôn, miền núi hoặc gia đình thu nhập thấp.
Quy mô khoản vay cũng được điều chỉnh để phù hợp với chi phí giáo dục ngày càng tăng. Từ năm 2012, mức vay tối đa hằng năm đã được nâng lên 4 lần, đạt 20.000 nhân dân tệ đối với sinh viên đại học và 25.000 nhân dân tệ đối với học viên sau đại học.
Bên cạnh đó, Trung Quốc điều chỉnh chính sách trả nợ nhằm giảm áp lực cho người mới tốt nghiệp thông qua việc hạ lãi suất, kéo dài thời hạn hoàn trả, áp dụng thời gian ân hạn đối với tiền gốc và hỗ trợ những người gặp khó khăn tài chính.
Năm 2025, Chính phủ tiếp tục triển khai chính sách miễn lãi đối với các khoản vay sinh viên đến hạn trong năm. Người vay cũng được đăng ký hoãn trả tiền gốc thêm một năm theo quy định, giúp giảm áp lực tài chính trong giai đoạn đầu lập nghiệp.
Kết hợp khoản vay có và không tính lãi
Tại Nhật Bản, Tổ chức Dịch vụ Sinh viên Nhật Bản (JASSO) là đơn vị triển khai các chương trình học bổng và vay vốn tín dụng dành cho người học. Hệ thống này phân chia thành 2 nhóm chính là khoản vay loại 1 không tính lãi và khoản vay loại 2 có tính lãi.
Đối với khoản vay loại 1, sinh viên phải đáp ứng các tiêu chí về học lực và hoàn cảnh kinh tế gia đình. Đây là hình thức hỗ trợ dành cho những người có nhu cầu tài chính và đáp ứng yêu cầu học tập nhất định. Còn khoản vay loại 2 có phạm vi tiếp cận rộng hơn, với điều kiện xét duyệt khác biệt.
Điểm đáng chú ý trong chính sách của Nhật Bản là cơ chế trả nợ linh hoạt. Người vay khoản loại 1 có thể lựa chọn phương thức trả góp cố định hoặc phương thức trả nợ gắn với thu nhập. Với phương thức thứ hai, số tiền phải trả hằng tháng được xác định dựa trên thu nhập và một số yếu tố gia đình, sau đó được xem xét điều chỉnh theo năm.
Một trong những điểm khác biệt lớn nhất về việc vay vốn tín dụng giữa các quốc gia châu Á và phương Tây là sự tham gia của phụ huynh. Đơn cử, Nhật Bản có chương trình Vay vốn Giáo dục quốc gia do Tổ chức Tài chính Nhật Bản (JFC) triển khai.
Đây là khoản vay dành cho phụ huynh hoặc người có trách nhiệm tài chính đối với người học, nhằm hỗ trợ học phí, chi phí nhập học và các khoản chi liên quan. Theo JFC, chương trình cho vay tối đa 3,5 triệu yên, hoặc 4,5 triệu yên trong một số trường hợp đặc biệt. Khoản vay có lãi suất cố định và có thể được sử dụng song song với các chương trình hỗ trợ của JASSO.
Việc kết hợp tín dụng dành cho sinh viên và khoản vay dành cho gia đình giúp Nhật Bản mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn ở nhiều giai đoạn. Đặc biệt, cơ chế trả nợ theo thu nhập và hỗ trợ người vay gặp khó khăn góp phần hạn chế áp lực tài chính sau tốt nghiệp. Khoản vay cũng phù hợp với văn hóa Đông Á khi giáo dục là ưu tiên hàng đầu của mỗi gia đình và cha mẹ luôn hỗ trợ tối đa việc học tập của con cái.
