Một ngày đối thoại vì tương lai người học
Vừa qua, Future Fest Day 7 do Tập đoàn Giáo dục Văn Lang tổ chức đã quy tụ hơn 120 trí thức Việt và gốc Việt từ 10 quốc gia trong 35 phiên đối thoại trực tiếp.
Diễn ra theo hình thức trực tuyến, sự kiện mở ra cuộc trò chuyện lớn về năng lực, phẩm chất và trách nhiệm của môi trường giáo dục đại học trước thời đại AI.
Giữa bối cảnh trí tuệ nhân tạo có thể thực hiện gần như mọi tác vụ, các diễn giả cùng ngồi lại quanh một câu hỏi then chốt: Điều gì còn lại làm nên một con người? Nếu máy móc có thể biết tất cả, thì giáo dục có trách nhiệm giúp người trẻ trở thành ai?
Mỗi khi công nghệ mở rộng đường biên của máy móc, nó cũng soi rõ hơn những điều chỉ con người làm được. Chính tại vùng sáng đó, vai trò của một môi trường giáo dục đại học cho tương lai trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Thế giới việc làm 2030: Ranh giới mới giữa người và máy
Những con số từ Future of Jobs Report 2025 - Báo cáo Tương lai Việc làm 2025 của World Economic Forum - Diễn đàn Kinh tế Thế giới cho thấy tính cấp thiết của vấn đề. Khảo sát hơn 1.000 doanh nghiệp tại 55 nền kinh tế chỉ ra rằng gần 39% kỹ năng cốt lõi sẽ thay đổi hoặc lỗi thời vào năm 2030, và 59% lực lượng lao động sẽ cần được đào tạo lại.
Đáng chú ý, những năng lực được săn tìm nhất lại không thuần kỹ thuật: tư duy phản biện, sáng tạo, khả năng phục hồi, tò mò và học suốt đời - những phẩm chất con người mà AI khó lòng sao chép.
Sự dịch chuyển ấy không đồng nghĩa với việc con người bị thay thế. Đến năm 2030, tỷ lệ công việc do con người, do máy, và do hai bên phối hợp được dự báo gần như cân bằng.
Điều này đồng nghĩa năng lực cộng tác với AI trở thành một kỹ năng nền, không còn là lựa chọn.
Quy mô chuyển dịch cũng đặt giáo dục vào tâm điểm. Nếu hình dung lực lượng lao động toàn cầu là 100 người, có tới 59 người cần được đào tạo lại hoặc nâng cao kỹ năng trước năm 2030, trong đó 11 người khó tiếp cận cơ hội ấy.
Thực tế này khẳng định: năng lực học suốt đời, và một nền giáo dục biết khơi dậy nó, chính là tấm vé an toàn nhất cho tương lai của mỗi người trẻ.
Thông điệp gửi đến giáo dục rất rõ ràng: Trong một thế giới mà kiến thức có thể tiếp cận chỉ trong vài giây, giá trị bền vững nhất mà một ngôi trường trao đi không nằm ở lượng kiến thức, mà ở năng lực tư duy và những phẩm chất bên trong.
Năng lực đi cùng phẩm chất
Trải 36 phiên đối thoại - từ giảng đường Harvard, Cornell, Columbia, Tsinghua, Nanyang đến các nhà sáng lập, nghệ sĩ và nhà giáo trong nước - một đồng thuận dần hiện rõ. Người trẻ của tương lai cần cả hai: Năng lực để làm chủ công nghệ, phẩm chất để làm chủ chính mình.
Về năng lực, đó là tư duy hệ thống, tư duy phản biện, năng lực truy vấn và phản tư, cộng tác và dẫn dắt AI, giải quyết vấn đề và học cách học.
Về phẩm chất, đó là trực giác và khả năng thấu cảm, là kiên trì và chính trực, là sự chủ động, tò mò, và trên hết là một tấm la bàn giá trị giúp mỗi người biết đâu là điều nên làm, chứ không chỉ điều có thể làm. Năng lực giúp người trẻ thích nghi; phẩm chất giúp họ không đánh mất mình giữa đổi thay.
Đồng thuận tại Future Fest cũng cộng hưởng với những khung nghiên cứu hàng đầu thế giới: Future of Jobs Report 2025 của World Economic Forum; OECD Learning Compass 2030 - La bàn Học tập OECD 2030 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD); cùng các nghiên cứu của Harvard Graduate School of Education - Trường Sau đại học về Giáo dục, Đại học Harvard về giáo dục lấy con người làm trung tâm và học tập chiều sâu.
