Phấn đấu đến năm 2030 không còn tảo hôn
Ngày 11/11, Văn phòng UBND tỉnh Thanh Hóa cho biết, địa phương này vừa ban hành Quyết định về Đề án “Tuyên truyền, vận động xóa bỏ hủ tục trong tang lễ, tình trạng tảo hôn và ngăn ngừa nguy cơ hôn nhân cận huyết thống trong đồng bào Mông tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2026 - 2030”.
Theo Đề án, Thanh Hóa hiện có 3.900 hộ đồng bào Mông với 21.409 người, sinh sống tại 25 bản thuộc 9 xã, trong đó 24 bản thuộc diện đặc biệt khó khăn. Các địa bàn triển khai gồm: Tam Chung, Quang Chiểu, Nhi Sơn, Pù Nhi, Trung Lý, Mường Lý, Sơn Thủy, Na Mèo và Phú Lệ.
Những năm qua, đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào Mông từng bước được cải thiện. Tuy nhiên, một số tập quán lạc hậu trong tang lễ, tình trạng tảo hôn và nguy cơ hôn nhân cận huyết thống vẫn tồn tại.
Số liệu của Đề án cho thấy, gần 10% số đám tang còn để người chết trong nhà quá 48 giờ; một số trường hợp tổ chức cúng lễ kéo dài, giết mổ nhiều gia súc, gây tốn kém. Đáng chú ý, giai đoạn 2021 - 2025, tỷ lệ cặp tảo hôn trong vùng đồng bào Mông còn trên 23%, cao nhất trong các dân tộc của tỉnh.
Trước thực trạng này, Thanh Hóa đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% đám tang của đồng bào Mông được tổ chức theo nếp sống văn hóa mới; cơ bản không còn tình trạng tảo hôn và không để phát sinh trường hợp hôn nhân cận huyết thống thuộc diện bị pháp luật cấm.
Lộ trình thực hiện được xác định cụ thể. Đến hết năm 2027, ít nhất 93% số đám tang được tổ chức theo nếp sống văn hóa mới; năm 2028 đạt 95%, năm 2029 đạt 98% và năm 2030 đạt 100%.
Đến hết năm 2027, 100% số bản đồng bào Mông tổ chức ký cam kết thực hiện nếp sống văn hóa trong tang lễ, đồng thời đưa các nội dung phù hợp vào hương ước, quy ước cộng đồng.
Đối với tình trạng tảo hôn, số trường hợp phát sinh phấn đấu giảm ít nhất 20% vào năm 2027, 40% năm 2028, 60% năm 2029 và 80% năm 2030 so với số trường hợp phát sinh giai đoạn 2021 - 2025.
Cùng với đó, 100% trường hợp có nguy cơ tảo hôn hoặc hôn nhân cận huyết thống được phát hiện phải được tuyên truyền, tư vấn, vận động và phối hợp xử lý kịp thời theo quy định.
Phát huy vai trò nhà trường trong thay đổi nhận thức
Để hiện thực hóa các mục tiêu, Đề án xác định đổi mới phương thức tuyên truyền theo hướng thiết thực, phù hợp với đặc điểm văn hóa, ngôn ngữ và điều kiện sinh sống của đồng bào Mông.
Hoạt động tuyên truyền được triển khai trực tiếp tại thôn, bản, hộ gia đình, kết hợp với báo chí, truyền thanh cơ sở, nền tảng số và mạng xã hội. Các sản phẩm truyền thông được xây dựng ngắn gọn, dễ hiểu, chú trọng sử dụng tiếng Mông khi cần thiết.
Đến hết năm 2027, 100% số bản đồng bào Mông thành lập và duy trì hoạt động của Tổ tuyên truyền, vận động xóa bỏ hủ tục. Hằng năm, mỗi bản tổ chức ít nhất 4 hoạt động tuyên truyền trực tiếp, bảo đảm mỗi hộ gia đình có ít nhất một thành viên được tiếp cận nội dung tuyên truyền.
Đáng chú ý, giáo dục được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để phòng ngừa tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Theo đó, 100% trường học có học sinh người Mông phải tổ chức ít nhất 4 hoạt động tuyên truyền mỗi năm học về pháp luật hôn nhân và gia đình, sức khỏe sinh sản, bình đẳng giới, quyền trẻ em và hậu quả của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống.
Sở GD&ĐT được giao chỉ đạo, hướng dẫn các cơ sở giáo dục lồng ghép nội dung tuyên truyền vào hoạt động giáo dục, trải nghiệm, hướng nghiệp, ngoại khóa, sinh hoạt Đoàn, Đội và câu lạc bộ.
Bên cạnh nhà trường, Đề án chú trọng phát huy vai trò của trưởng bản, trưởng dòng họ, người có uy tín và các tổ chức đoàn thể trong vận động người dân thay đổi tập quán, đồng thời bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào Mông.
Năm 2027, tỉnh sẽ triển khai hai mô hình điểm tại bản Na Tao, xã Pù Nhi về thực hiện nếp sống văn hóa trong tang lễ và bản Mùa Xuân, xã Sơn Thủy về phòng ngừa tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Những mô hình hiệu quả sẽ được đánh giá, rút kinh nghiệm và nhân rộng tại 25 bản đồng bào Mông trong giai đoạn 2028 - 2030.
Tổng nhu cầu kinh phí thực hiện Đề án giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến khoảng 16,726 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách tỉnh khoảng 10,458 tỷ đồng; nguồn kinh phí thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 khoảng 6,268 tỷ đồng. Kinh phí được xem xét bố trí hằng năm căn cứ nhiệm vụ, khả năng cân đối ngân sách và quyết định của cấp có thẩm quyền.
UBND tỉnh giao Sở Dân tộc và Tôn giáo làm cơ quan thường trực, chủ trì phối hợp với các sở, ngành, địa phương tổ chức triển khai, theo dõi, kiểm tra và đánh giá kết quả thực hiện.
Đối với các cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn tỉnh, Đề án cũng đặt ra yêu cầu gắn hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Nhà trường có thể phát huy thế mạnh trong nghiên cứu các vấn đề văn hóa, giáo dục, dân số, phổ biến kiến thức pháp luật và nâng cao nhận thức cộng đồng.
