Điều quan trọng là định hướng nghề nghiệp đúng đắn, cùng với trang bị kỹ năng, năng lực và các điều kiện cần thiết để thích ứng với thị trường lao động.
Định hướng nghề nghiệp sớm
Theo TS Đồng Văn Ngọc - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội, nhiều phụ huynh, học sinh muốn học cao đẳng nhưng băn khoăn vì nghĩ xã hội coi trọng bằng đại học. Ông cho rằng, cần nhìn nhận vấn đề này linh hoạt hơn. Thẳng thắn mà nói, có những người tốt nghiệp đại học nhưng vẫn gặp khó khăn trong tìm kiếm công việc phù hợp, trong khi nhiều lao động kỹ thuật hoặc người theo học nghề, cao đẳng lại có thu nhập ổn định và cuộc sống tốt. Điều đó cho thấy thành công trong nghề nghiệp không phụ thuộc hoàn toàn vào bằng cấp hay bậc học.
“Điều quan trọng người học lựa chọn đúng nghề nghiệp phù hợp với sở thích và sở trường bản thân. Khi chọn đúng hướng đi, người học có nhiều cơ hội phát triển kỹ năng và xây dựng sự nghiệp bền vững”, TS Đồng Văn Ngọc nhấn mạnh, đồng thời khuyến nghị, thay vì băn khoăn giữa việc học cao đẳng hay đại học, học sinh nên dành thời gian tìm hiểu năng lực, sở thích và định hướng nghề nghiệp của mình.
“Không phải cứ có tấm bằng đại học là dễ xin việc. Điều quan trọng các bạn trẻ có năng lực, kỹ năng như thế nào để sẵn sàng bước vào nghề mình lựa chọn”, TS Đồng Văn Ngọc nói và dẫn thực tế, có người làm thợ tóc nhưng tay nghề giỏi, thu nhập tốt và sống hạnh phúc.
Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội cho hay, các trường cao đẳng thường đào tạo theo hướng 70% thực hành, 30% lý thuyết, gắn với nhu cầu việc làm cụ thể của doanh nghiệp. Vì vậy, cơ hội việc làm của người học khá tốt. Do chương trình đào tạo gắn với doanh nghiệp, nhiều sinh viên có việc làm và được trả lương từ khi ngồi trên ghế nhà trường. “Tại Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội, có học viên được trả lương từ 10 đến 30 triệu đồng/tháng khi tham gia làm việc tại doanh nghiệp”, TS Đồng Văn Ngọc thông tin.
Bằng cấp chỉ là ‘tấm vé’ khởi đầu, không bảo đảm sự nghiệp bền vững, quyết định nằm ở năng lực và kỹ năng được tích lũy, PGS.TS Trần Thành Nam - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), nêu quan điểm.
Ông cho rằng, không chỉ học sinh lớp 12 mà ngay từ sớm, học sinh cần được định hướng nghề nghiệp. Theo đó, ở cấp THCS, học sinh bắt đầu bộc lộ rõ hơn sở thích, năng khiếu, tính cách cũng như thái độ học tập đối với từng môn học. Nếu được định hướng sớm, các em sẽ nhận thức việc học không chỉ để thi cử, mà còn là bước chuẩn bị cho tương lai nghề nghiệp lâu dài. Điều đó giúp các em có động cơ học tập rõ ràng, tránh tâm lý học đối phó hoặc lựa chọn môn học một cách cảm tính.
“Chìa khóa” để thích ứng thị trường lao động
Nhấn mạnh học sinh, sinh viên cần phát triển 4 trụ cột năng lực cốt lõi, PGS.TS Trần Thành Nam chia sẻ: Trước hết là kỹ năng thế kỷ 21. Ông nhấn mạnh đến khả năng thích ứng, tôn trọng khác biệt, giao tiếp và làm việc trong môi trường đa văn hóa, cùng năng lực ngoại ngữ để trở thành công dân toàn cầu.
Thứ hai, là năng lực sáng tạo và đổi mới. Chúng ta không chỉ làm tốt công việc, mà còn biết tạo ra giá trị mới, khác biệt. Thứ ba là nhóm kỹ năng cuộc sống và sự nghiệp, gồm kỷ luật, trách nhiệm, hiểu bản thân, giao tiếp và xử lý tình huống. Thứ tư là năng lực số, trí tuệ nhân tạo (AI) và truyền thông.
PGS.TS Trần Thành Nam gợi mở, sinh viên không chỉ biết sử dụng công nghệ, mà cần khai thác để học tập, xây dựng thương hiệu cá nhân và mở rộng cơ hội nghề nghiệp. “Trong bối cảnh thị trường lao động biến động nhanh, người học cần chủ động học tập suốt đời, rèn tư duy phân tích, hiểu nhu cầu xã hội và tận dụng công nghệ để phát triển bản thân”, PGS.TS Trần Thành Nam nhấn mạnh.
Để tránh kịch bản thất nghiệp ở tuổi 35 - 40, PGS.TS Trần Thành Nam tư vấn, người học cần trang bị hai kỹ năng cốt lõi: Thứ nhất, kỹ năng số và trí tuệ nhân tạo (AI). Tức là khả năng tự học và làm việc thành thạo trong môi trường số.
Thứ hai, kỹ năng chăm sóc sức khỏe tinh thần. Nghĩa là phải tạo động lực tự thân và giữ vững bản lĩnh trước áp lực công việc ngày càng tăng. “Khi giỏi nghề và biết ứng xử, thế giới hiện đại luôn có vô vàn mô hình làm việc linh hoạt để các em khẳng định giá trị bản thân”, PGS.TS Trần Thành Nam nhắn gửi.
Theo PGS.TS Nguyễn Phú Khánh - Phó Giám đốc Đại học Phenikaa, một trong những điều quan trọng nhất khi lựa chọn con đường học tập là xác định ngành nghề trước khi chọn trường. Ngành nghề sẽ gắn bó với người học trong thời gian dài. Nếu chỉ chọn trường mà không thực sự yêu thích ngành học hoặc chưa đủ năng lực theo đuổi, quá trình học tập có thể gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, học sinh nên ưu tiên lựa chọn ngành nghề phù hợp với sở thích và đam mê của mình trước, sau đó mới cân nhắc đến trường đào tạo.
Tư vấn học sinh có thể mạnh dạn lựa chọn các ngành khoa học cơ bản như Toán, Vật lí, Hóa học, PGS.TS Nguyễn Phú Khánh cho rằng, dù hiện nay trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, song các nền tảng khoa học cơ bản vẫn đóng vai trò quan trọng, bởi AI cũng được xây dựng dựa trên những nền tảng này. Ngoài ra, học sinh có thể cân nhắc các ngành học có tính liên ngành để phù hợp với sở thích của mình và đáp ứng sự thay đổi của thị trường lao động trong tương lai.
GS.TS Nguyễn Tiến Thảo – Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT), nhấn mạnh, những kỹ năng của hôm nay có thể sẽ không còn đủ cho thập kỷ tới. Vì vậy, dù đã có định hướng từ sớm hay còn đang băn khoăn trước ngưỡng cửa lựa chọn, thí sinh cần nhận thức rõ mình không chỉ chọn một ngành học, mà đang lựa chọn hành trình phát triển bản thân. Đó không chỉ là quyết định về một tấm bằng, mà còn là lựa chọn con đường nghề nghiệp để gắn bó, cống hiến và phụng sự quê hương, đất nước.
