Đồng bộ nguồn lực, tạo dựng nền tảng
Tại xã Thần Sa (tỉnh Thái Nguyên), địa phương đang từng bước biến nguồn lực từ chương trình mục tiêu quốc gia thành những thay đổi có khả năng duy trì lâu dài, từ hạ tầng thiết yếu đến sản xuất, sinh kế và thu nhập của người dân.
Theo ông Nguyễn Minh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Thần Sa, địa phương đang cụ thể hóa các nhiệm vụ của tỉnh thành nhiệm vụ, sản phẩm và tiến độ thực hiện cụ thể tại cơ sở trong năm 2026, qua đó tạo nền tảng thực hiện mục tiêu giai đoạn 2026-2030. “Trọng tâm được xác định là phát triển hạ tầng, nông - lâm nghiệp, chăn nuôi, kinh tế rừng, OCOP, tạo sinh kế và giảm nghèo”, ông Nguyễn Minh Tuấn nhấn mạnh.
Ngay trong năm đầu của giai đoạn mới, xã đặt mục tiêu tổ chức thực hiện đồng bộ các chương trình, tập trung giảm nghèo, nâng cao thu nhập, cải thiện hạ tầng và chất lượng các tiêu chí nông thôn mới. Một trong những chỉ tiêu cụ thể là phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo trên 1,5 điểm phần trăm theo chuẩn nghèo đa chiều, đồng thời rà soát đầy đủ hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ mới thoát nghèo để có giải pháp hỗ trợ phù hợp.
Nguồn lực dành cho kế hoạch năm 2026 được HĐND xã và HĐND tỉnh phân bổ hơn 10 tỷ đồng, gồm vốn đầu tư công, chi thường xuyên và phần hỗ trợ xi măng quy đổi. Trong đó, dự án nâng cấp công trình giao thông quan trọng là tuyến đường từ ngã ba Nước Hai đến trung tâm xã có kế hoạch vốn hơn 6 tỷ đồng.
Với một địa bàn vùng khó, hạ tầng không đơn thuần là những công trình phục vụ đi lại. Một tuyến đường tốt hơn có thể rút ngắn khoảng cách từ khu dân cư tới trung tâm, tạo thuận lợi cho vận chuyển nông sản, tiếp cận dịch vụ và mở rộng giao thương. Vì thế, đầu tư hạ tầng được đặt song hành với phát triển sản xuất thay vì tách rời khỏi bài toán sinh kế.
Cùng với giao thông, nhiều công trình thiết yếu như trường học, trạm y tế, trụ sở làm việc, nhà văn hóa được đầu tư, nâng cấp; hệ thống cấp nước sinh hoạt từng bước được mở rộng. Đây là những điều kiện nền tảng để chất lượng sống ở khu vực khó khăn được cải thiện theo hướng đồng bộ hơn.
Hỗ trợ sinh kế, phát triển bền vững
Với đặc thù về địa hình, đất đai, đồi rừng của một xã miền núi, Thần Sa đang hướng tới cơ cấu lại nông, lâm nghiệp, chăn nuôi và kinh tế rừng theo hướng phù hợp với điều kiện thực tế; đồng thời củng cố hợp tác xã, tổ hợp tác và chuỗi liên kết từ sản xuất đến chế biến, tiêu thụ.
Nhiều lớp tập huấn kỹ thuật sản xuất, sử dụng giống cây trồng, vật nuôi mới, phòng trừ sâu bệnh, chuyển đổi cơ cấu cây trồng được tổ chức. Đằng sau những lớp tập huấn ấy là một sự thay đổi quan trọng, khi người dân từng bước chuyển từ phương thức canh tác truyền thống sang tư duy sản xuất hàng hóa, coi trọng năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế.
Một số mô hình đang được Thần Sa triển khai hiệu quả như phát triển chăn nuôi trâu, bò sinh sản, trồng dâu nuôi tằm, kinh tế rừng. Đồng thời, địa phương cũng thử nghiệm và mở rộng những hướng sản xuất mới như cây dược liệu tại vùng đệm Khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa - Phượng Hoàng. Hơn 3 ha ba kích và khôi tía được hỗ trợ gieo trồng cho các hộ gia đình đang sinh trưởng tốt, mở ra kỳ vọng về một sản phẩm có giá trị cao, phù hợp với điều kiện địa phương.
Một hướng khác gắn trực tiếp với lợi thế tự nhiên là kinh tế rừng. Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng không chỉ tạo thêm nguồn thu mà còn khuyến khích người dân gắn lợi ích sinh kế với trách nhiệm bảo vệ rừng. Tỷ lệ che phủ rừng của xã hiện đạt trên 82%, thuộc nhóm cao của tỉnh.
Những thay đổi ấy được phản ánh rõ hơn từ chính những hộ dân đang trực tiếp sản xuất. Gia đình ông Lương Văn Thượng, ở xóm Trung Thành, phát triển kinh tế tổng hợp gồm kinh doanh vật tư nông nghiệp, chăn nuôi trâu, lợn, dịch vụ xay xát và thu hoạch bằng máy gặt. Mô hình đem lại doanh thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm, thu nhập bình quân khoảng 400 triệu đồng.
Tại xóm Trung Sơn, mô hình nuôi cá tầm thương phẩm của Tổ sản xuất cộng đồng cũng cho thấy một hướng tiếp cận khác. Theo ông Trần Văn Tý, Tổ trưởng Tổ sản xuất cộng đồng, từ nguồn vốn và hỗ trợ kỹ thuật của các chương trình giảm nghèo, mô hình đã mở ra hướng sản xuất mới cho người dân, tạo lợi nhuận hàng trăm triệu đồng mỗi năm.
Cùng với tín dụng, đào tạo nghề, việc làm và tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản, địa phương hướng tới tạo cho người dân một phương thức sinh kế có khả năng duy trì, mở rộng và hạn chế nguy cơ tái nghèo.
Đó cũng là thước đo quan trọng của các chương trình mục tiêu quốc gia ở vùng khó, khi nguồn lực được đầu tư không chỉ tạo nên những con đường, công trình hay mô hình mới, mà từng bước phải trở thành năng lực phát triển của chính cộng đồng tại địa phương.
