Sinh viên hãy mạnh dạn thay đổi nếu lỡ chọn sai ngành

Lấp đầy khoảng trống về ngành, nghề học sinh

Ông nhấn mạnh, nhà trường luôn sẵn sàng tư vấn ngay khi phát hiện những dấu hiệu như không hứng thú với bài giảng, học quá khó… Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Cương, thông thường, sau một học kỳ, nếu thấy không phù hợp, các em có thể đăng ký học phần của ngành mới. Khi chuyển ngành chính thức, những tín chỉ đó vẫn được công nhận, không bị lãng phí thời gian.

Trước câu hỏi về nhận định chọn sai ngành của học sinh hiện nay, PGS.TS Nguyễn Hữu Cương chia sẻ, tình trạng này khá phổ biến và gây lãng phí. Chuẩn trong giáo dục đại học là, tỷ lệ sinh viên nghỉ học, chuyển ngành trong năm thứ nhất không được cao hơn 15%. Điều này đồng nghĩa với việc có ít nhất 15% học sinh mỗi năm thay đổi nghề nghiệp sau khi đã nhập học.

PGS.TS Nguyễn Hữu Cương phân tích, lãng phí không chỉ là tiền bạc, quan trọng nhất là lãng phí một năm thời gian quý báu. Nguyên nhân cốt lõi là định hướng nghề nghiệp chưa tốt. Các em tiếp nhận thông tin từ nhà trường, xã hội nhưng chưa đủ để hiểu bản chất ngành nghề, dẫn đến quyết định thiếu chính xác.

Theo ông, các sự kiện như Future Fest chính là giải pháp để lấp đầy khoảng trống đó, giúp học sinh được trao đổi trực tiếp với chuyên gia – điều mà thông thường rất khó thực hiện.

PGS.TS Nguyễn Hữu Cương – Hiệu trưởng Trường ĐH Phương Đông bày tỏ, mong muốn lớn nhất là giúp học sinh phổ thông có góc nhìn thực tế và trải nghiệm chân thực nhất về nghề nghiệp tương lai.

Ông nhấn mạnh, thay vì chỉ nghe giới thiệu, tại các gian hàng, học sinh có thể trực tiếp trao đổi với giảng viên, thử phát âm tiếng Hàn, hay tận tay tìm hiểu mô hình ô tô công nghệ kỹ thuật. Khi được ‘chạm’ vào ngành nghề, các em mới có thể tự đánh giá liệu mình có thực sự phù hợp hay không.

Mỗi nghề đều có vẻ đẹp riêng

Về tiêu chí việc làm đầu ra, PGS.TS Nguyễn Hữu Cương cho hay, quy định hiện hành yêu cầu ít nhất 70% người tốt nghiệp có việc làm đúng chuyên ngành đào tạo. Tại Trường ĐH Phương Đông, tỷ lệ này đạt trên 90%, nhiều em đã có việc làm từ năm thứ ba, thứ tư.

Theo ông, bí quyết nằm ở việc thiết kế chương trình đào tạo gắn liền với nhu cầu thực tế: Ngay từ khi xây dựng chương trình, nhà trường mời doanh nghiệp tham gia góp ý, xác định chuẩn đầu ra về năng lực. Nhờ đó, sinh viên được kiến tập tại doanh nghiệp từ năm thứ hai, và dành cả một học kỳ năm cuối để làm việc thực tế. Rất nhiều em được tuyển dụng ngay sau đợt thực tập này.

Cách làm này giúp thu hẹp “khoảng trống” giữa năng lực nhà trường đào tạo và yêu cầu của thị trường lao động – điều mà nhiều công ty từng phàn nàn về việc phải đào tạo lại sinh viên tốt nghiệp.

Nhấn mạnh vai trò của gia đình, Hiệu trưởng Trường ĐH Phương Đông chia sẻ, có trường hợp gia đình muốn con theo kế toán, nhưng con lại thích học ngôn ngữ. Nhà trường đã trực tiếp điện thoại để giải thích, bởi nếu ép buộc, điểm số sẽ thấp, thậm chí không tốt nghiệp được.

Chia sẻ tại Chương trình Future Fest 2026, họa sĩ, dịch giả Trịnh Lữ cho rằng, mỗi người trẻ, để định hướng, bước đầu tiên là hiểu rõ bản thân bởi câu hỏi: Khi có thời gian, mình thực sự thích làm gì nhất? Khi sở thích rõ ràng thì có thể trở thành hướng đi.

Tuy nhiên, với những lĩnh vực như thể thao, người trẻ cần sớm tính đến những lựa chọn dài hạn hơn, chuẩn bị cho giai đoạn sau khi không còn theo đuổi chuyên môn chính.

Quan trọng, người trẻ không nên chờ đợi sự định hướng từ người khác. Việc tự nhìn lại hành trình từ nhỏ đến lớn, nhận diện những điều mình yêu thích là nền tảng để đưa ra lựa chọn phù hợp.

Từng mong muốn theo học kiến trúc nhưng dịch giả Trịnh Lữ không có cơ hội lựa chọn, mà được phân công theo ngành kỹ sư mỏ. Ban đầu, đó là lĩnh vực xa lạ, khó hình dung. Tuy nhiên, khi trực tiếp trải nghiệm môi trường làm việc, từ con người đến không gian lao động, ông dần nhận ra vẻ đẹp của nghề. Chính sự thay đổi trong cách nhìn đã giúp ông tìm thấy hứng thú, học tập say mê và thậm chí có những sáng tạo trong công việc.

"Mỗi nghề đều có vẻ đẹp riêng. Nếu tìm thấy vẻ đẹp và sự hấp dẫn trong công việc, sẽ làm được với đam mê, vượt lên trên những yếu tố như lương hay vị trí" - dịch giả Trịnh Lữ nói.

Những vấn đề căn bản nhất của giáo dục

Nhắn gửi đến các bạn trẻ, PGS.TS Trần Thị Mỹ Diệu – Hiệu trưởng Trường ĐH Văn Lang trao đổi, các bạn có nhiều công cụ hơn các thế hệ trước, có nhiều cơ hội tiếp cận tri thức hơn. Các bạn có thể học nhanh hơn, kết nối rộng hơn, thử nghiệm nhiều hơn. Đó là một may mắn lớn. Nhưng đi cùng với may mắn đó là một thử thách lớn.

Hãy dùng trí tuệ nhân tạo (AI) để mở rộng khả năng của mình, nhưng đừng để AI thay mình sống, thay mình nghĩ, thay mình lựa chọn. Hãy tận dụng công nghệ, nhưng đừng đánh mất thói quen đọc kỹ, nghĩ sâu, làm thật.

Hãy học không chỉ để có lợi thế cạnh tranh, mà còn để trở thành một con người có chiều sâu, có bản lĩnh, và có ích cho xã hội. Bởi vì sau cùng, điều quyết định giá trị của một con người không phải là họ sở hữu bao nhiêu công cụ, mà là họ trở thành người như thế nào khi sử dụng những công cụ đó.

Theo PGS.TS Trần Thị Mỹ Diệu, kỷ nguyên AI đang buộc giáo dục phải thay đổi. Nhưng càng thay đổi nhanh, chúng ta càng cần quay về với những câu hỏi căn bản nhất của giáo dục: Vững gốc là giữ được nền tảng giá trị, tư duy, nhân cách và bản lĩnh học hỏi. Vươn xa là mở rộng năng lực, tầm nhìn và khả năng kiến tạo giá trị trong một thế giới mới.

Đó là điều quan trọng nhất mà giáo dục cần làm hôm nay: không chỉ giúp con người theo kịp tương lai, mà giúp con người vững vàng bước vào tương lai với bản lĩnh, ý thức về giá trị của mình và khả năng kiến tạo giá trị cho xã hội.