Sáp nhập trường học: Đổi mới quản trị để nâng cao hiệu quả

Khi quy mô trường lớp tăng, bộ máy quản lý được tinh gọn, việc phân cấp, trao quyền, phát huy vai trò tổ trưởng chuyên môn và ứng dụng chuyển đổi số trở thành những giải pháp quan trọng giúp nhà trường vận hành hiệu quả, giảm áp lực cho đội ngũ.

Từ tinh gọn bộ máy đến đổi mới quản trị

TS Đỗ Đình Đảo - Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ (TPHCM) nhận định, yếu tố quyết định thành công của trường học sau sáp nhập không nằm ở quy mô lớn hơn hay bộ máy gọn hơn, mà ở năng lực quản trị của người đứng đầu trước tổ chức giáo dục đã thay đổi về bản chất. Sáp nhập không chỉ làm thay đổi quy mô mà thay đổi cả đối tượng và phương thức quản trị.

Nếu trước đây hiệu trưởng điều hành một nhà trường có không gian tương đối tập trung, đội ngũ ổn định và văn hóa được hình thành qua nhiều năm, thì sau sáp nhập, người đứng đầu có thể phải quản lý nhiều điểm trường, nhóm giáo viên với truyền thống khác nhau, số lượng học sinh lớn cùng hệ thống quan hệ phức tạp hơn với phụ huynh, chính quyền địa phương và cộng đồng.

“Thách thức lớn nhất sau sáp nhập không hẳn khoảng cách địa lý mà là khoảng cách về văn hóa tổ chức. Hai trường có thể được hợp nhất bằng một quyết định hành chính, nhưng không thể ngay lập tức có chung cách làm việc, niềm tin và bản sắc. Nếu thiếu chiến lược quản trị phù hợp, khác biệt dễ tạo tâm lý ‘trường cũ - trường mới’, ‘người cũ - người mới’, ảnh hưởng đến đoàn kết và chất lượng giáo dục”, ông Đảo nói.

Theo ông Đảo, thành công của sáp nhập không nên chỉ đo bằng số lượng đầu mối giảm đi, mà quan trọng hơn là khả năng hình thành một cộng đồng giáo dục mới, nơi các thành viên cùng chia sẻ mục tiêu và nhận mình là một phần của ngôi trường chung. Vì vậy, hiệu trưởng không chỉ điều hành công việc hằng ngày mà còn phải có năng lực lãnh đạo sự thay đổi, tạo dựng niềm tin và kết nối con người trước khi kết nối bộ máy.

“Việc trao quyền cho đội ngũ quản lý trung gian là bước chuyển từ ‘quản lý bằng sự hiện diện’ sang ‘quản trị bằng hệ thống’. Khi trường học có quy mô lớn hoặc nhiều điểm trường, hiệu trưởng cần xây dựng quy trình rõ ràng, phân quyền hợp lý và phát huy vai trò của đội ngũ quản lý trung gian. Trong giai đoạn chuyển đổi, điều quan trọng không chỉ là sắp xếp bộ máy mà còn tạo dựng niềm tin với giáo viên, phụ huynh và học sinh. Hiệu trưởng phải biết kết nối con người trước khi kết nối bộ máy”, ông Đảo nói.

Từ thực tế quản lý một trường có quy mô lớn, bà Huỳnh Thị Tuyết Hoa - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Lê Văn Thọ (phường Tân Thới Hiệp, TPHCM) cho rằng yêu cầu này càng rõ khi nhà trường phải vận hành với bộ máy quản lý tinh gọn. Năm học 2025 - 2026, trường có gần 4.200 học sinh với 86 lớp nhưng bộ máy quản lý chỉ gồm 1 hiệu trưởng và 2 phó hiệu trưởng.

Theo bà Hoa, trong điều kiện đó, hiệu trưởng không thể trực tiếp xử lý tất cả công việc mà cần phát huy vai trò của đội ngũ nòng cốt, đặc biệt là tổ trưởng chuyên môn. Đây là những người am hiểu hoạt động của từng tổ, có thể hỗ trợ ban giám hiệu điều hành chuyên môn, theo dõi việc thực hiện nhiệm vụ của giáo viên và làm cầu nối thông tin hai chiều.

“Hiệu trưởng không nhất thiết phải trực tiếp xử lý tất cả vấn đề chuyên môn mà có thể tập trung xem xét những trường hợp cần lưu ý, những nội dung quan trọng được đưa ra tại các cuộc họp chuyên môn hoặc hội nghị liên tịch. Khi đó, tổ trưởng chuyên môn sẽ đóng vai trò cầu nối, giúp thông tin từ ban giám hiệu đến giáo viên và ngược lại được thông suốt”, bà Hoa chia sẻ.

Để giáo viên tập trung chuyên môn

Cùng với phân cấp, trao quyền, chuyển đổi số được xem là công cụ quan trọng giúp bộ máy quản lý tinh gọn nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả điều hành. Tại Trường Tiểu học Lê Văn Thọ, nhà trường phân công giáo viên trẻ có kỹ năng công nghệ hỗ trợ đồng nghiệp lớn tuổi trong sử dụng các nền tảng số. Cách làm này vừa phát huy thế mạnh của đội ngũ, vừa giúp giáo viên từng bước thích ứng với phương thức làm việc mới, giảm áp lực hành chính và nâng cao hiệu quả quản trị.

Tuy nhiên, theo Hiệu trưởng Huỳnh Thị Tuyết Hoa, khi số lượng học sinh, lớp học và điểm trường tăng, khối lượng công việc cũng tăng theo, đòi hỏi phải tính toán phù hợp về nhân sự, khối lượng công việc và cơ chế phân công. “Không thể chỉ giảm đầu mối quản lý mà thiếu các giải pháp hỗ trợ tương ứng. Khi số học sinh tăng, công việc quản trị cũng tăng theo. Do đó, cần có sự tính toán phù hợp để bộ máy sau sáp nhập vừa tinh gọn, vừa bảo đảm hoạt động hiệu quả, không tạo thêm áp lực quá lớn cho đội ngũ”, bà Hoa nhấn mạnh.

Từ góc độ giáo viên, cô Bùi Thị Cành - giáo viên Trường Tiểu học Tân Phú (phường Bình Phước, TP Đồng Nai), cho rằng chuyển đổi số và tinh gọn hồ sơ, sổ sách chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp giáo viên giảm việc sự vụ, có thêm thời gian dành cho chuyên môn. Nếu ứng dụng công nghệ được triển khai dồn dập nhưng thiếu tập huấn đồng bộ, giáo viên dễ rơi vào trạng thái quá tải. Vì vậy, nhà trường cần tổ chức tập huấn bài bản, thiết thực về các phần mềm quản lý mới, đồng thời đẩy mạnh số hóa và cắt giảm những loại hồ sơ, giấy tờ trùng lặp.

“Từ thực tế công việc, chúng tôi mong được tập huấn bài bản, thiết thực về các phần mềm quản lý mới, nhất là những nội dung có thể áp dụng trực tiếp vào công việc hằng ngày. Nhà trường cũng cần đẩy mạnh số hóa, cắt giảm triệt để những loại hồ sơ, giấy tờ trùng lặp để giáo viên có thêm thời gian tập trung cho chuyên môn”, cô Cành chia sẻ.

Cũng theo cô Cành, quá trình thay đổi cần được thực hiện với sự minh bạch và đồng hành. Các kế hoạch sắp xếp, thay đổi trong nhà trường cần được thông tin rõ ràng để giáo viên chủ động thích ứng, yên tâm công tác, tránh tâm lý bất ngờ hoặc hoang mang.

“Từ góc độ người trực tiếp đứng lớp, tôi mong đội ngũ quản lý trước mỗi quyết định đổi mới cần bám sát thực tế giảng dạy, lắng nghe những khó khăn, vướng mắc của giáo viên. Quản lý nhà trường cần được nhìn nhận là người hỗ trợ, đồng hành cùng giáo viên tháo gỡ khó khăn, thay vì chỉ tạo áp lực thông qua các chỉ tiêu, tiêu chí thi đua”, cô nói.