Quyết tâm chính trị lớn tạo nên kỳ tích

Cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, dưới sự lãnh đạo, đồng hành của Đảng, Nhà nước, Chính phủ, hệ thống cao tốc đường bộ Việt Nam đã có sự phát triển thần tốc, tạo dấu ấn lớn chào mừng Đại hội Đại biểu lần thứ XIV của Đảng và tạo nền tảng quan trọng mở ra không gian phát triển mới.

Mở tuyến, thông đường

Trong bức tranh tổng thể phát triển hạ tầng giao thông đường bộ, cao tốc Bắc - Nam phía Đông được xác định là dự án quan trọng bậc nhất trong nhiều thập kỷ qua. Giai đoạn 2021 - 2025, dự án gồm 12 dự án thành phần, trong đó 10 dự án đang tập trung hoàn thành để đưa vào khai thác, trải dài từ Hà Tĩnh đến Cần Thơ.

Khi hoàn thành, tuyến cao tốc này sẽ hình thành trục kết nối liên tục, tốc độ cao giữa các trung tâm kinh tế lớn, từng bước thay thế vai trò quá tải của Quốc lộ 1, rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển hàng hóa và đi lại Bắc - Nam.

So với giai đoạn 2017 - 2020 còn gặp nhiều vướng mắc về cơ chế đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư và giải phóng mặt bằng, giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy sự thay đổi rõ nét trong cách tiếp cận và tổ chức thực hiện. Giải phóng mặt bằng được xác định là “điều kiện tiên quyết”, các địa phương vào cuộc sớm, coi đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm. Nhờ đó, nhiều đoạn tuyến đạt tiến độ khả quan, từng bước được thông xe kỹ thuật và đưa vào khai thác.

Khi hoàn thành đồng bộ, cao tốc Bắc - Nam không chỉ góp phần giảm chi phí logistics, mà còn mở ra dư địa phát triển mới cho các địa phương dọc tuyến. Các khu công nghiệp, trung tâm logistics, đô thị vệ tinh có điều kiện hình thành và phát triển nhanh hơn nhờ khả năng kết nối thuận lợi với cảng biển, sân bay và cửa khẩu quốc tế.

Năm 2025 vừa qua đã ghi nhận dấu ấn nổi bật trong việc phát triển kết cấu hạ tầng quốc gia. Bộ Xây dựng đã tập trung cao độ cho các dự án trọng điểm, tạo chuyển biến rõ nét về quy mô, tiến độ và hiệu quả đầu tư.

Đến hết năm 2025, cả nước đã hoàn thành 3.345km tuyến chính cao tốc, 458km nút giao và đường dẫn, đưa tổng chiều dài đường bộ cao tốc lên 3.803km. Ngoài ra, 1.586km quốc lộ và 1.701km đường bộ ven biển cũng hoàn thành. Việc thông xe toàn tuyến cao tốc Bắc - Nam từ Cao Bằng đến Cà Mau là sự kiện có ý nghĩa chiến lược, hình thành trục cao tốc xuyên suốt, tạo động lực liên kết vùng, giảm chi phí logistics và mở rộng không gian phát triển kinh tế quốc gia.

PGS.TS Trần Chủng - Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI), cho rằng, việc hoàn thành hơn 3.000km đường cao tốc vào năm 2025 cho thấy sự đột phá rõ rệt, không chỉ về cơ chế chính sách, mà còn từ phía các nhà thầu thi công.

Ông Trần Chủng rất tâm đắc đối với cách làm quyết liệt của cả hệ thống chính trị trong việc phát triển kết cấu hạ tầng giao thông thời gian qua. Các bên liên quan đã nhìn thẳng vào thực tiễn để phát hiện những bất cập và đề ra giải pháp quyết liệt tháo gỡ, đơn cử như cơ chế đặc thù trong khai thác mỏ vật liệu xây dựng hay việc đấu thầu, chỉ định thầu.

Từ góc độ quản lý Nhà nước, ông Lê Quyết Tiến - Cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng), cho biết, qua thực tiễn triển khai các dự án, đặc biệt là cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 1, nhiều vấn đề về thủ tục đầu tư, chuẩn bị mặt bằng, vật liệu, nguồn lực tài chính và tổ chức thi công đã được nhận diện rõ. Trên cơ sở đó, các khó khăn từng bước được tháo gỡ bằng các nghị quyết cụ thể của Quốc hội, Chính phủ.

Cơ quan chuyên môn của Bộ Xây dựng đã tham mưu, thẩm tra hồ sơ thiết kế với tinh thần “đến đâu xử lý đến đó”, rút ngắn thời gian ở mức kỷ lục. Cùng với đó là việc áp dụng cơ chế đặc thù trong cấp mỏ vật liệu, rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng và hoàn thiện hệ thống định mức, thông tư hướng dẫn, tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho đầu tư xây dựng hạ tầng giao thông quy mô lớn.

Quyết tâm chính trị là đột phá trọng tâm

Ông Nguyễn Trí Đức, Chánh Văn phòng, người phát ngôn Bộ Xây dựng, cho biết Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã xác định phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại là một trong 3 đột phá chiến lược, trong đó tập trung đầu tư các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia, quy mô lớn, có tính lan tỏa, kết nối vùng, nhất là mục tiêu cơ bản hoàn thành cao tốc Bắc - Nam phía Đông từ Cao Bằng đến Cà Mau.

Giai đoạn 2021 - 2025, Đảng, Quốc hội, Chính phủ dành nguồn lực rất lớn cho kết cấu hạ tầng giao thông trong cả 5 lĩnh vực. Bên cạnh đó, Chính phủ đã ban hành đồng bộ các nghị quyết, chương trình hành động và đặt ra mục tiêu phấn đấu đến hết năm 2025 cả nước có 3.000km đường bộ cao tốc.

“Chỉ trong vòng 5 năm cần hoàn thành tối thiểu 1.837km là một thách thức rất lớn, trong khi điểm nghẽn về thể chế vẫn là rào cản do công tác chuẩn bị đầu tư kéo dài, khó khăn về nguồn vật liệu, chậm giải phóng mặt bằng”, ông Đức nói.

Dù vậy, để khắc phục khó khăn, vướng mắc, Quốc hội, Chính phủ đã ban hành hàng loạt các cơ chế đặc thù như: Triển khai đồng thời các công việc; giao địa phương làm cơ quan chủ quản; chỉ định thầu; giao mỏ trực tiếp cho nhà thầu, nâng công suất mỏ… Kết quả, sau 5 năm của nhiệm kỳ (2021 - 2025) đã hoàn thành, thông xe 2.182km đường cao tốc.

Đại diện Bộ Xây dựng cho biết, từ các kết quả đạt được có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm. Trong đó, phải ưu tiên nguồn lực, tránh đầu tư dàn trải để đầu tư các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia, quy mô lớn, có tính lan tỏa, kết nối vùng như cao tốc Bắc - Nam, các tuyến cao tốc trục ngang…

Tập trung hoàn thiện thể chế, chính sách để tháo gỡ các điểm nghẽn; cụ thể hóa kịp thời, hiệu quả các chủ trương của Đảng, chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và chỉ đạo của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ làm cơ sở tổ chức thực hiện; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, nâng cao năng lực, trách nhiệm của các địa phương.

Cùng với đó, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, các tổ chức đoàn thể cùng vào cuộc tích cực và hỗ trợ lẫn nhau với tinh thần “trên dưới đồng lòng, dọc ngang thông suốt”.

“Đối với các dự án trọng điểm cần thành lập các ban chỉ đạo của Chính phủ, ban chỉ đạo của các bộ, ban chỉ đạo của các địa phương để có sự chỉ đạo xuyên suốt từ trên xuống dưới”, đại diện Bộ Xây dựng nói.

Ông Đức cho rằng, khi thể chế được khơi thông, các cơ chế, chính sách linh hoạt, nguồn lực huy động đúng hướng; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, các tổ chức đoàn thể, sự đồng lòng của người dân; khơi dậy phong trào thi đua yêu nước, lòng tự hào dân tộc thì các dự án hạ tầng giao thông lớn sẽ tiếp tục là động lực tăng trưởng mạnh mẽ, góp phần thực hiện thắng lợi 3 đột phá chiến lược mà Đại hội XIII của Đảng đã đề ra.