Giảm áp lực thi cử, bảo đảm môi trường học an toàn
Phát biểu tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu ghi nhận, đánh giá cao những kết quả toàn ngành GD&ĐT đã đạt được, tuy nhiên trước yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới vẫn cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn.
Phó Thủ tướng đề nghị các Bộ ngành, đơn vị tập trung thảo luận 5 nhóm vấn đề trọng tâm. Trong đó, giải quyết dứt điểm tình trạng thiếu giáo viên với tinh thần "ở đâu có học sinh, ở đó có giáo viên"; giảm tải học tập và giảm áp lực thi cử, nhất là đối với học sinh cuối cấp; chuẩn bị đầy đủ điều kiện cho năm học mới (sách giáo khoa, thiết bị dạy học tối thiểu, cơ sở vật chất và các chính sách hỗ trợ học sinh); tăng cường kiểm soát tình trạng lạm thu đầu năm học, đồng thời bảo đảm môi trường học đường an toàn, phòng chống bạo lực học đường, ma túy và thuốc lá điện tử; công tác chuẩn bị khai giảng năm học mới...
Theo Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu, đây là những vấn đề xã hội đặc biệt quan tâm và cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành giáo dục với các bộ, ngành liên quan, nhất là Bộ Công an.
Báo cáo tại cuộc họp, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn cho biết, tình trạng thiếu giáo viên hiện nay gồm hai nguyên nhân chính là thiếu về tổng thể và mất cân đối cục bộ giữa các địa phương, cấp học, môn học. Theo Bộ trưởng, định mức giáo viên hiện hành được xây dựng trên cơ sở khoa học và tham khảo kinh nghiệm quốc tế. Tuy nhiên, tỷ lệ học sinh trên một giáo viên của Việt Nam vẫn cao hơn nhiều nước phát triển. Đây cũng là một chỉ số phản ánh mức độ phát triển của hệ thống giáo dục theo tiêu chuẩn quốc tế.
Bộ trưởng cho biết, nhiều địa phương hiện vẫn phải bố trí giáo viên dạy vượt định mức hoặc ký hợp đồng do chưa tuyển dụng được biên chế, mặc dù chỉ tiêu biên chế đã được giao. Để khắc phục, Bộ GD&ĐT đang nghiên cứu phương án sắp xếp lại mạng lưới trường học. Theo tính toán sơ bộ, nếu giảm khoảng 30% đầu mối trường, thông qua sáp nhập và phát triển mô hình trường liên cấp, có thể tiết kiệm nhiều vị trí quản lý và nhân viên trường học để ưu tiên bố trí cho đội ngũ giáo viên. Cùng với đó, việc điều động, luân chuyển giáo viên giữa các địa phương, khắc phục tình trạng thừa - thiếu cục bộ cũng sẽ giúp sử dụng hiệu quả hơn nguồn nhân lực hiện có.
Về giảm tải học tập và giảm áp lực thi cử, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn cho rằng nguyên nhân cốt lõi là sự chênh lệch giữa số lượng học sinh có nhu cầu và chỉ tiêu tuyển sinh vào các trường công lập. "Khi chỉ tiêu đáp ứng được nhu cầu thì áp lực thi cử sẽ tự giảm", Bộ trưởng nói và cho rằng đây cũng là bài học từ tuyển sinh đại học, khi số lượng chỉ tiêu hiện đã lớn hơn nhu cầu nên việc tuyển sinh diễn ra nhẹ nhàng hơn trước.
Theo Bộ trưởng, về lâu dài, khi hệ thống trường học được đầu tư đồng đều về chất lượng, học sinh có thể học tại trường gần nơi cư trú thay vì tập trung vào một số trường "điểm", qua đó giảm áp lực chọn trường và thi cử. Bộ GD&ĐT cũng đang phát triển nền tảng "gia sư AI" nhằm hỗ trợ học sinh tự học, góp phần giảm nhu cầu học thêm và giảm áp lực học tập.
Về công tác chuẩn bị năm học mới, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết, theo kế hoạch, toàn bộ sách giáo khoa sẽ được cung ứng tới các trường phổ thông trước ngày 15/8. Giá sách năm nay dự kiến giảm trung bình khoảng 13,3% so với năm trước. Liên quan đến chính sách miễn học phí và hỗ trợ sách giáo khoa, Bộ GD&ĐT đang hoàn thiện các văn bản hướng dẫn triển khai.
Khai giảng ý nghĩa, siết lạm thu ngay từ đầu năm học
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết, Bộ sẽ ban hành hướng dẫn cụ thể nhằm kiểm soát tình trạng lạm thu đầu năm học, đồng thời tiếp tục rà soát các quy định về liên kết giáo dục để bảo đảm mọi khoản thu đều đúng quy định và trên tinh thần tự nguyện. Đối với công tác bảo đảm an toàn trường học, Bộ trưởng nhận định mạng xã hội đang có tác động rất lớn đến tâm lý, hành vi và lối sống của học sinh. Theo Bộ trưởng, cần nghiên cứu xây dựng quy định pháp luật nhằm kiểm soát việc trẻ em tiếp cận mạng xã hội và các công cụ trí tuệ nhân tạo, tương tự như các quy định về độ tuổi tham gia giao thông, để bảo vệ trẻ em trước những tác động tiêu cực của môi trường số.
Về lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, Bộ GD&ĐT dự kiến tiếp tục tổ chức đồng loạt trên cả nước, kết hợp trực tiếp và trực tuyến. Điểm mới là thời lượng chương trình sẽ được rút ngắn còn khoảng 45 phút để tránh học sinh phải chờ đợi lâu. Bộ GD&ĐT cũng đề xuất tổ chức điểm cầu trung tâm tại một trường phổ thông liên cấp nội trú khu vực biên giới, thay vì tổ chức quy mô lớn tại Hà Nội như trước đây. Theo Bộ trưởng, việc tổ chức cần linh hoạt, phù hợp điều kiện từng địa phương nhưng vẫn bảo đảm học sinh cả nước được nghe phát biểu đầu năm học của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và có một lễ khai giảng trang trọng, thiết thực.
Gợi mở nhiều giải pháp
Theo bà Nguyễn Ánh Tuyết - Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức Biên chế (Bộ Nội vụ), thời gian qua Bộ Nội vụ phối hợp với Bộ GD&ĐT xây dựng báo cáo trình Ban Bí thư về kết quả sắp xếp các cơ sở giáo dục và y tế trên toàn quốc theo chỉ đạo của Tổng Bí thư. Trong báo cáo đã đề xuất nhiều giải pháp liên quan đến tổ chức mạng lưới trường học và định mức biên chế giáo viên.
Theo Bộ Nội vụ, vấn đề thiếu giáo viên đã tồn tại nhiều năm. Để giải quyết căn cơ, Bộ Nội vụ cho rằng việc rà soát, sắp xếp lại hệ thống cơ sở giáo dục là giải pháp quan trọng. Bộ Nội vụ thống nhất chủ trương tinh gọn mạng lưới trường học, giảm đầu mối quản lý, đồng thời khuyến khích mô hình trường liên cấp và sáp nhập trường phù hợp với điều kiện từng địa phương.
Bộ Nội vụ đề nghị Bộ GD&ĐT rà soát lại quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông sau khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, bởi điều kiện giữa khu vực đô thị, nông thôn và vùng sâu, vùng xa rất khác nhau. Trên cơ sở đó, cần hoàn thiện các quy định về mạng lưới trường học, quy mô, tiêu chuẩn và điều kiện hoạt động đối với các mô hình trường sau sáp nhập, đặc biệt là trường mầm non và trường liên cấp. Về định mức biên chế giáo viên, Bộ Nội vụ cho rằng cần rà soát lại để phù hợp với đặc thù vùng miền, quy mô học sinh và tốc độ phát triển của từng địa phương.
Nhất trí với báo cáo của Bộ GD&ĐT, ông Nguyễn Thành Tâm, Phó Trưởng Ban Tổ chức Trung ương cũng nhấn mạnh tới việc sắp xếp lại trường học, giảm đầu mối quản lý cơ sở giáo dục, đồng thời sắp xếp giáo dục nghề nghiệp giảm biên chế, sắp xếp cơ sở giáo dục, có phương án giảm quản lý, phương án tự chủ, giảm đầu tư công...
Quyết liệt tháo gỡ "điểm nghẽn" cho ngành giáo dục
Kết luận buổi làm việc, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu yêu cầu Bộ GD&ĐT phối hợp các đơn vị Bộ ngành, địa phương rà soát số lượng giáo viên (thừa, thiếu giáo viên) báo cáo Chính phủ trước 10/7 để có những giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn về thiếu giáo viên. Đồng thời phối hợp Bộ Nội vụ và đơn vị liên quan tiếp tục nghiên cứu phương án sắp xếp cơ sở giáo dục, giáo viên, chương trình học. Bộ GD&ĐT phối hợp với địa phương chuẩn bị tốt điều kiện cho năm học mới 2026 -2027 (địa phương cam kết chuẩn bị tốt các điều kiện cho năm học), hỗ trợ học sinh- giáo viên khó khăn...
Phó Thủ tướng nhấn mạnh đến công tác kiểm tra, giám sát tình trạng lạm thu đầu năm học, giao Bộ GD&ĐT nghiên cứu ban hành văn bản, đường dây nóng về tình trạng này. Bên cạnh đó, chú trọng đến công tác hướng nghiệp để giảm áp lực thi cử, cắt giảm môn học không cần thiết, nghiên cứu về công tác thi tuyển sinh vào lớp 10 (khuyến khích các địa phương không tổ chức kỳ thi), bảo đảm an ninh an toàn trường học. Trong đó, Bộ GD&ĐT phối hợp với Bộ Công an, địa phương rà soát các nguy cơ mất an ninh an toàn trường học, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đẩy mạnh trường học không ma túy, vệ sinh an toàn thực phẩm, môi trường... Nghiên cứu việc học sinh sử dụng mạng có kiểm soát (căn cứ độ tuổi học sinh), tăng cường giáo dục thể chất, văn thể mỹ trong trường học, giải thể thao trong trường học, giáo dục lòng yêu nước cho học sinh.
Giao Bộ Nội vụ phối hợp với Bộ GD&ĐT, địa phương rà soát cán bộ cấp xã phụ trách lĩnh vực giáo dục và đào tạo, tham mưu tháo gỡ khó khăn (nếu có). Phó Thủ tướng cũng lưu ý về công tác giảm áp lực hành chính cho giáo viên và tăng cường truyền thông cho giáo dục.
