Theo dự thảo, trường đại học đạt chuẩn dự kiến cần đáp ứng nhiều tiêu chí, trong đó tỉ lệ thôi học tối đa 10%, tỉ lệ tốt nghiệp đúng hạn tối thiểu 40%, tỉ lệ người tốt nghiệp có việc làm tối thiểu 70%...
Động lực nâng chất giáo dục đại học
Đồng tình với dự thảo Thông tư ban hành Chuẩn cơ sở giáo dục đại học, TS Lê Viết Khuyến – nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Phó Chủ tịch Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam ghi nhận, các tiêu chí được đưa ra trong dự thảo không chỉ phản ánh năng lực đào tạo của cơ sở giáo dục đại học mà còn hướng tới kết quả đầu ra và mức độ đáp ứng nhu cầu của xã hội.
Đặc biệt, các chỉ số như: tỷ lệ thôi học tối đa 10%, tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn tối thiểu 40% hay tỷ lệ người tốt nghiệp có việc làm tối thiểu 70% là những tiêu chí quan trọng, thể hiện rõ trách nhiệm của nhà trường đối với người học.
Theo TS Lê Viết Khuyến, nhiều năm qua, việc đánh giá chất lượng cơ sở giáo dục đại học chủ yếu dựa trên các điều kiện đầu vào như: đội ngũ, cơ sở vật chất hay chương trình đào tạo. Trong khi đó, hiệu quả đào tạo và khả năng tìm được việc làm của sinh viên sau tốt nghiệp mới là thước đo quan trọng nhất đối với chất lượng của một trường đại học.
“Quy định tỷ lệ người học có việc làm tối thiểu 70% là hoàn toàn phù hợp với xu thế quốc tế. Điều này sẽ tạo động lực để các trường quan tâm nhiều hơn đến việc đổi mới chương trình đào tạo, tăng cường gắn kết với doanh nghiệp và nâng cao khả năng thích ứng của sinh viên với thị trường lao động”- TS Lê Viết Khuyến nhận định.
Còn theo TS Võ Thanh Hải – Phó Giám đốc Đại học Duy Tân (TP Đà Nẵng), quy định về tỷ lệ thôi học tối đa 10% sẽ góp phần thúc đẩy các cơ sở đào tạo nâng cao chất lượng công tác tư vấn, hỗ trợ người học và cải thiện môi trường học tập. Trong khi đó, yêu cầu tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn tối thiểu 40% sẽ khuyến khích các trường tăng cường quản lý đào tạo, hỗ trợ sinh viên hoàn thành chương trình đúng tiến độ.
TS Võ Thanh Hải nhấn mạnh, việc ban hành Chuẩn cơ sở giáo dục đại học không nhằm tạo thêm rào cản hay gây áp lực cho các trường, mà hướng tới hình thành một hệ thống tiêu chuẩn minh bạch, giúp các cơ sở giáo dục đại học không ngừng nâng cao chất lượng, củng cố uy tín và đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của đất nước.
Chuyển mạnh sang quản trị bằng dữ liệu và trách nhiệm giải trình
Qua nghiên cứu, TS Đỗ Viết Tuân – Phó trưởng Khoa phụ trách Khoa CNTT và truyền thông (Học viện Quản lý giáo dục) nhận thấy, dự thảo Thông tư thể hiện rõ định hướng lấy chuyển đổi số làm một trong những động lực nâng cao chất lượng giáo dục đại học.
Bên cạnh các yêu cầu về cơ sở vật chất truyền thống, dự thảo bổ sung và làm rõ các chỉ số về hệ thống học tập số, học liệu số, tài nguyên truy cập mở và mức độ khai thác, sử dụng của người học, giảng viên.
Việc đưa các tiêu chí liên quan đến hệ thống học tập số, học liệu số và hạ tầng dữ liệu vào bộ chuẩn tối thiểu sẽ tạo động lực để các cơ sở giáo dục đại học đẩy mạnh đầu tư công nghệ, phát triển môi trường học tập linh hoạt, mở rộng cơ hội học tập suốt đời và nâng cao trải nghiệm học tập của người học trong bối cảnh chuyển đổi số.
Theo đại diện Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT), dự thảo Thông tư ban hành Chuẩn cơ sở giáo dục đại học nếu được ban hành sẽ thay thế Thông tư số 01/2024/TT-BGDĐT).
Việc xây dựng Thông tư nhằm thực hiện các quy định của Luật Giáo dục đại học năm 2025, đồng thời tiếp tục đổi mới phương thức quản lý nhà nước đối với giáo dục đại học theo hướng tăng cường tự chủ, minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Điểm cốt lõi của dự thảo là chuyển từ cách tiếp cận quản lý dựa nhiều vào kiểm soát điều kiện đầu vào và quy trình thực hiện sang giám sát chất lượng, hiệu quả hoạt động và kết quả đầu ra của cơ sở giáo dục đại học. Qua đó, tạo động lực để các trường chủ động nâng cao chất lượng, tự cải tiến liên tục và phát huy đầy đủ quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình trước người học và xã hội.
Dự thảo quy định Chuẩn cơ sở giáo dục đại học gồm 6 tiêu chuẩn về tổ chức và quản trị; giảng viên; cơ sở vật chất; tài chính; tuyển sinh và đào tạo; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đồng thời, bổ sung các chỉ số đặc thù đối với cơ sở giáo dục đại học đào tạo lĩnh vực Pháp luật và lĩnh vực Sức khỏe.
Đại diện Vụ Giáo dục đại học cho biết, một trong những điểm mới nổi bật của dự thảo là tăng cường quản trị dựa trên dữ liệu, thay cho phương thức quản lý chủ yếu dựa vào báo cáo hành chính như trước đây.
Theo đó, dữ liệu về người học, đội ngũ giảng viên, điều kiện bảo đảm chất lượng và kết quả hoạt động của cơ sở giáo dục đại học được cập nhật, kết nối và đồng bộ trên Hệ thống cơ sở dữ liệu giáo dục đại học (HEMIS). Các tiêu chuẩn, tiêu chí được xây dựng theo hướng tăng tính định lượng, bảo đảm sự thống nhất giữa tiêu chí, chỉ số đánh giá và phương pháp xác định, qua đó nâng cao khả năng kiểm chứng, đối sánh và tự động hóa dữ liệu.
Dự thảo cũng quy định rõ nguồn dữ liệu đánh giá, quy trình áp dụng chuẩn, cơ chế tự đánh giá hằng năm, công khai kết quả và trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục đại học. Bộ GDĐT có thể thực hiện hậu kiểm, đối sánh dữ liệu hoặc yêu cầu cung cấp minh chứng khi cần thiết.
Cách tiếp cận này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn thúc đẩy các cơ sở giáo dục đại học xây dựng văn hóa tự đánh giá, tự cải tiến liên tục, khẳng định chất lượng và uy tín bằng kết quả hoạt động thực chất.
Lần đầu tiên bổ sung chỉ số đặc thù cho đào tạo lĩnh vực Pháp luật và Sức khoẻ
Một điểm mới đáng chú ý khác của dự thảo là hoàn thiện cơ chế đánh giá theo hướng phản ánh đúng đặc thù của từng loại hình và lĩnh vực đào tạo.
Lần đầu tiên, dự thảo bổ sung các chỉ số đặc thù đối với cơ sở giáo dục đại học đào tạo lĩnh vực Pháp luật và lĩnh vực Sức khỏe. Việc bổ sung các chỉ số riêng giúp hoạt động đánh giá gắn chặt hơn với yêu cầu năng lực nghề nghiệp, chuẩn đầu ra và trách nhiệm xã hội của từng lĩnh vực đào tạo.
Dự thảo cũng hoàn thiện cơ chế áp dụng đối với đại học quốc gia, đại học vùng, cơ sở giáo dục đại học có trường thành viên, phân hiệu hoặc đào tạo đa lĩnh vực; làm rõ cơ chế phân bổ nguồn lực dùng chung và nguyên tắc chống tính trùng dữ liệu trong quá trình đánh giá.
Những điều chỉnh này giúp kết quả đánh giá phản ánh thực chất hơn chất lượng hoạt động của từng đơn vị, đồng thời tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục đại học sử dụng hiệu quả nguồn lực, phát huy quyền tự chủ và nâng cao năng lực quản trị.
Dự thảo cũng thiết lập cơ chế rà soát, cập nhật Chuẩn cơ sở giáo dục đại học định kỳ nhằm bảo đảm hệ thống giáo dục đại học Việt Nam từng bước tiệm cận các chuẩn mực khu vực và quốc tế.
Dự thảo Thông tư ban hành Chuẩn cơ sở giáo dục đại học là bước đi quan trọng nhằm chuyển dịch phương thức quản lý nhà nước từ “kiểm soát hành vi” sang “giám sát chất lượng đầu ra”. Đây là cơ sở để mở rộng không gian tự chủ, trao quyền gắn với trách nhiệm giải trình và tự chịu trách nhiệm của các cơ sở giáo dục đại học, tạo động lực nâng cao chất lượng hoạt động của toàn hệ thống giáo dục đại học Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
