Cụ thể hóa chủ trương bằng hành động
Những tháng qua, lớp đào tạo giáo viên dạy tiếng dân tộc Mông ở Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại Hà Giang diễn ra trong không khí nghiêm túc, tích cực. Từ các xã biên giới của tỉnh Tuyên Quang, những giáo viên được cử tham gia khóa học cùng hướng tới một nhiệm vụ chung đó là chuẩn bị năng lực để thực hiện việc dạy tiếng Mông trong trường phổ thông từ năm học 2026–2027.
Đây không chỉ là một khóa bồi dưỡng chuyên môn. Phía sau chương trình đào tạo là yêu cầu cấp thiết về xây dựng đội ngũ giáo viên tại chỗ, đáp ứng nhu cầu dạy học tiếng dân tộc thiểu số, đồng thời tạo nền tảng để bảo tồn, phát huy tiếng nói, chữ viết và các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Mông.
Thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước về nâng cao chất lượng giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cùng các văn bản chỉ đạo của Trung ương và địa phương, Sở GD&ĐT tỉnh Tuyên Quang đã xây dựng Kế hoạch số 89/KH-SGDĐT ngày 22/6/2026 về triển khai thí điểm dạy học tiếng Mông trên địa bàn 12 xã biên giới.
Theo kế hoạch, chương trình được triển khai tại 14 cơ sở giáo dục. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên biết và có khả năng dạy tiếng Mông, từng bước tạo nền tảng để mở rộng việc dạy học tiếng dân tộc trong những năm tiếp theo.
Trên cơ sở đó, Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại Hà Giang ban hành Kế hoạch số 304/KH-PHHG ngày 30/6/2026 về đào tạo, cấp chứng chỉ giáo viên dạy tiếng dân tộc Mông.
Chương trình có thời lượng 650 tiết, thực hiện theo Chương trình khung đào tạo giáo viên dạy tiếng dân tộc thiểu số ban hành tại Quyết định số 02/2006/QĐ-BGDĐT. Nội dung đào tạo chú trọng đồng thời năng lực tiếng Mông, kiến thức văn hóa dân tộc và nghiệp vụ sư phạm.
100 giáo viên, một quyết tâm chung
100 giáo viên thuộc đối tượng đào tạo đã được các cơ sở giáo dục lựa chọn, đề nghị UBND 12 xã biên giới ban hành quyết định cử tham gia khóa học. Đến nay, 100% giáo viên được cử đã tham gia học tập, bảo đảm yêu cầu về thời gian và tiến độ đào tạo.
Với những giáo viên công tác tại địa bàn biên giới, việc tham gia khóa học tập trung không phải lúc nào cũng thuận lợi. Khoảng cách địa lý, điều kiện đi lại và yêu cầu công việc tại trường đặt ra không ít khó khăn. Tuy nhiên, các giáo viên đã chủ động sắp xếp công việc, dành thời gian tham gia đầy đủ chương trình đào tạo.
Trong lớp học, tinh thần ấy tiếp tục được thể hiện bằng sự nghiêm túc và chủ động. Các học viên tích cực tiếp thu kiến thức, trao đổi với giảng viên, tham gia thực hành và chia sẻ những vấn đề đặt ra từ thực tế giảng dạy tại cơ sở.
Sự chủ động của học viên không chỉ cho thấy tinh thần trách nhiệm của đội ngũ nhà giáo mà còn phản ánh sự quan tâm của các cấp chính quyền, ngành Giáo dục và các cơ sở giáo dục đối với nhiệm vụ chuẩn bị nguồn nhân lực phục vụ chương trình thí điểm.
Để tiếng Mông thực sự đi vào trường học, yêu cầu đặt ra không dừng ở việc giáo viên sử dụng được ngôn ngữ. Người dạy cần có phương pháp, nghiệp vụ và hiểu biết về văn hóa dân tộc để tổ chức các hoạt động giáo dục phù hợp với học sinh.
Vì vậy, chương trình đào tạo được triển khai theo hướng kết hợp giữa ngôn ngữ - văn hóa - phương pháp dạy học - nghiệp vụ sư phạm.
Đội ngũ giảng viên tham gia giảng dạy các chuyên đề thể hiện tinh thần trách nhiệm, tận tâm, chủ động gắn nội dung chuyên môn với yêu cầu thực tế. Những trao đổi từ cơ sở giúp quá trình đào tạo không chỉ diễn ra theo một chiều mà trở thành quá trình tương tác giữa người dạy và người học.
Từ những tình huống thực tế tại trường học, những khó khăn trong quá trình tiếp cận ngôn ngữ, văn hóa đến nhu cầu về phương pháp và học liệu, các vấn đề được đưa vào trao đổi, phân tích, qua đó giúp giáo viên hình dung rõ hơn nhiệm vụ sẽ đảm nhận sau khi hoàn thành khóa học.
Kết quả bước đầu của chương trình có sự đóng góp quan trọng từ sự phối hợp giữa Sở GD&ĐT tỉnh Tuyên Quang, UBND các xã biên giới, các cơ sở giáo dục và Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại Hà Giang.
Sở GD&ĐT phối hợp chỉ đạo, hướng dẫn các cơ sở giáo dục rà soát, lựa chọn giáo viên đúng đối tượng; đồng thời phối hợp với địa phương trong quản lý, kiểm tra, giám sát quá trình đào tạo và đánh giá kết quả.
Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại Hà Giang chủ động chuẩn bị chương trình, đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất và các điều kiện phục vụ đào tạo; tổ chức giảng dạy, quản lý học viên, kiểm tra, đánh giá và phối hợp thực hiện các điều kiện cấp chứng chỉ theo quy định.
Sự phối hợp từ khâu xác định nhu cầu, lựa chọn giáo viên đến tổ chức đào tạo cho thấy cách làm theo hướng đồng bộ, gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của địa phương.
Đây cũng là cơ sở để sau chương trình thí điểm, ngành Giáo dục có thêm dữ liệu thực tiễn nhằm đánh giá, rút kinh nghiệm, hoàn thiện phương pháp và từng bước nâng cao chất lượng dạy học tiếng Mông.
Dạy tiếng Mông trong trường phổ thông mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một môn học. Ngôn ngữ là một phần quan trọng của văn hóa; việc đưa tiếng nói, chữ viết dân tộc vào môi trường giáo dục chính quy sẽ góp phần tạo thêm không gian để các giá trị văn hóa được tiếp nối giữa các thế hệ.
Đối với học sinh dân tộc Mông, được học tiếng mẹ đẻ trong nhà trường vừa giúp nâng cao năng lực ngôn ngữ, vừa góp phần bồi đắp ý thức về văn hóa, nguồn cội và bản sắc dân tộc.
Đặc biệt, tại các địa bàn biên giới, giáo dục tiếng dân tộc còn góp phần tăng cường sự gắn kết giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng; tạo nền tảng để nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển nguồn nhân lực tại chỗ.
Từ lớp học hôm nay đến những tiết học tiếng Mông ngày mai là một hành trình cần sự kiên trì, đồng bộ và trách nhiệm. Sự phối hợp giữa Sở GD&ĐT tỉnh Tuyên Quang và Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại Hà Giang đang đặt những nền móng quan trọng cho hành trình ấy – vì một nền giáo dục vùng biên giới chất lượng, phù hợp và bền vững.
