Năm 2026: Năm hợp tác khoa học và giáo dục Việt Nam - Liên bang Nga
Giáo dục - đào tạo là một trong những lĩnh vực hợp tác truyền thống, có nền tảng lâu dài và giữ vai trò quan trọng trong quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Liên bang Nga.
Liên bang Nga và Liên Xô trước đây đã đào tạo cho Việt Nam nhiều thế hệ cán bộ khoa học, kỹ thuật, quản lý. Đội ngũ này đã có những đóng góp quan trọng vào sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước, đồng thời tạo nền tảng nhân văn và mạng lưới kết nối đặc biệt cho quan hệ hai nước.
Theo báo cáo của Bộ GD&ĐT, hiện nay, hợp tác giáo dục giữa hai nước được triển khai trên cơ sở hệ thống tương đối đầy đủ các điều ước và thỏa thuận. Trong đó, đáng chú ý có Hiệp định giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Liên bang Nga về hợp tác trong lĩnh vực giáo dục đại học ký ngày 20/6/2024 và Hiệp định giữa Chính phủ hai nước về thành lập và hoạt động của Trung tâm tiếng Nga A.X. Pushkin ký ngày 8/5/2025.
Hai bên duy trì các cơ chế hợp tác liên Chính phủ và liên Bộ, bao gồm Ủy ban liên Chính phủ Việt Nam - Liên bang Nga về hợp tác kinh tế - thương mại và khoa học - kỹ thuật và cơ chế hợp tác liên Bộ trong lĩnh vực giáo dục, khoa học và công nghệ. Các cơ chế này là kênh quan trọng để rà soát việc thực hiện các cam kết, xử lý các vấn đề phát sinh và xác định các hướng hợp tác ưu tiên.
Tuyên bố chung Việt Nam - Liên bang Nga tháng 5/2025 tiếp tục xác định phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ là một hướng hợp tác quan trọng; đồng thời hai bên đã thống nhất lấy năm 2026 là Năm hợp tác khoa học và giáo dục Việt Nam - Liên bang Nga.
Tăng kết nối giữa các cơ sở giáo dục đại học
Một trong những kết quả đáng chú ý của hợp tác giáo dục Việt Nam - Liên bang Nga là hoạt động đào tạo công dân Việt Nam tại Nga tiếp tục được duy trì với quy mô lớn.
Theo Hiệp định hợp tác giáo dục đại học, hằng năm phía Nga dành 1.000 chỉ tiêu học bổng cho công dân Việt Nam học đại học, thạc sĩ, tiến sĩ và thực tập tại Liên bang Nga.
Năm 2026, công tác tuyển sinh có chuyển biến tích cực. Bộ GD&ĐT nhận được 1.375 hồ sơ dự tuyển, tăng gần 50% so với năm 2025; trong đó đã chuyển cho phía Nga 1.000 hồ sơ chính thức và 375 hồ sơ dự bị. Tính đến cuối tháng 8/2026, phía Nga thông báo tiếp nhận 864 ứng viên; các trường hợp còn lại đang tiếp tục được phía Nga xem xét.
Kết quả này cho thấy nhu cầu học tập tại Liên bang Nga vẫn lớn nếu có định hướng tuyển sinh phù hợp. Đồng thời, Quyết định số 2672/QĐ-TTg ngày 10/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án đưa công dân Việt Nam đi học tại Liên bang Nga, Trung Quốc, các nước Đông Âu và các nước thuộc Liên Xô cũ giai đoạn 2026-2035 đã tạo khuôn khổ mới để chuyển mạnh hoạt động đào tạo tại Nga theo nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao của Việt Nam.
Không chỉ duy trì kênh đào tạo thông qua học bổng, hợp tác trực tiếp giữa các cơ sở giáo dục đại học hai nước cũng được mở rộng.
Trong khuôn khổ Hội nghị Hiệu trưởng các trường đại học Việt Nam - Liên bang Nga lần thứ ba tổ chức tại Hà Nội ngày 22-23/5/2026 có 68 cơ sở giáo dục đại học Việt Nam và trên 60 cơ sở giáo dục đại học Nga tham gia; gần 50 thỏa thuận hợp tác được ký kết.
Từ các kết nối này, ba mạng lưới hợp tác đại học Việt - Nga đã được hình thành trong các lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ thông tin - truyền thông và kinh tế. Một số cơ sở giáo dục đại học Việt Nam bước đầu chuyển từ trao đổi học thuật sang hợp tác nghiên cứu trong các lĩnh vực công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, viễn thông thế hệ mới, an ninh mạng, công nghệ lượng tử, vật liệu tiên tiến, tự động hóa, hàng không - vũ trụ; địa chất, khoáng sản; năng lượng; giao thông vận tải, đường sắt.
Một số mô hình mới đang được nghiên cứu triển khai như viện/trung tâm nghiên cứu chung giữa các đại học Việt Nam và Nga, hợp tác ba bên giữa trường đại học Việt Nam - trường đại học Nga - doanh nghiệp, đào tạo và nghiên cứu về đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao, công nghệ hạt nhân, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ chiến lược.
Mở rộng hợp tác tiếng Nga và trao đổi chuyên gia
Cùng với giáo dục đại học, hợp tác về tiếng Nga tiếp tục được hai bên duy trì thông qua Kỳ thi Olympic tiếng Nga dành cho học sinh, sinh viên Việt Nam; trao đổi giáo viên, chuyên gia tiếng Nga và các hoạt động quảng bá ngôn ngữ, văn hóa hai nước.
Một dấu mốc mới là việc hai bên ký Hiệp định về thành lập và hoạt động của Trung tâm tiếng Nga A.X. Pushkin ngày 8/5/2025. Trong tháng 6/2026, hai Bộ đã hoàn thành phê duyệt Quy chế tổ chức và hoạt động của Trung tâm. Phía Nga dự kiến bảo đảm nguồn kinh phí hoạt động, đồng thời cử tối đa 10 giảng viên, cán bộ Nga sang làm việc tại Trung tâm và trực tiếp chi trả cho các nhân sự này.
Bộ GD&ĐT hiện đang khẩn trương hoàn thiện hồ sơ trình Chính phủ ban hành Nghị quyết điều chỉnh hoạt động của Trung tâm nhằm xử lý các vấn đề đặc thù về tổ chức, Hội đồng quản lý, nhân sự và cơ chế tiếp nhận, quản lý, sử dụng nguồn kinh phí do ngân sách Liên bang Nga cấp.
Một hướng hợp tác khác cũng được thúc đẩy là trao đổi chuyên gia, giảng viên.
Thực hiện chỉ đạo của Lãnh đạo cấp cao về tăng cường mời chuyên gia, giảng viên Nga sang Việt Nam đào tạo ngắn hạn, trước mắt trong các lĩnh vực nghệ thuật, thể thao và những lĩnh vực Nga có thế mạnh, Bộ GD&ĐT đã xây dựng dự thảo Nghị định thư bổ sung Hiệp định giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Liên bang Nga về hợp tác trong lĩnh vực giáo dục đại học và chuyển phía Nga ngày 24/8/2026.
Dự thảo hướng tới thiết lập cơ chế ổn định để hằng năm phía Nga có thể cử giáo viên, giảng viên, chuyên gia sang làm việc, giảng dạy, đào tạo tại Việt Nam, đồng thời tạo cơ sở để phía Việt Nam bố trí các điều kiện và chính sách phù hợp đối với chuyên gia.
Từ nền tảng hợp tác được hình thành qua nhiều thập kỷ, những kết quả đạt được cho thấy quan hệ giáo dục Việt Nam - Liên bang Nga ngày càng đi vào chiều sâu, đồng thời có thêm những hướng đi mới. Bên cạnh đào tạo và trao đổi học thuật, hợp tác ngày càng mở rộng sang nghiên cứu khoa học, công nghệ mới, phát triển nguồn nhân lực và kết nối giữa các cơ sở giáo dục, mở ra những hướng hợp tác sâu rộng hơn trong thời gian tới.
