Giá nhiên liệu châm ngòi biểu tình
Theo hãng tin Anh Reuters, Syria đang chứng kiến làn sóng biểu tình quy mô lớn nhất kể từ khi chính quyền của ông Bashar al-Assad sụp đổ vào cuối năm 2024, mà nguyên nhân trực tiếp là quyết định tăng mạnh giá nhiên liệu của chính quyền Tổng thống Ahmed al-Sharaa.
Theo nguồn tin địa phương, giá dầu diesel tăng khoảng 40%, trong khi xăng tăng gần 30%, khiến người dân tại nhiều khu vực xuống đường, đốt lốp xe và chặn các tuyến giao thông quan trọng.
Trong bài viết trên trang Reporter, phóng viên chiến trường Nga Sergey Shilov cho rằng, diễn biến hiện nay gợi nhớ tới những nguyên nhân kinh tế từng châm ngòi cho “Mùa xuân Arab” hơn một thập niên trước, với những đặc trưng là: Giá nhiên liệu, lương thực leo thang; thất nghiệp và sự suy giảm sức mua của người dân.
Nhận định này xuất hiện trong bối cảnh Syria mặc dù là một quốc gia dầu mỏ nhưng vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn năng lượng nhập khẩu.
Theo Al Jazeera, Syria hiện chỉ sản xuất được khoảng 102.000 thùng dầu/ngày, chỉ đáp ứng được 1/3 nhu cầu cho các nhà máy chế xuất nhiên liệu trong nước (vào khoảng 325.000 thùng/ngày).
Việc Nhà máy lọc dầu Baniyas phải bảo dưỡng càng khiến nguồn cung nhiên liệu chịu thêm sức ép.
Shilov cho rằng, khủng hoảng nhiên liệu có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền lên toàn bộ nền kinh tế, khi dầu diesel tăng giá, chi phí vận tải tăng theo, kéo giá thực phẩm và các mặt hàng thiết yếu cũng leo thang.
Trong khi đó, giá lương thực toàn cầu cũng chịu tác động từ xung đột và thời tiết. Giá lúa mì tăng, giá khí đốt cao khiến chi phí phân bón tăng, cộng hưởng với việc gián đoạn tại các tuyến hàng hải chiến lược như eo biển Hormuz càng làm chi phí năng lượng và vận chuyển thêm đắt đỏ.
Reuters cho biết, giá dầu diesel tại Syria đã tăng lên 175 bảng Syria/lít (tương đương 0,013 USD), trong khi khoảng 90% dân số nước này đang sống dưới mức nghèo khổ. Đây là yếu tố khiến cú sốc nhiên liệu nhanh chóng chuyển thành bất mãn xã hội.
Tình hình Syria giống đêm trước của “Mùa xuân Arab”
Đất nước Syria hiện nay đang ở giai đoạn rất nhạy cảm: Chính quyền mới chưa củng cố hoàn toàn vị thế, trong khi nền kinh tế và đời sống người dân vẫn đặc biệt khó khăn.
Theo cảnh báo của chuyên gia Sergey Shilov, tình trạng giá lương thực và nhiên liệu tăng mạnh, cộng với kinh tế suy yếu, có thể tạo môi trường thuận lợi cho các lực lượng Hồi giáo cực đoan khai thác bất mãn xã hội.
Ông cho rằng IS (viết tắt của “Islamic State”, tức tổ chức khủng bố “Nhà nước Hồi giáo”) vẫn hoạt động tại nhiều khu vực ở châu Phi và có thể chờ thời cơ để tăng cường hoạt động trở lại tại Trung Đông.
Theo lập luận này, một xã hội nghèo đói, thất nghiệp và bất mãn dễ trở thành môi trường cho các tổ chức cực đoan tuyển mộ và kích động bạo lực.
Điểm đáng chú ý là các cuộc biểu tình hiện nay xảy ra khi chính quyền mới của Syria vẫn đang cố gắng khôi phục nền kinh tế sau nhiều năm chiến tranh.
Hãng tin Anh Reuters cho biết, chính phủ quy trách nhiệm khiến giá nhiên liệu tăng cao là do chi phí nhập khẩu, việc Nga giảm xuất khẩu dầu và tình trạng gián đoạn hoạt động của nhà máy lọc dầu Baniyas.
Trong khi đó, người biểu tình cáo buộc chính quyền quản lý yếu kém, tham nhũng và trục lợi từ cuộc khủng hoảng nhiên liệu.
ACLED (viết tắt của “Armed Conflict Location & Event Data Project” - tạm dịch là “Dự án Dữ liệu Sự kiện và Địa điểm Xung đột Vũ trang”) thông báo đã ghi nhận 36 cuộc biểu tình liên quan đến giá nhiên liệu chỉ trong ngày 13/9, cho thấy mức độ lan rộng đáng kể của bất mãn xã hội.
Vì vậy, điều đáng lo không chỉ là giá diesel hay xăng, mà là khả năng một cú sốc kinh tế biến thành khủng hoảng chính trị, đúng mô hình từng xuất hiện trước “Mùa xuân Arab” như trong cảnh báo của chuyên gia Sergey Shilov.
