Người giữ nếp văn hóa ở Thanh Nưa

GD&TĐ - Giữa lúc người theo nghề đan lát ngày càng thưa vắng, ông Lò Văn Muôn ở xã Thanh Nưa (Điện Biên) vẫn cần mẫn giữ nghề.

Ông Lò Văn Muôn đang thoăn thoắt từng động tác để sớm hoàn thiện chiếc ghế mây.
Ông Lò Văn Muôn đang thoăn thoắt từng động tác để sớm hoàn thiện chiếc ghế mây.

Người thợ đan lát ở bản Na Ten

Ở tuổi 82, ông Lò Văn Muôn, bản Na Ten, xã Thanh Nưa, tỉnh Điện Biên, vẫn gắn bó với công việc chẻ tre, vót nan, đan những vật dụng phục vụ đời sống. Những chiếc lồng gà lớn, nhỏ, giọ nhốt lợn hay ghế mây được làm nên từ đôi bàn tay của người thợ đã bước sang tuổi ngoài tám mươi.

Trong khi nhiều người không còn mặn mà với nghề đan lát thủ công, ông Muôn vẫn duy trì công việc quen thuộc. Theo ông, hiện ông là người duy nhất ở bản Na Ten còn thường xuyên làm nghề. Những người từng theo học nay đã qua đời hoặc chuyển sang công việc khác.

Ông Muôn kể, mình bắt đầu biết đan lát từ khoảng 18 tuổi. Không được truyền dạy bài bản, ông chủ yếu tự quan sát, tìm hiểu rồi làm theo những sản phẩm có sẵn.

“Muốn làm cái gì thì mình mua một cái về rồi xem cách đan là biết làm luôn thôi mà”, ông Muôn nhớ lại.

Từ việc quan sát người khác làm chổi, rồi tìm hiểu các vật dụng đan bằng tre, ông dần tích lũy kinh nghiệm, biết tạo ra nhiều loại sản phẩm phục vụ sinh hoạt và sản xuất.

lo-van-muon-6426.jpg
Hàng ngày ông Lò Văn Muôn vẫn miệt mài với nghề đan lát.

Đến nay, lồng gà vẫn là mặt hàng ông thường xuyên làm. Ngoài ra, ông còn đan giọ nhốt lợn phục vụ người thu mua, vận chuyển lợn về các tỉnh miền xuôi và những chiếc ghế mây.

Để hoàn thiện sản phẩm, ông phải trải qua nhiều công đoạn, từ lựa chọn nguyên liệu, chẻ tre, vót nan đến đan thành hình. Công việc đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ và kinh nghiệm của người thợ.

Theo ông Muôn, muốn sản phẩm bền, chắc, điều quan trọng trước tiên là chọn tre phù hợp.

“Chọn cây tre vừa phải, không già quá mà cũng không non quá. Tre non thì không được, vì nó nhanh héo, nhanh mục”, ông giải thích.

Tre đạt yêu cầu phải có độ dẻo nhất định, thuận lợi cho việc chẻ nan và đan thành sản phẩm. Nan sau khi chẻ cần mỏng, đều để các mối đan chắc chắn.

Những kinh nghiệm ấy được ông tích lũy qua nhiều năm tự mày mò, thực hành. Đến tuổi ngoài 80, ông vẫn sử dụng đôi tay và vốn hiểu biết của mình để làm ra những vật dụng quen thuộc.

lo-van-muon-4236.jpg
Bản Na Ten nơi ông Muôn sinh sống.

Nghề còn đó, người theo ngày một ít

Dù gắn bó với nghề từ thời trai trẻ, ông Muôn thừa nhận đan lát thủ công không mang lại thu nhập quá cao.

Để làm ra sản phẩm, ông mua tre về chẻ nan, rồi dành thời gian đan từng chiếc lồng, chiếc giọ. Theo ông, có lần bỏ khoảng 100.000 đồng mua tre, khi hoàn thiện sản phẩm bán được hơn 300.000 đồng.

Khoản chênh lệch hơn 200.000 đồng ấy chưa tính công lao động và chi phí phát sinh. Vì vậy, nghề đan lát khó trở thành lựa chọn hấp dẫn đối với nhiều người trong bản.

Tuy nhiên, sản phẩm ông làm vẫn có người mua. Ông thường mang hàng đi bán buôn, hết đợt này lại chuẩn bị nguyên liệu cho đợt khác.

“Như sáng nay chở đi bán đổ được 600.000 đồng”, ông Muôn kể.

Theo ông, lồng gà loại lớn bán khoảng 80.000 đồng/chiếc, loại nhỏ 60.000 đồng; giọ tròn dùng để nhốt lợn có giá khoảng 30.000 đồng/chiếc.

Số lượng sản phẩm mỗi tháng không cố định, phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu và thời gian lao động. Khi có sẵn tre, ông tranh thủ chẻ nan, đan hàng để tiếp tục bán.

Điều khiến câu chuyện của người thợ 82 tuổi đáng suy nghĩ là sự thưa vắng của những người tiếp nối. Trước đây, ông từng hướng dẫn một số người trong bản học đan lát, nhưng không phải ai học được nghề cũng tiếp tục gắn bó.

Trong số đó có ông Lò Văn Chanh, người từng theo học nghề từ ông Muôn cách đây khoảng 3 năm. Sau một thời gian, ông Chanh chuyển sang công việc khác, không tiếp tục duy trì nghề đan.

Một người khác từng theo học ông Muôn cũng đã qua đời. Đến nay, theo thông tin ông cung cấp, ông là người duy nhất tại bản còn thường xuyên làm các sản phẩm đan lát thủ công.

Ông Muôn chia sẻ rằng có người chuyển sang công việc khác vì thu nhập tốt hơn. Riêng ông vẫn tiếp tục đan những vật dụng quen thuộc, dù tiền công không cao.

Thực tế ấy cho thấy, nghề thủ công vẫn có người mua sản phẩm nhưng việc tìm người tiếp nối ngày càng khó khăn, nhất là khi người còn giữ nghề đã ở tuổi cao.

lo-van-muon-6087.jpg
Suốt mấy chục năm qua, công việc thường ngày của ông Muôn vẫn gắn với những bó tre, những thanh nan, thanh mây và những vật dụng đan dở.

Giữ nghề qua từng ngày lao động

Suốt mấy chục năm qua, công việc thường ngày của ông Muôn vẫn gắn với những bó tre, những thanh nan được vót mỏng và những vật dụng đan dở. Có nguyên liệu thì ông chẻ nan, đan thành sản phẩm, bán hết rồi tiếp tục làm.

Ông từng hướng dẫn con học nghề nhưng các con hiện đã đi làm. Một số người dân trong bản cũng từng tìm đến học hỏi, song số người tiếp tục gắn bó ngày càng ít.

“Kỹ thuật đan thì cũng dễ thôi, nhìn thấy là biết làm luôn. Nhưng nhiều người người ta không biết đâu, trừ khi người ta mới học mình”, ông chia sẻ.

Câu nói mộc mạc ấy cho thấy sự khác biệt giữa người đã thành thạo nghề và người bắt đầu học. Những thao tác tưởng đơn giản vẫn cần thời gian quan sát, thực hành và tích lũy kinh nghiệm.

Trong bối cảnh các vật dụng sản xuất công nghiệp ngày càng phổ biến, nghề đan lát thủ công đứng trước không ít khó khăn. Thu nhập hạn chế, công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ, trong khi người trẻ có nhiều lựa chọn sinh kế khác khiến việc tìm người tiếp nối không dễ dàng.

Dẫu vậy, những sản phẩm do ông Muôn làm ra vẫn phục vụ nhu cầu thực tế của người dân, cho thấy nghề thủ công chưa hoàn toàn mất đi chỗ đứng trong đời sống.

Từ câu chuyện ở bản Na Ten, việc gìn giữ nghề đan lát không chỉ là lưu lại cách tạo ra những chiếc lồng, chiếc giọ mà còn là bảo tồn kinh nghiệm lao động, sự khéo léo và tri thức được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Để nghề tiếp tục tồn tại, bên cạnh sự tâm huyết của người thợ, cần có thêm những người quan tâm học hỏi và điều kiện giúp sản phẩm mang lại thu nhập phù hợp với công sức lao động.

Mấy chục năm nay, ông Lò Văn Muôn vẫn lặng lẽ gắn bó với công việc đã theo mình từ thời trai trẻ. Qua từng chiếc nan tre được vót, từng sản phẩm được hoàn thiện, người thợ già ở bản Na Ten đang góp phần giữ lại một nét nghề xưa giữa những đổi thay của cuộc sống.

Tin tiêu điểm

Đừng bỏ lỡ

'Cộng đặc quyền, nhân hạnh phúc'

'Cộng đặc quyền, nhân hạnh phúc'

GD&TĐ - Hướng tới cuộc sống đủ đầy và viên mãn cho khách hàng, MB Priority chính thức ra mắt bộ nhận diện và hệ giải pháp đặc quyền hoàn toàn mới với thông điệp "Cộng đặc quyền, nhân hạnh phúc".