Kết quả này đến từ thành công kỹ thuật và là minh chứng cho sức mạnh của cộng đồng.
Xây dựng hệ sinh thái năng lượng độc lập
Trong bối cảnh giá năng lượng liên tục biến động, làng Feldheim (bang Brandenburg) có thể tự chủ hoàn toàn về điện và nhiệt từ năng lượng tái tạo. Cách thủ đô Berlin khoảng 80km, ngôi làng nhỏ với chỉ hơn 100 cư dân đang là mô hình đặc biệt mà nhiều quốc gia mong muốn theo đuổi.
Từ đầu những năm 1990, kỹ sư trẻ người Đức Michael Raschemann nhận ra tiềm năng của vùng đất này. Với địa hình cao hơn đồng bằng xung quanh, Feldheim có điều kiện gió lý tưởng để phát triển điện gió. Cơ sở hạ tầng điện lưới sẵn có cũng tạo thuận lợi cho việc triển khai ban đầu.
Đề xuất lắp đặt các tuabin gió của Raschemann ban đầu mang tính thử nghiệm, nhưng lại mở ra một hướng đi mới cho cộng đồng. Dự án không áp đặt từ trên xuống, mà được xây dựng thông qua quá trình đối thoại liên tục giữa doanh nghiệp, chính quyền địa phương và người dân; từ đó, nhận được sự ủng hộ và nhất trí cao.
Từ những tuabin gió đầu tiên, hệ thống năng lượng của Feldheim dần mở rộng thành một mạng lưới đa nguồn. Năm 2008, hợp tác xã nông nghiệp địa phương hợp tác với Công ty Energiequelle xây dựng nhà máy khí sinh học. Tại đây, chất thải nông nghiệp như phân gia súc, ngô và ngũ cốc được chuyển hóa thành điện và nhiệt, đồng thời giảm phát thải khí metan ra môi trường.
Bên cạnh đó, hệ thống còn bao gồm năng lượng mặt trời, lò sưởi sinh khối từ dăm gỗ và đặc biệt là hệ thống lưu trữ pin quy mô lớn, giúp cân bằng nguồn cung trong những thời điểm biến động. Nhờ đó, Feldheim không chỉ sản xuất đủ năng lượng cho nhu cầu nội tại, mà còn tạo ra sản lượng dư thừa lớn.
Hiện nay, tổng sản lượng điện của làng đạt hàng trăm triệu kWh mỗi năm, trong khi nhu cầu tiêu thụ tại chỗ chỉ chiếm chưa đến 1%. Phần lớn điện năng được hòa vào lưới điện quốc gia, biến Feldheim từ một cộng đồng tiêu thụ thành một “nhà sản xuất năng lượng”.
Đáng chú ý, vào năm 2010, Feldheim xây dựng mạng lưới điện và sưởi ấm độc lập. Sau khi không thể mua lại hạ tầng lưới điện hiện hữu, người dân và chính quyền địa phương đã quyết định đầu tư xây dựng hệ thống riêng. Mỗi hộ gia đình đóng góp khoảng 3 nghìn euro, kết hợp với nguồn hỗ trợ từ nhà nước và EU.
Anh Siegfried Kappert, người dân làng Feldheim, chia sẻ: “Chúng tôi bắt đầu dự án bằng kỹ thuật, phát triển nó với niềm tin từ cộng đồng. Hiện tại, chúng tôi có thể tự hào là một phần của Feldheim và sẵn sàng chia sẻ mô hình của mình đến mọi người”.
Bài học về chuyển đổi xanh
Một trong những kết quả rõ ràng nhất của mô hình này là chi phí năng lượng thấp và ổn định. Trong khi giá điện trung bình tại Đức từng tăng lên khoảng 0,45 euro/kWh trong giai đoạn khủng hoảng năng lượng châu Âu, người dân Feldheim chỉ phải trả khoảng 0,12 euro/kWh. Con số này chưa bằng một nửa mức trung bình quốc gia.
Lợi ích kinh tế trực tiếp đã tạo ra sự đồng thuận rộng rãi trong cộng đồng. Trái ngược với tâm lý “không ở sân sau nhà tôi” phổ biến ở nhiều vùng nông thôn châu Âu đối với các dự án năng lượng tái tạo, cư dân Feldheim lại tích cực ủng hộ việc mở rộng hạ tầng năng lượng, bởi họ thấy rõ lợi ích thiết thực.
Tuy nhiên, thành công của Feldheim không chỉ đến từ công nghệ, mà còn từ cấu trúc xã hội đặc thù. Đây là một cộng đồng nhỏ, gắn kết chặt chẽ, nơi việc tổ chức đối thoại và huy động nguồn lực dễ dàng hơn so với các đô thị lớn. Hợp tác xã nông nghiệp địa phương đóng vai trò trung gian quan trọng, tạo dựng niềm tin giữa các bên.
Những yếu tố này khiến mô hình Feldheim khó có thể sao chép nguyên vẹn ở các khu vực khác. Dù vậy, các nguyên tắc cốt lõi vẫn mang giá trị phổ quát. Trước hết là sự tham gia của cộng đồng ngay từ đầu, giúp giảm xung đột và tăng tính chấp nhận xã hội. Thứ hai là việc đảm bảo lợi ích kinh tế trực tiếp cho người dân – yếu tố quyết định trong việc duy trì sự ủng hộ lâu dài.
Ngoài ra, Feldheim cũng cho thấy vai trò của mô hình năng lượng phi tập trung. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống lưới điện quốc gia, các cộng đồng có thể xây dựng những lưới điện vi mô, tận dụng nguồn tài nguyên địa phương và tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.
Thực tế, những mô hình tương tự đã xuất hiện ở một số nơi khác trên thế giới, như đảo Eigg (Scotland) hay Kodiak (Alaska). Tuy nhiên, quy mô và mức độ tự chủ của Feldheim vẫn là một trong những trường hợp tiêu biểu nhất.
Dù vậy, Feldheim vẫn phải đối mặt với những thách thức mới. Các khoản trợ cấp cho nhà máy khí sinh học đang dần hết hạn, trong khi nhu cầu nâng cấp thế hệ tuabin gió mới đòi hỏi nguồn đầu tư lớn hơn. Điều này cho thấy ngay cả những mô hình thành công cũng không thể tách rời khỏi bối cảnh chính sách rộng hơn.
Trong giai đoạn tiếp theo, yếu tố cộng đồng, vốn là nền tảng của thành công trước đây, tiếp tục được xem là chìa khóa. Việc duy trì đối thoại, đảm bảo minh bạch và chia sẻ lợi ích sẽ quyết định khả năng thích ứng của Feldheim trước những thay đổi công nghệ và chính sách.
